§42Nec minore cura Graeca studia secutus est, amorem praestantiamque linguae occasione omni professus.
그는 그리스 학문 역시 이에 못지않은 열의로 탐구하였으며, 모든 기회에 그 언어에 대한 사랑과 탁월함을 표명했다.
cuidam barbaro Graece ac Latine disserenti: 'cum utroque,' inquit, 'sermone nostro sis paratus';
그리스어와 라틴어로 변명하는 어떤 이방인에게 그는 "당신이 우리의 두 언어를 모두 갖추고 있으니"라고 말했다.
et in commendanda patribus conscriptis Achaia, gratam sibi prouinciam ait communium studiorum commercio; ac saepe in senatu legatis perpetua oratione respondit.
또한 원로원 의원들에게 아카이아를 천거할 때에는, 공동의 학술적 교류 덕분에 그 속주가 자신에게 뜻깊은 곳이라고 말했으며, 원로원에서는 종종 사절들에게 스스로 온전한 연설로 답변했다.
multum uero pro tribunali etiam Homericis locutus est uersibus.
참으로 재판석에서도 호메로스의 시구를 사용하여 많이 이야기했다.
quotiens quidem hostem uel insidiatorem ultus esset, excubitori tribuno signum de more poscenti non temere aliud dedit quam:
ἄνδρ' ἀπαμύνασθαι, ὅτε τισ πρότερος χαλεπήνῃ. Denique et Graecas scripsit historias, Tyrrhenicon uiginti, Carchedoniacon octo.
적이나 음모자에게 복수할 때마다, 관례에 따라 암호를 묻는 호위 백인대장에게 그는 결코 다음 구절 외에 다른 것을 주지 않았다. "누군가 먼저 해를 끼쳐 올 때는, 사내답게 맞서 물리치라." 결국 그는 그리스어로 된 역사서들도 저술했으니, 《에트루리아사》 20권과 《카르타고사》 8권이다.
quarum causa ueteri Alexandriae Musio additum ex ipsius nomine nouum; institutumque ut quotannis in altero Tyrrhenicon libri, in altero Carchedoniacon diebus statutis uelut in auditorio recitarentur toti a singulis per uices.
이 저작들을 위해 아클렉산드리아의 옛 무세이온에 그의 이름을 딴 새로운 학술원이 증설되었고, 매년 정해진 날에 한쪽 학술원에서는 《에트루리아사》를, 다른 쪽에서는 《카르타고사》를 교대로 한 사람씩 돌아가며 강당에서와 같이 전체를 낭독하도록 규정되었다.
§43Sub exitu uitae signa quaedam nec obscura paenitentis de matrimonio Agrippinae deque Neronis adoptione dederat, siquidem commemorantibus libertis ac laudantibus cognitionem, qua pridie quandam adulterii ream condemnarat, sibi quoque in fatis esse iactauit omnia impudica, sed non impunita matrimonia;
생애의 종말이 다가왔을 때, 그는 아그리피나와의 결혼과 네로의 입양을 후회하고 있다는 분명하고도 감출 수 없는 징후들을 보여주었는데, 해방노예들이 그 전날 그가 간통죄로 기소된 어떤 여인을 단죄한 판결에 대해 언급하며 찬양하자, 자신에게도 모든 부정하지만 처벌을 면치 못하는 결혼을 하는 것이 운명 지어져 있다고 호언장담한 바 있기 때문이다.
et subinde obuium sibi Britannicum artius complexus hortatus est, ut cresceret rationemque a se omnium factorum acciperet; Graeca insuper uoce prosecutus: ὁ τρώσασ ἰάσεται. cumque impubi teneroque adhuc, quando statura permitteret, togam dare destinasset, adiecit: 'ut tandem populus R. uerum Caesarem habeat. ' §44non multoque post testamentum etiam conscripsit ac signis omnium magistratuum obsignauit.
그리고 그 직후 길에서 만난 브리타니쿠스를 꽉 껴안으며 어서 자라서 자신으로부터 모든 행동의 결산을 받으라고 격려했고, 여기에 그리스어 구절을 덧붙였다. "상처를 입힌 자가 치유하리라." 또한 아직 미성년이고 가냘픈 그에게 키가 허락하는 대로 성인의 토가를 입혀주기로 결심했을 때, 그는 이렇게 덧붙였다. "그리하여 로마 인민이 마침내 진정한 카이사르를 모실 수 있도록." 그리고 얼마 지나지 않아 그는 유언장까지 작성하여 모든 정무관의 인장으로 봉인했다.
prius igitur quam ultra progrederetur, praeuentus est ab Agrippina, quam praeter haec conscientia quoque nec minus delatores multorum criminum arguebant.
그러므로 그가 더 이상 일을 진행하기 전에 아그리피나에 의해 선수를 쓰이게 되었는데, 그녀는 이 일들 외에도 스스로의 죄책감과 아울러 많은 죄과를 고발하는 밀고자들에게 몰아세워지고 있었다.
Et ueneno quidem occisum conuenit; ubi autem et per quem dato, discrepat.
참으로 그가 독살당했다는 점에는 의견이 일치하지만, 언제 누구에 의해 독이 주어졌는지에 대해서는 의견이 갈린다.
quidam tradunt epulanti in arce cum sacerdotibus per Halotum spadonem praegustatorem; alii domestico conuiuio per ipsam Agrippinam, quae boletum medicatum auidissimo ciborum talium optulerat.
어떤 이들은 그가 사제들과 함께 성채에서 연회를 베풀 때 독미 관내시인 할로투스를 통해 주어졌다고 전하며, 다른 이들은 집안 연회에서, 평소 그러한 음식을 몹시 좋아하던 그에게 독이 든 버섯을 바친 아그리피나 본인에 의해 주어졌다고 전한다.
etiam de subsequentibus diuersa fama est.
그 이후의 경과에 대해서도 소문이 분분하다.
multi statim hausto ueneno obmutuisse aiunt excruciatumque doloribus nocte tota defecisse prope lucem.
많은 이들은 독을 마신 즉시 그가 말을 잃고 극심한 통증에 시달리며 밤새도록 고통스러워하다가 새벽녘에 숨을 거두었다고 말한다.
nonnulli inter initia consopitum, deinde cibo affluente euomuisse omnia, repetitumque toxico, incertum pultine addito, cum uelut exhaustum refici cibo oporteret, an immisso per clystera, ut quasi abundantia laboranti etiam hoc genere egestionis subueniretur.
일부 사람들은 처음에 그가 깊이 잠들었다가, 이내 위장에 가득 찬 음식물과 함께 모든 것을 토해냈고, 다시 독을 투여받았다고 말하는데, 기력이 다한 그를 음식물로 회복시켜야 했기에 죽에 독을 섞었는지, 아니면 속이 더부룩하여 괴로워하는 그에게 이 종류의 배설을 돕기 위해 관장기를 통해 독을 주입했는지는 확실하지 않다.
§45mors eius celata est, donec circa successorem omnia ordinarentur.
그의 죽음은 후계자에 관한 모든 것이 정돈될 때까지 비밀에 부쳐졌다.
itaque et quasi pro aegro adhuc uota suscepta sunt et inducti per simulationem comoedi, qui uelut desiderantem oblectarent.
그리하여 마치 아직 아픈 것처럼 그를 위한 기원이 계속 서원되었고, 그가 원해서 즐기는 것처럼 꾸미기 위해 광대들이 연극을 하러 불려 들어왔다.
excessit III. Id. Octob. Asinio Marcello Acilio Auiola coss. sexagesimo quarto aetatis, imperii quarto decimo anno, funeratusque est sollemni principum pompa et in numerum deorum relatus;
그는 아시니우스 마르켈루스와 아킬리우스 아비올라가 집정관이던 해 10월 이두스 사흘 전에 64세의 나이, 재위 14년째에 서거하였고, 황제들의 엄숙한 상장례에 따라 안장되었으며 신들의 반열에 올랐다.
quem honorem a Nerone destitutum abolitumque recepit mox per Vespasianum.
이 영예는 네로에 의해 내버려 지고 폐지되었으나 이내 베스파시아누스에 의해 복구되었다.
§46praesagia mortis eius praecipua fuerunt: exortus crinitae stellae, quam cometen uocant, tactumque de caelo monumentum Drusi patris, et quod eodem anno ex omnium magistratuum genere plerique mortem obierant.
그의 죽음을 알리는 주요한 전조들은 다음과 같았다. 혜성이라 불리는 머리털 모양의 별의 출현, 그의 부친 드루수스의 기념비가 벼락을 맞은 것, 그리고 같은 해에 모든 종류의 관직에서 대다수 정무관들이 사망한 것이다.
sed nec ipse ignorasse aut dissimulasse ultima uitae suae tempora uidetur, aliquot quidem argumentis.
하지만 그 자신 역시 생애의 마지막 순간을 모르지 않았고 숨기지도 않았던 것으로 보이는데, 몇 가지 증거가 있다.
nam et cum consules designaret, neminem ultra mensem quo obiit designauit, et in senatu, cui nouissime interfuit, multum ad concordiam liberos suos cohortatus, utriusque aetatem suppliciter patribus commendauit, et in ultima cognitione pro tribunali accessisse ad finem mortalitatis, quanquam abominantibus qui audiebant, semel atque iterum pronuntiauit.
차기 집정관들을 지명할 때 자신이 사망한 달 이후로는 아무도 지명하지 않았으며, 마지막으로 참석한 원로원에서는 자녀들에게 화합을 강력히 권고하고 두 아이의 어린 나이를 원로원 의원들에게 간청하듯 위탁했다. 그리고 재판석에서의 마지막 심리에서 자신이 인간 생명의 끝에 도달했음을, 비록 듣는 이들이 불길하다며 소리를 질렀음에도 불구하고, 거듭 선언했기 때문이다.