Humanitext Reader

苏维托尼乌斯 · 提贝里乌斯传 §72-76

提贝里乌斯之死、民众的反应与遗嘱

第 18 段,共 18 段 · 拉丁语

内容简介

提贝里乌斯尝试返回罗马却最终折返,因病情恶化在卢库鲁斯别墅去世。人民对他的死欢欣鼓舞,而他的遗嘱指定盖乌斯和提贝里乌斯·杰莫鲁斯为对等的继承人。

§72Bis omnino toto secessus tempore Romam redire conatus, semel triremi usque ad proximos naumachiae hortos subuectus est disposita statione per ripas Tiberis, quae obuiam prodeuntis submoueret, iterum Appia usque ad septimum lapidem;
在他隐退的全部时间里,他总共只尝试过两次返回罗马。 一次是乘三段桨船顺流而下,直到靠近模拟海战场附近的园林,并在提贝里乌斯河两岸布设了哨所,以驱散前来迎候的人群;另一次是沿着阿庇亚大道直到第七华里处。
sed prospectis modo nec aditis urbis moenibus rediit, primo incertum qua de causa, postea ostento territus.
然而,他只是远远地望见而并未接近都城的城墙,便折返了回去,起初原因不明,后来则是因凶兆而惊恐。
erat ei in oblectamentis serpens draco, quem ex consuetudine manu sua cibaturus cum consumptum a formicis inuenisset, monitus est ut uim multitudinis caueret.
他的玩物中有一条宠物蛇,当他按照惯例准备亲手喂食它时,却发现它已被蚂蚁吃光,于是他受到警告,要提防群众的力量。
rediens ergo propere Campaniam Asturae in languorem incidit, quo paulum leuatus Cerceios pertendit.
因此,他急忙返回坎帕尼亚,在阿斯图拉病倒了,病痛稍有缓解后,他便前往切尔切伊。
ac ne quam suspicionem infirmitatis daret, castrensibus ludis non tantum interfuit, sed etiam missum in harenam aprum iaculis desuper petit; statimque latere conuulso et, ut exaestuarat, afflatus aura in grauiorem recidit morbum.
为了不让人对他虚弱的身体产生任何怀疑,他不仅出席了军营竞技,甚至还用投枪从上方袭击了一只被放入竞技场的野猪;结果立刻扭伤了肋部,加之当时身体发热,受到凉风吹袭,他的病情重新恶化。
sustentauit tamen aliquamdiu, quamuis Misenum usque deuectus nihil ex ordine cotidiano praetermitteret, ne conuiuia quidem aut ceteras uoluptates partim intemperantia partim dissimulatione.
然而,他仍支持了相当长一段时间,尽管被抬到了米塞努姆,但他没有遗漏任何日常惯例,甚至由于一部分是出于无节制,一部分是出于掩饰,连宴会或其他娱乐也未曾免除。
nam Chariclen medicum, quod commeatu afuturus e conuiuio egrediens manum sibi osculandi causa apprehendisset, existimans temptatas ab eo uenas, remanere ac recumbere hortatus est cenamque protraxit.
因为他认为自己的脉搏已被医生卡里克莱斯诊断过了——这位医生因假期即将离去,在走出宴会时执意握住他的手行吻手礼——他便以为对方试探了其脉搏,于是敦促他留下来重新入席,并延长了晚宴。
nec abstinuit consuetudine quin tunc quoque instans in medio triclinio astante lictore singulos ualere dicentis appellaret.
甚至在那个时候,他也没有放弃他的习惯,依然站在餐厅中央,由扈从侍立在侧,向每一个告别的人道别。
§73interim cum in actis senatus legisset dimissos ac ne auditos quidem quosdam reos, de quibus strictim et nihil aliud quam nominatos ab indice scripserat, pro contempto se habitum fremens repetere Capreas quoquo modo destinauit, non temere quicquam nisi ex tuto ausurus.
在此期间,当他在元老院的记录中读到,某些被告甚至未被听取申辩便被释放了——关于这些人,他仅根据告密者提供的信息简短地写下了名字——他因感到自己被轻视而愤怒,决定无论如何也要回到卡普里岛,因为除非在绝对安全的情况下,否则他不会轻易冒险。
sed tempestatibus et ingrauescente ui morbi retentus paulo post obiit in uilla Lucullana octauo et septuagesimo aetatis anno, tertio et uicesimo imperii, XVII. Kal. Ap. Cn. Acerronio Proculo C. Pontio Nigrino conss.
但由于风暴和病情加重的阻碍,不久后他在卢库鲁斯别墅去世,时年七十八岁,在位二十三年,当时正值克奈乌斯·阿塞罗尼乌斯·普罗库鲁斯和盖乌斯·蓬提乌斯·尼格里努斯担任执政官之年,即四月卡兰德前第十七天(三月十六日)。
Sunt qui putent uenenum ei a Gaio datum lentum atque tabificum; alii, in remissione fortuitae febris cibum desideranti negatum; nonnulli, puluinum iniectum, cum extractum sibi deficienti anulum mox resipiscens requisisset.
有人认为盖乌斯给他下了一种慢性而致命的毒药;另一些人认为,他在偶然退烧后想要吃东西时被拒绝了;还有一些人认为,当他苏醒过来,要求拿回在他昏迷时被取下的戒指时,被盖上了枕头。
Seneca eum scribit intellecta defectione exemptum anulum quasi alicui traditurum parumper tenuisse, dein rursus aptasse digito et compressa sinistra manu iacuisse diu immobilem; subito uocatis ministris ac nemine respondente consurrexisse nec procul a lectulo deficientibus uiribus concidisse.
塞纳卡写道,他察觉到自己气力衰竭,摘下戒指,仿佛要把它传给某人一样拿了一会儿,然后又戴回手指上,左手紧握,长时间一动不动地躺着;突然,他召唤仆人,但在无人回应的情况下站了起来,因体力不支倒在离床榻不远的地方。
§74Supremo natali suo Apollinem Temenitem et amplitudinis et artis eximiae, aduectum Syracusis ut in bibliotheca templi noui poneretur, uiderat per quietem affirmantem sibi non posse se ab ipso dedicari.
在他最后一个生日那天,他曾在梦中看见从叙拉古运来、准备放置在新建神庙图书馆中、形体巨大且工艺精湛的特梅尼特斯阿波罗雕像,向他断言自己不可能由他来奉献。
et ante paucos quam obiret dies, turris Phari terrae motu Capreis concidit.
在他去世的前几天,卡普里岛的法罗斯灯塔因地震倒塌。
ac Miseni cinis e fauilla et carbonibus ad calficiendum triclinium inlatis, extinctus iam et diu frigidus, exarsit repente prima uespera atque in multam noctem pertinaciter luxit.
而在米塞努姆,为了温暖餐厅而抬进来的余烬和煤炭的灰烬,已经熄灭并冷却了很久,却在傍晚时分突然重新复燃,并固执地燃烧发光到深夜。
§75Morte eius ita laetatus est populus, ut ad primum nuntium discurrentes pars: 'Tiberium in Tiberim!' clamitarent, pars Terram matrem deosque Manes orarent, ne mortuo sedem ullam nisi inter impios darent, alii uncum et Gemonias cadaueri minarentur, exacerbati super memoriam pristinae crudelitatis etiam recenti atrocitate.
他的死使人民感到无比高兴,以至于在收到第一条消息时,人们奔走相告,有的人大喊:“把提贝里乌斯扔进提贝里乌斯河! ”有的人向大地母亲和亡灵神祈祷,不要给死者任何容身之地,除非是在恶人之中;还有人拿着钩子和杰莫尼亚台阶威胁其尸体,他们不仅记恨他往日的残暴,还对最近的暴行感到愤怒。
nam cum senatus consulto cautum esset, ut poena damnatorum in decimum semper diem differretur, forte accidit ut quorundam supplicii dies is esset, quo nuntiatum de Tiberio erat.
因为元老院曾下令,被判刑者的处罚必须推迟十天执行,偏偏有些人的处决之日正好是宣布提贝里乌斯死讯的那一天。
hos implorantis hominum fidem, quia absente adhuc Gaio nemo extabat qui adiri interpellarique posset, custodes, ne quid aduersus constitutum facerent, strangulauerunt abieceruntque in Gemonias.
由于盖乌斯尚未到来,没有人可以前去求情或申诉,这些呼吁人们救助的囚犯,看守们为了不做出任何违背既定规定的事,将他们勒死并丢弃在杰莫尼亚台阶上。
creuit igitur inuidia, quasi etiam post mortem tyranni saeuitia permanente.
因此,人们的怨恨增加了,仿佛在这位暴君死后其残暴依然存在。
corpus ut moueri a Miseno coepit, conclamantibus plerisque Atellam potius deferendum et in amphitheatro semiustilandum, Romam per milites deportatum est crematumque publico funere.
当尸体开始从米塞努姆移送时,大多数人高呼应该把它运到阿泰拉,在圆形剧场里烧掉一半,但尸体最终还是由士兵运回罗马,并举行了国葬予以火化。
§76Testamentum duplex ante biennium fecerat, alterum sua, alterum liberti manu, sed eodem exemplo, obsignaueratque etiam humillimorum signis.
两年前,他曾写下两份遗嘱,一份是亲笔写的,另一份由解放奴隶代笔,但内容完全相同,并且甚至用最卑微的人的印章进行了封印。
eo testamento heredes aequis partibus reliquit Gaium ex Germanico et Tiberium ex Druso nepotes substituitque in uicem; dedit et legata plerisque, inter quos uirginibus Vestalibus, sed et militibus uniuersis plebeique Romanae uiritim atque etiam separatim uicorum magistris.
在遗嘱中,他让盖尔玛尼库斯的儿子盖乌斯和德鲁苏斯的儿子提贝里乌斯这两个孙子均分财产,并指定他们为互为替代继承人;他还向许多人赠送了遗赠,其中包括维斯塔贞女,以及向全体士兵和罗马平民个人,甚至分别向各街区的官员赠送了遗赠。

词汇与语法注释

  1. 72.1quae obuiam prodeuntis submoueret — 关系代词 quae 的先行词是 statione,从句中的动词 submoueret 为虚拟式未完成过去时,构成表示目的的关系从句(“用以驱散前来迎候之人的哨所”)。
  2. 72.3nec abstinuit consuetudine quin tunc quoque instans in medio triclinio astante lictore singulos ualere dicentis appellaret — 这是否定形式的 abstinere 后接 quin 加虚拟式(此处为 appellaret)的句型,表示“他也没有放弃……的习惯”。astante lictore 为夺格绝对结构。
  3. 74.1ante paucos quam obiret days — 连词 antequam(在……之前)被 paucos... dies 隔开,形成分置(tmesis)结构,意为“在他去世前几天”。obiret 是表示时间关系的虚拟式未完成过去时。
  4. 76.1substituitque in uicem — 罗马法中指向“共同继承人的相互替代”(substitutio reciproca)的法律术语,指如果其中一人因某种原因无法继承,另一人将自动继承其份额的遗嘱指定方式。

引用这一段

苏维托尼乌斯, 提贝里乌斯传 §72-76. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo013.humanitext-lat2:72-76

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。