Humanitext Reader

小塞内卡 · 致卢基里乌斯道德书简 §11.1-11.10

自然的身体反应与作为榜样的道德守护者

第 13 段,共 254 段 · 拉丁语

内容简介

塞内卡由年轻朋友的脸红谈起,论证了脸红、发抖等身体的自然反应即便通过智慧也无法克服,并建议将卡托或拉里乌斯等德行高尚之人作为心中的守护者或榜样,以规范自己的行为。

§11.1Locutus est mecum amicus tuus bonae indolis, in quo quantum esset animi, quantum ingenii, quantum iam etiam profectus, sermo primus ostendit.
你那位性格优秀的友人与我交谈过,他的第一次谈话就显露出他有多么大的精神、多么高的才华,甚至现在已经有了多么大的进步。
Dedit nobis gustum, ad quem respondebit.
他给了我们一个预兆,他将来会与此相符。
Non enim ex praeparato locutus est, sed subito deprehensus.
因为他不是做好了准备才说话的,而是突然被撞见的。
Ubi se colligebat, verecundiam, bonum in adulescente signum, vix potuit excutere; adeo illi ex alto suffusus est rubor.
当他定下神来时,他几乎无法摆脱羞涩——这是年轻人的好兆头;那红晕如此深地从他内心深处泛起。
Hic illum, quantum suspicor, etiam cum se confirmaverit et omnibus vitiis exuerit, sapientem quoque sequetur.
据我推测,这种红晕即使在他使自己坚强起来并摆脱了一切恶习、甚至成为智者之后,也依然会伴随他。
Nulla enim sapientia naturalia corporis vitia ponuntur.
因为任何智慧都无法消除身体的自然缺陷。
Quicquid infixum et ingenitum est, lenitur arte, non vincitur.
凡是固定和天生的东西,只能用技术来缓和,而无法被征服。
§11.2Quibusdam etiam constantissimis in conspectu populi sudor erumpit, non aliter quam fatigatis et aestuantibus solet, quibusdam tremunt genua dicturis, quorundam dentes colliduntur, lingua titubat, labra concurrunt.
即使在一些最坚毅的人中,当着众人的面也会流汗,就像疲劳和发热的人通常那样;有些人在准备说话时膝盖会发抖,有些人的牙齿会打颤,舌头会结巴,嘴唇会紧闭。
Haec nec disciplina nec usus umquam excutit, sed natura vim suam exercet et illo vitio sui etiam robustissimos admonet.
这些事情无论是训练还是经验都无法消除,而是自然在施展其力量,并以其特有的弱点提醒即使是最强壮的人。
§11.3Inter haec esse et ruborem scio, qui gravissimis quoque viris subitus adfunditur.
我知道红面也属于这些情况,它会突然笼罩即使是最庄重的人。
Magis quidem in iuvenibus apparet, quibus et plus caloris est et tenera frons; nihilominus et veteranos et senes tangit.
这在年轻人身上确实表现得更明显,因为他们有更多的热气和娇嫩的额头;尽管如此,它也同样触及经验丰富的人和老人。
Quidam numquam magis, quam cum erubuerint, timendi sunt, quasi omnem verecundiam effuderint.
有些人最可怕的时候莫过于他们脸红的时候,仿佛他们已经倾泻了所有的羞涩。
§11.4Sulla tunc erat violentissimus, cum faciem eius sanguis invaserat.
脸部充血时的苏拉是最暴力的。
Nihil erat mollius ore Pompei; numquam non coram pluribus rubuit, utique in contionibus.
庞培的容貌最为柔和;他在众人面前,尤其是在集会上,没有一次不脸红的。
Fabianum, cum in senatum testis esset inductus, erubuisse memini, et hic illum mire pudor decuit.
我记得法比亚努斯被带入元老院作证时红了脸,而此时这种羞涩奇迹般地适合他。
§11.5Non accidit hoc ab infirmitate mentis, sed a novitate rei, quae inexercitatos, etiamsi non concutit, movet naturali in hoc facilitate corporis pronos.
这并非源于心灵的软弱,而是源于事情的新奇。 这即使没有让未经训练的人动摇,也由于身体在这一方面天然的易感性,驱使他们倾向于如此。
Nam ut quidam boni sanguinis sunt, ita quidam incitati et mobilis et cito in os prodeuntis.
因为正如有些人气血充沛一样,有些人气血激荡、活跃,极易涌上脸部。
§11.6Haec, ut dixi, nulla sapientia abigit; alioquin haberet rerum naturam sub imperio, si omnia eraderet vitia.
正如我所说,任何智慧都无法驱散这些事情;否则,如果智慧能抹去所有缺陷,它就将万物之自然置于自己的统治之下了。
Quaecumque adtribuit condicio nascendi et corporis temperatum, cum multum se diuque animus conposuerit, haerebunt.
无论出生的条件和身体的调和赋予了什么,即使心灵进行了长期而充分的自我调整,它们依然会依附。
Nihil horum vetari potest, non magis quam accersi.
这些事情既无法被禁止,也无法被召来。
§11.7Artifices scaenici, qui imitantur adfectus, qui metum et trepidationem exprimunt, qui tristitiam repraesentant, hoc indicio imitantur verecundiam: deiciunt enim vultum, verba submittunt, figunt in terram oculos et deprimunt.
模仿情感、表现恐惧与战栗、呈现悲伤的舞台演员,用以下迹象来模仿羞涩:他们垂下脸庞,放低声音,将眼睛固定并低垂于地面。
Ruborem sibi exprimere non possunt; nec prohibetur hic nec adducitur.
但他们无法为自己挤出红晕;这既无法被阻止,也无法被引出。
Nihil adversus haec sapientia promittit, nihil proficit; sui iuris sunt, iniussa veniunt, iniussa discedunt.
智慧对此不作任何承诺,也毫无建树;它们处于自己的支配之下,不请自来,不请自去。
§11.8Iam clausulam epistula poscit.
现在这封信需要结尾了。
Accipe, et quidem utilem ac salutarem, quam te affigere animo volo: "Aliquis vir bonus nobis diligendus est ac semper ante oculos habendus, ut sic tamquam illo spectante vivamus et omnia tamquam illo vidente faciamus.
接受一个吧,而且是一个有用且有益的结尾,我希望你把它印在心里:“我们必须选择某个好人,并始终置于眼前,以便我们能像在他注视下那样生活,并像在他看着我们那样做所有事情。
" §11.9Hoc, mi Lucili, Epicurus praecepit.
” 我的卢基里乌斯,这是伊壁鸠鲁的教导。
Custodem nobis et paedagogum dedit, nec immerito.
他给我们提供了一位守护者和启蒙导师,这并非没有道理。
Magna pars peccatorum tollitur, si peccaturis testis adsistit.
如果一个证人站在准备犯错的人身旁,很大一部分罪错就会被消除。
Aliquem habeat animus, quem vereatur, cuius auctoritate etiam secretum suum sanctius faciat.
心灵应当拥有一个它所敬畏的人,凭借他的权威,甚至能让自己隐秘的角落也变得更加神圣。
O felicem illum, qui non praesens tantum, sed etiam cogitatus emendat! O felicem, qui sic aliquem vereri potest, ut ad memoriam quoque eius se conponat atque ordinet! Qui sic aliquem vereri potest, cito erit verendus.
啊,那不仅在场时,甚至在被想起时都能纠正人的人,是多么幸福啊! 啊,能如此敬畏某人,以至于对他的记忆也能调整和规范自己的人,是多么幸福啊! 能够这样敬畏某人的人,很快也会成为受人敬畏的人。
§11.10Elige itaque Catonem.
因此,选择卡托吧。
Si hic tibi videtur nimis rigidus, elige remissioris animi virum Laelium.
如果他显出对你过于严厉,就选择一位性情更温和的拉里乌斯。
Elige eum, cuius tibi placuit et vita et oratio et ipse animum ante se ferens vultus; illum tibi semper ostende vel custodem vel exemplum.
选择那个其生活、言论以及将心灵展露于外的面容都令你满意的人;始终将他展示给你自己,或作为守护者,或作为榜样。
Opus est, inquam, aliquo, ad quem mores nostri se ipsi exigant; nisi ad regulam prava non corriges.
我说,我们需要一个人,我们的品行能够对照他来进行调整;如果不比照尺子,你就无法纠正弯曲的东西。
VALE.
再见。

词汇与语法注释

  1. 11.1hic — 指示代词主格阳性单数,指代前文的 rubor(红晕,阳性名词)。译为“这种红晕”。虽然将其视为副词 hic(在这里)在语法上是可能的,但在上下文语境中,作为主语指代红晕这一身体特征即使在他成为智者后也会伴随(sequetur)他,显然更为自然、连贯。
  2. 11.2dicturis — 动词 dico(说)的主动将来分词 dicturus 的与格复数形式,在此作名词性使用。作为“关系与格”或“所有与格”修饰 tremunt genua(膝盖发抖),意为“对于那些将要发言的人来说”。在现代语言翻译中,通常处理为所有格修饰关系(如“将要发言的人的膝盖”)。
  3. 11.5pronos — 阳性宾格复数形容词,修饰关系从句(quae... movet)中作为 movet 宾语的 inexercitatos(未经训练的人)。它作宾语补足语,表示“使那些由于身体天然易感而倾向于此的、未经训练的人(产生动摇或反应)”。
  4. 11.8nobis — 与动形容词(diligendus est, habendus est)连用的“施事与格(dative of agent)”,表示义务的逻辑主语,即“我们必须关爱”、“我们必须保持”。它是第一人称复数代词的与格形式。

引用这一段

小塞内卡, 致卢基里乌斯道德书简 §11.1-11.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:11.1-11.10

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。