§30.18.1eadem aestate, qua haec decreta Romae et in Africa gesta sunt, P. Quinctilius Varus praetor et M. Cornelius proconsul in agro Insubrum Gallorum cum Magone Poeno signis conlatis pugnarunt.
在这些决议于罗马通过、且非洲战事进行的同一个夏天,法官普布利乌斯·昆克蒂利乌斯·瓦鲁斯与前执政官马尔库斯·科尔内利乌斯在因苏布雷斯高卢人的领土上与迦太基人马戈展开交战。
praetoris legiones in prima acie fuerunt; §30.18.2Cornelius suas in subsidiis tenuit, ipse ad prima signa equo advectus; proque duobus cornibus praetor ac proconsul milites ad inferenda in hostes signa summa vi hortabantur.
法官的军团部署在最前线;科尔内利乌斯将自己的军团留在预备队中,他本人则骑马来到最前线;法官和前执政官在两翼前方,竭尽全力激励士兵们向敌人推进军旗。
§30.18.3postquam nihil commovebant, tum Quinctilius Cornelio: “lentior, ut vides, fit pugna, et induratur praeter spem resistendo hostium timor, ac, ne vertat in audaciam, periculum est.
在发现未能撼动敌人之后,昆克蒂利乌斯对科尔内利乌斯说:“正如你所见,战斗变得迟缓了,敌人的恐惧因其抵抗而超乎预期地顽固起来,并且有可能会转化为大胆,这是个危险。
§30.18.4equestrem procellam excitemus oportet, si turbare ac statu movere volumus.
如果我们想打乱并震撼他们的阵地,就必须发起一场骑兵的风暴。
itaque vel tu ad prima signa proelium sustine, ego inducam in pugnam equites; vel ego hic in prima acie rem geram, tu quattuor legionum equites in hostem emitte.
因此,要么你在最前线支撑战斗,由我将骑兵引入战场;要么我在这里的最前线指挥,你将四个军团的骑兵派去袭击敌人。
” §30.18.5utram vellet praetor muneris partem proconsule accipiente, Quinctilius praetor cum filio, cui Marco praenomen erat, inpigro iuvene ad equites pergit iussosque escendere in equos repente in hostem emittit.
” 由于前执政官接受了法官所希望担当的那部分职责,法官昆克蒂利乌斯便与他的儿子——名唤马尔库斯的干练青年——一同前往骑兵处,命令他们上马,并突然向敌人发起冲锋。
§30.18.6tumultum equestrem auxit clamor ab legionibus additus.
步兵军团随之发出的呐喊声,加剧了骑兵造成的混乱。
nec stetisset hostium acies, ni Mago ad primum equitum motum paratos elephantos extemplo in proelium induxisset.
若非马戈针对骑兵的第一波行动,立刻将事先准备好的战象引入战斗,敌人的阵线本已无法维持。
§30.18.7ad quorum stridorem odoremque et aspectum territi equi vanum equestre auxilium fecerunt.
战象的嘶叫、气味和形象使马匹受惊,从而使骑兵的援助失去了作用。
et ut turbae permixtus, ubi cuspide uti et comminus gladio posset, roboris maioris Romanus eques erat, ita in ablatum paventibus procul equis melius ex intervallo Numidae iaculabantur.
虽然在混战中,能够使用长枪并在近战中使用短剑时,罗马骑兵的力量更为强大,但在马匹因惊恐而远远逃散的情况下,努米底亚人能更好地在一段距离外投掷标枪。
§30.18.8simul et peditum legio duodecima, magna ex parte caesa, pudore magis quam viribus tenebat locum; §30.18.9nec diutius tenuisset, ni ex subsidiis tertia decuma legio in primam aciem inducta proelium dubium excepisset.
与此同时,步兵第十二军团大部分被歼灭,他们更多是出于羞耻心而非凭借力量守住阵地;若非第十三军团作为预备队被引入最前线,接手了胜负未分的战斗,他们本已无法坚守更久。
Mago quoque ex subsidiis Gallos integrae legioni opposuit.
马戈也从预备队中派出高卢人,去对抗这个完整的军团。
§30.18.10quibus haud magno certamine fusis hastati legionis undecimae conglobant sese atque elephantos iam etiam peditum aciem turbantes invadunt.
在没费多大劲击溃高卢人后,第十一军团的青年兵集结起来,袭击了此时甚至在扰乱步兵阵线的战象。
§30.18.11in quos cum pila confertos coniecissent, nullo ferme frustra emisso omnes retro in aciem suorum averterunt; quattuor gravati vulneribus conruerunt.
当他们向密集的战象投掷标枪时,几乎没有一发落空,使所有的战象都转而退回自军的阵线;其中四头因重伤而倒地。
§30.18.12tum primum commota hostium acies, simul omnibus equitibus, ut aversos videre elephantos, ad augendum pavorem ac tumultum effusis.
此时敌人的阵线首次发生动摇,同时所有的骑兵一见战象退却,便一齐冲杀过去,以加剧敌人的恐慌和混乱。
sed donec stetit ante signa Mago, gradum sensim referentes ordines et tenorem pugnae servabant; §30.18.13postquam femine transfixo cadentem auferrique proelio prope exsanguem videre, extemplo in fugam omnes versi.
但只要马戈还伫立在军旗前,敌人的队伍虽在渐渐后退,却仍保持着队形和战斗的节奏;在看到他大腿被刺穿而倒下、并几乎失血过多地被抬出战场后,所有人立刻转入溃逃。
ad quinque milia hostium eo die caesa et signa militaria duo et viginti capta.
当天大约有五千名敌人被杀,捕获了二十面军旗。
§30.18.14nec Romanis incruenta victoria fuit: duo milia et trecenti de exercitu praetoris, pars multo maxima ex legione duodecima amissi; §30.18.15inde et tribuni militum duo, M. Cosconius et M. Maevius; tertiae decimae quoque legionis, quae postremo proelio adfuerat, C. Helvius tribunus militum in restituenda pugna cecidit, et duo et viginti ferme inlustres equites obtriti ab elephantis cum centurionibus aliquot perierunt.
罗马人的胜利也非没有流血:法官的军队损失了两千三百人,其中绝大部分来自第十二军团;其中还包括两名军团司令官(军事护民官)马尔库斯·科斯科尼乌斯和马尔库斯·梅维乌斯;在战斗后半段参战的第十三军团中,军事护民官盖乌斯·赫尔维乌斯也在重整战线时牺牲,此外大约二十二名显贵骑兵因被战象践踏而与几名百夫长一同丧生。
et longius certamen fuisset, ni vulnere ducis concessa victoria esset.
若非将领的受伤使得胜利得以交付,战斗本会持续更久。