Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §30.18.1-30.18.15

北イタリアでのマゴに対するローマ軍の勝利

999 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

法務官ウァルスと前執政官コルネリウスの率いるローマ軍が、北イタリアでマゴ率いるカルタゴ軍と激戦を繰り広げる。ローマ軍はマゴの戦象部隊に苦戦するが、マゴが重傷を負って搬送されたことで敵軍は崩壊し、ローマ軍が勝利を収める。

§30.18.1eadem aestate, qua haec decreta Romae et in Africa gesta sunt, P. Quinctilius Varus praetor et M. Cornelius proconsul in agro Insubrum Gallorum cum Magone Poeno signis conlatis pugnarunt.
これらの決議がローマでなされ、アフリカで事績が遂行されたのと同じ夏に、法務官プブリウス・クィンクティリウス・ウァルスとプロコンスル(前執政官)マルクス・コルネリウスは、インスブレス・ガリア人の領土において、カルタゴ人マゴと本格的に交戦した。
praetoris legiones in prima acie fuerunt;
法務官の複数の軍団が最前線に配置された。
§30.18.2Cornelius suas in subsidiis tenuit, ipse ad prima signa equo advectus;
コルネリウスは自分の軍団を予備兵力として留め置き、自らは馬で最前線の隊旗のところへ進んだ。
proque duobus cornibus praetor ac proconsul milites ad inferenda in hostes signa summa vi hortabantur.
そして両翼の前で、法務官とプロコンスルは、敵に向かって隊旗を進めるよう、兵士たちをあらん限りの力で励ました。
§30.18.3postquam nihil commovebant, tum Quinctilius Cornelio: “lentior, ut vides, fit pugna, et induratur praeter spem resistendo hostium timor, ac, ne vertat in audaciam, periculum est.
彼らが敵を全く揺るがすことができないのを見て、そこでクィンクティリウスはコルネリウスに言った。 「ご覧の通り、戦闘は膠着しており、敵の恐怖は抵抗することによって予期に反して頑なになっており、それが大胆さに転じる危険がある。
§30.18.4equestrem procellam excitemus oportet, si turbare ac statu movere volumus.
もし我々が敵を混乱させ、その陣地から動かしたいのであれば、騎兵の嵐を引き起こさねばならない。
itaque vel tu ad prima signa proelium sustine, ego inducam in pugnam equites; vel ego hic in prima acie rem geram, tu quattuor legionum equites in hostem emitte. ” §30.18.5utram vellet praetor muneris partem proconsule accipiente, Quinctilius praetor cum filio, cui Marco praenomen erat, inpigro iuvene ad equites pergit iussosque escendere in equos repente in hostem emittit.
それゆえ、あなたが最前線で戦闘を支えて私が騎兵を戦闘に導入するか、あるいは、私がここで最前線の戦闘を指揮するから、あなたが四個軍団の騎兵を敵に突撃させてくれ」法務官が望む方の任務をプロコンスルが引き受けたので、法務官クィンクティリウスは、マルクスという個人名を持つ活動的な青年である息子とともに騎兵たちのところへ進み、彼らに馬に乗るよう命じて、突然敵に向かって突撃させた。
§30.18.6tumultum equestrem auxit clamor ab legionibus additus.
騎兵たちの引き起こした混乱を、歩兵軍団から加わった歓声がさらに増幅させた。
nec stetisset hostium acies, ni Mago ad primum equitum motum paratos elephantos extemplo in proelium induxisset.
もしマゴが、騎兵の最初の動きに対して、あらかじめ準備させていた象たちを直ちに戦闘へと突入させていなかったならば、敵の陣列は持ちこたえられなかったであろう。
§30.18.7ad quorum stridorem odoremque et aspectum territi equi vanum equestre auxilium fecerunt.
それらの象の鳴き声と臭い、そして姿に怯えた馬たちが、騎兵による支援を無効にした。
et ut turbae permixtus, ubi cuspide uti et comminus gladio posset, roboris maioris Romanus eques erat, ita in ablatum paventibus procul equis melius ex intervallo Numidae iaculabantur.
そして、混戦に紛れ込み、槍を使い近接戦で剣を用いることができた場合には、ローマの騎兵の方がより大きな力を持っていたが、馬たちが怯えて遠くへ逃げ去った状態においては、ヌミディア兵たちが離れた距離からよりうまく槍を投げつけた。
§30.18.8simul et peditum legio duodecima, magna ex parte caesa, pudore magis quam viribus tenebat locum;
同時に、歩兵の第十二軍団も、大部分が殺され、力によるというよりはむしろ不名誉を恐れる心によってその場にとどまっていた。
§30.18.9nec diutius tenuisset, ni ex subsidiis tertia decuma legio in primam aciem inducta proelium dubium excepisset.
そして、もし予備兵力から第十三軍団が最前線に投入され、形勢の疑わしい戦闘を引き継いでいなかったならば、これ以上長くは持ちこたえられなかったであろう。
Mago quoque ex subsidiis Gallos integrae legioni opposuit.
マゴもまた、予備兵力からガリア兵を、その無傷の軍団に対抗させた。
§30.18.10quibus haud magno certamine fusis hastati legionis undecimae conglobant sese atque elephantos iam etiam peditum aciem turbantes invadunt.
たいした闘争もなく彼らが敗走させられると、第十一軍団のハスタティ(前列兵)たちは集結し、今や歩兵の陣列をも混乱させつつあった象たちを襲撃した。
§30.18.11in quos cum pila confertos coniecissent, nullo ferme frustra emisso omnes retro in aciem suorum averterunt;
密集している彼らに向けて彼らが投げ槍を投げつけると、ほとんど一本も無駄に放たれることなく、すべての象を自軍の陣列の方へと追い返した。
quattuor gravati vulneribus conruerunt.
四頭の象は傷の重さに耐えかねて倒れた。
§30.18.12tum primum commota hostium acies, simul omnibus equitibus, ut aversos videre elephantos, ad augendum pavorem ac tumultum effusis.
その時初めて敵の陣列が揺らぎ、同時に、象たちが引き返すのを見るや、すべての騎兵が恐怖と混乱を増大させるために一斉に突撃した。
sed donec stetit ante signa Mago, gradum sensim referentes ordines et tenorem pugnae servabant;
しかし、マゴが隊旗の前に立ち続けている間は、部隊は徐々に後退しつつも、隊列と戦闘の維持を保っていた。
§30.18.13postquam femine transfixo cadentem auferrique proelio prope exsanguem videre, extemplo in fugam omnes versi.
彼が太ももを貫かれて倒れ、ほとんど血を失った状態で戦場から運ばれていくのを見るや、直ちに全員が逃走へと転じた。
ad quinque milia hostium eo die caesa et signa militaria duo et viginti capta.
その日、およそ五千人の敵が殺され、二十二本の軍用隊旗が奪われた。
§30.18.14nec Romanis incruenta victoria fuit: duo milia et trecenti de exercitu praetoris, pars multo maxima ex legione duodecima amissi;
ローマ人にとっても、この勝利は流血を伴わないものではなかった。 法務官の軍から二千三百人が失われ、そのうち圧倒的多数は第十二軍団の者たちであった。
§30.18.15inde et tribuni militum duo, M. Cosconius et M. Maevius;
その中には二人の軍事トリブヌス、マルクス・コスコニウスとマルクス・マエウィウスも含まれていた。
tertiae decimae quoque legionis, quae postremo proelio adfuerat, C. Helvius tribunus militum in restituenda pugna cecidit, et duo et viginti ferme inlustres equites obtriti ab elephantis cum centurionibus aliquot perierunt.
また、戦闘の後半に参戦した第十三軍団の軍事トリブヌス、ガイウス・ヘルウィウスも、戦列を立て直す中で戦死し、およそ二十二人の著名な騎兵が、何人かの百人隊長とともに、象に踏みつぶされて死亡した。
et longius certamen fuisset, ni vulnere ducis concessa victoria esset.
もし将軍の負傷によって勝利がもたらされていなかったならば、戦闘はさらに長引いていたことであろう。

語釈・文法注

  1. 30.18.5utram vellet praetor muneris partem proconsule accipiente — 独立奪格句 `proconsule accipiente`(プロコンスルが受け入れる中で)の内部に、間接疑問節 `utram vellet praetor muneris partem`(法務官がどちらの任務の役割を望むか)が `accipiente` の意味上の目的語として埋め込まれている複雑な入れ子構造。`utram` は `partem`(`muneris` はこれにかかる属格)を修飾する。
  2. 30.18.7in ablatum paventibus procul equis — `paventibus procul equis` は「馬たちが遠くへ怯え逃げる中で」を意味する独立奪格。`in ablatum` は前置詞 `in` と動詞 `aufero` の完了受動分詞中性単数対格の名詞的用法からなり、「逃走状態、連れ去られた状態」を意味する。この二つの要素が合わさることで、馬が制御を失って敗走する状況を示している。
  3. 30.18.15et longius certamen fuisset, ni vulnere ducis concessa victoria esset — 仮定法過去完了 `fuisset` および `concessa... esset` を用いた過去の反実仮想条件文。「もし将軍の負傷によって勝利がもたらされていなかったならば(concessa esset の主語は victoria)、戦闘はさらに長引いていたであろう」という意味になる。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §30.18.1-30.18.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:30.18.1-30.18.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。