Humanitext Reader

李维 · 自建城以来史 §25.34.1-25.34.14

普布利乌斯·西庇阿阵亡与罗马军溃败

第 788 段,共 1770 段 · 拉丁语

内容简介

普布利乌斯·西庇阿遭到马西尼萨率领的努米底亚骑兵的持续袭扰和包围。为了打破僵局,他决定夜袭因迪比利斯,但陷入包括迦太基军在内的多重夹击,西庇阿战死,罗马军队最终溃败。

§25.34.1per eosdem dies P. Scipionem par terror, periculum maius ab novo hoste urgebat.
在那相同的日子里,类似的恐惧和来自新敌人的更大危险也正逼迫着普布利乌斯·西庇阿。
§25.34.2Masinissa erat iuvenis, eo tempore socius Carthaginiensium, quem deinde clarum potentemque Romana fecit amicitia.
马西尼萨当时是个年轻人,是迦太基人的盟友,后来与罗马的友谊使他变得著名而强大。
is tum cum equitatu Numidarum §25.34.3et advenienti P. Scipioni occurrit et deinde adsidue dies noctesque infestus aderat, §25.34.4ut non vagos tantum procul a castris lignatum pabulatumque progressos exciperet, sed ipsis obequitaret castris invectusque in medias saepe stationes omnia ingenti tumultu turbaret.
他当时率领着努米底亚人的骑兵,既迎头拦截了正在行军的普布利乌斯·西庇阿,随后又日夜不停地以敌对姿态紧随其后,以至于他不仅袭击了那些远离营地去伐木和采粮的落单者,甚至还骑马逼近营地本身,屡次冲入前哨阵地的中央,以极大的混乱扰乱了一切。
§25.34.5noctibus quoque saepe incursu repentino in portis valloque trepidatum est, nec aut locus aut tempus ullum vacuum a metu ac sollicitudine erat Romanis, §25.34.6compulsique intra vallum adempto rerum omnium usu.
夜间也常因突如其来的袭击而在城门和土垒处引发恐慌,对罗马人而言,没有任何地方、任何时间能免于恐惧和焦虑,他们被驱逐到土垒内,被剥夺了一切物资的使用。
cum prope iusta obsidio esset futuramque artiorem eam appareret, si se Indibilis, quem cum septem milibus et quingentis Suessetanorum adventare fama erat, Poenis coniunxisset, dux cautus §25.34.7et providens Scipio victus necessitatibus temerarium capit consilium, ut nocte Indibili obviam iret et, quocumque occurrisset loco, proelium consereret.
由于这几乎成了一场正式的包围战,而且显而易见,如果因迪比利斯(有传闻说他正率领七千五百名苏埃塞塔尼人前来)与迦太基人汇合,包围将会变得更加紧密,因而这位谨慎且有远见的将领西庇阿,在迫于生计的情况下,作出了一个冒险的决定,即在夜间前去迎击因迪比利斯,并在相遇的任何地方交战。
§25.34.8relicto igitur modico praesidio in castris praepositoque Ti. Fonteio legato media nocte profectus cum obviis hostibus manus conseruit.
因此,在营地留下一支适度的守备队,并由副将提贝里乌斯·丰泰乌斯负责指挥后,他在半夜出发,与迎面而来的敌人交火。
§25.34.9agmina magis quam acies pugnabant, superior tamen, ut in tumultuaria pugna, Romanus erat.
这与其说是战线的交锋,不如说是纵队之间的战斗,然而正如在混战中常见的那样,罗马人占了上风。
ceterum et equites Numidae repente, quos fefellisse se dux ratus erat, ab lateribus circumfusi magnum terrorem intulere, §25.34.10et contracto adversus Numidas certamine novo tertius insuper advenit hostis, duces Poeni adsecuti ab tergo iam pugnantis; ancepsque proelium Romanos circumsteterat incertos, in quem potissimum hostem quamve in partem conferti eruptionem facerent.
然而,将军原以为已经被自己摆脱的努米底亚骑兵,突然从侧翼包围过来,带来了极大的恐慌,随着针对努米底亚人的新一轮战斗打响,第三股敌人又接踵而至,追赶上来的迦太基将领们从背后袭击了正在交战的罗马人;双面作战包围了罗马人,使他们无所适从,不知道在密集的队形中,究竟应该最先向哪个敌人或朝哪个方向进行突围。
§25.34.11pugnanti hortantique imperatori et offerenti se, ubi plurimus labor erat, latus dextrum lancea traicitur; cuneusque is hostium, qui in confertos circa ducem impetum fecerat, ut exanimem labentem ex equo Scipionem vidit, alacres gaudio cum clamore per totam aciem nuntiantes discurrunt imperatorem Romanum cecidisse.
正在战斗、鼓舞士气并在最艰难的地方身先士卒的将军,右肋被一长枪刺穿;那一股向围在将军身边的密集人群发起冲锋的敌军楔形部队,一看见西庇阿气绝坠马,便欢呼雀跃,在整条战线上奔跑相告,声称罗马将军已经阵亡。
§25.34.12ea pervagata passim vox ut et hostes haud dubie pro victoribus et Romani pro victis essent, fecit.
这一到处传开的消息,使得敌军无疑成了胜利者,而罗马人则成了战败者。
fuga confestim ex acie duce amisso fieri coepta est; §25.34.13ceterum ut ad erumpendum inter Numidas leviumque armorum alia auxilia haud difficilis erat, §25.34.14ita effugere tantum equitum aequantiumque equos velocitate peditum vix poterant; caesique prope plures in fuga quam in pugna sunt, nec superfuisset quisquam, ni praecipiti iam ad vesperum die nox intervenisset.
不过,虽然在努米底亚人和其它轻装辅助兵之间突围并不十分困难,但要摆脱如此之多的骑兵以及速度堪比骏马的步兵,几乎是不可能的;在逃跑中被杀的人几乎比在战斗中还多,若不是夜幕降临(此时白天已急剧向黄昏倾斜)予以阻挡,将无一人幸免。

词汇与语法注释

  1. 25.34.4lignatum pabulatumque — 伴随表示运动的分词 `progressos`、表示目的的动名法(第一目的格),意为“为了砍柴和采粮”。
  2. 25.34.6futuramque artiorem eam appareret — 不定式代格结构 `eam [obsidionem] artiorem futuram [esse]`(省略了 `esse`)作为无人称动词 `appareret`(显而易见)的主语。
  3. 25.34.9quos fefellisse se dux ratus erat — 代词 `se` 是完成时不定式 `fefellisse`(源自 `fallo`,“甩掉、避开”)的逻辑主语(指代主句主语 `dux` 的反身代词),而关系代名词 `quos` 是其直接宾语。意为“将军以为自己已经摆脱了他们”。
  4. 25.34.11pugnanti hortantique imperatori et offerenti se — 与格形式在此用作关系或所有与格(dative of reference/possession),修饰身体部位 `latus dextrum`,代表所有者(将军),译作“正在战斗、鼓舞、并身先士卒的将军的(右肋)”。
  5. 25.34.11cuneusque is hostium ... discurrunt — 语法上的单数集合名词 `cuneus` 与复数动词 `discurrunt`(以及复数分词 `nuntiantes`)相配合。这是典型的“依意一致”(synesis/constructio ad sensum),即动词的形式取决于名词所暗示的复数个体概念。

引用这一段

李维, 自建城以来史 §25.34.1-25.34.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:25.34.1-25.34.14

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。