Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §25.34.1-25.34.14

プブリウス・スキピオの戦死とローマ軍の壊滅

788 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

プブリウス・スキピオはマシニッサ率いるヌミディア騎兵らの執拗な攻撃を受け包囲される。窮地を脱するためインディビリスを夜襲するが、カルタゴ本隊にも挟み撃ちされ、スキピオは戦死してローマ軍は壊滅的な敗走を喫する。

§25.34.1per eosdem dies P. Scipionem par terror, periculum maius ab novo hoste urgebat.
同じ日々の間に、プブリウス・スキピオをも、同様の恐怖、そして新たな敵によるいっそう大きな危険が脅かしていた。
§25.34.2Masinissa erat iuvenis, eo tempore socius Carthaginiensium, quem deinde clarum potentemque Romana fecit amicitia.
マシニッサは若者であり、当時はカルタゴ人の同盟者であったが、後にローマとの友好関係が彼を著名かつ強力な者にした。
is tum cum equitatu Numidarum §25.34.3et advenienti P. Scipioni occurrit et deinde adsidue dies noctesque infestus aderat,
彼はそのとき、ヌミディア人の騎兵とともに、進軍してくるプブリウス・スキピオの前に立ちはだかり、その後も絶えず昼も夜も敵意を持って付きまとった。
§25.34.4ut non vagos tantum procul a castris lignatum pabulatumque progressos exciperet, sed ipsis obequitaret castris invectusque in medias saepe stationes omnia ingenti tumultu turbaret.
その結果、彼は陣営から遠く離れて薪拾いや糧食集めに進み出たはぐれ者たちを捕らえるだけでなく、陣営そのものに馬を乗り寄せ、しばしば前哨部隊のただ中に突入して、すべてを巨大な混乱でかき乱した。
§25.34.5noctibus quoque saepe incursu repentino in portis valloque trepidatum est, nec aut locus aut tempus ullum vacuum a metu ac sollicitudine erat Romanis,
夜間にもしばしば、不意の襲撃によって門や土塁のところでパニックが生じ、ローマ人にとって、いかなる場所も時間も、恐怖と不安から免れているものはなかった。
§25.34.6compulsique intra vallum adempto rerum omnium usu.
そして彼らは土塁の内側に押し込められ、あらゆる物資の利用を奪われた。
cum prope iusta obsidio esset futuramque artiorem eam appareret, si se Indibilis, quem cum septem milibus et quingentis Suessetanorum adventare fama erat, Poenis coniunxisset, dux cautus §25.34.7et providens Scipio victus necessitatibus temerarium capit consilium, ut nocte Indibili obviam iret et, quocumque occurrisset loco, proelium consereret.
それがほぼ本格的な包囲戦のようであり、もしインディビリス(彼は7500人のスエッセタニー人を率いて近づきつつあるとの噂であった)がカルタゴ人に合流したならば、その包囲はいっそう厳しくなることが明らかであったため、慎重な将軍であり、かつ先見の明のあるスキピオは、やむを得ぬ状況に屈し、夜間にインディビリスを迎え撃ちに行き、遭遇したどのような場所であれ戦闘を交えるという、大胆な決断を下した。
§25.34.8relicto igitur modico praesidio in castris praepositoque Ti. Fonteio legato media nocte profectus cum obviis hostibus manus conseruit.
それゆえ、陣営には適度な守備隊を残し、副官のティベリウス・フォンテイウスをその指揮に据えた上で、真夜中に出発し、行く手を阻む敵と白兵戦を交えた。
§25.34.9agmina magis quam acies pugnabant, superior tamen, ut in tumultuaria pugna, Romanus erat.
戦列を整えた戦いというよりは行軍列同士の戦闘であったが、混戦の中でのこととして、ローマ人が優勢であった。
ceterum et equites Numidae repente, quos fefellisse se dux ratus erat, ab lateribus circumfusi magnum terrorem intulere,
しかし、将軍がまいたと思っていたヌミディア人の騎兵が、突如として側面から包囲し、大きな恐怖をもたらした。
§25.34.10et contracto adversus Numidas certamine novo tertius insuper advenit hostis, duces Poeni adsecuti ab tergo iam pugnantis;
そしてヌミディア人に対する新たな戦闘が始まると、さらにその上、第三の敵が到来した。 すなわち、追いついてきたカルタゴ人の将軍たちが、すでに戦っているローマ軍を背後から襲ったのである。
ancepsque proelium Romanos circumsteterat incertos, in quem potissimum hostem quamve in partem conferti eruptionem facerent.
二正面の戦いが、密集したローマ人を取り囲み、彼らを当惑させた。 自分たちがどの敵に、あるいはどの方向に向かって最も優先して密集して突撃を試みるべきなのか、彼らには分からなかった。
§25.34.11pugnanti hortantique imperatori et offerenti se, ubi plurimus labor erat, latus dextrum lancea traicitur;
戦い、励まし、最も困難な場所に自ら身を投じていた将軍は、右脇腹を槍で貫かれた。
cuneusque is hostium, qui in confertos circa ducem impetum fecerat, ut exanimem labentem ex equo Scipionem vidit, alacres gaudio cum clamore per totam aciem nuntiantes discurrunt imperatorem Romanum cecidisse.
そして、将軍の周囲に密集していた者たちに襲いかかっていた敵のくさび形部隊は、スキピオが息絶えて馬から落ちるのを見るや、喜びで意気揚々と歓声を上げながら、ローマの将軍が戦死したと触れ回りつつ、全戦線にわたって散っていった。
§25.34.12ea pervagata passim vox ut et hostes haud dubie pro victoribus et Romani pro victis essent, fecit. fuga confestim ex acie duce amisso fieri coepta est;
各地に広まったその言葉が、敵は疑いなく勝者として振る舞い、ローマ人は敗者として振る舞うという状況を作り出した。
§25.34.13ceterum ut ad erumpendum inter Numidas leviumque armorum alia auxilia haud difficilis erat, §25.34.14ita effugere tantum equitum aequantiumque equos velocitate peditum vix poterant;
しかし、ヌミディア人やその他の軽装歩兵の補助兵たちの間を突破して突撃することは、さほど困難ではなかったものの、これほど多くの騎兵と、その速さにおいて馬に匹敵する歩兵たちから逃れることは、彼らにはほとんど不可能であった。
caesique prope plures in fuga quam in pugna sunt, nec superfuisset quisquam, ni praecipiti iam ad vesperum die nox intervenisset.
そして、戦闘中よりも逃走中により多くの者が殺され、夕方に向けてすでに日が傾きかけていたところに夜が訪れて遮らなければ、誰一人として生き残ることはなかったであろう。

語釈・文法注

  1. 25.34.4lignatum pabulatumque — 運動を表す分詞 `progressos` に伴って目的を示すスピーヌム(第一スピーヌム、対格)であり、「薪拾いに、また糧食集めに」という目的を表す。
  2. 25.34.6futuramque artiorem eam appareret — 対格不定詞句 `eam [obsidionem] artiorem futuram [esse]`(`esse` は省略)が、非人称動詞 `appareret`(「〜のように見えた、明らかであった」)の主語となっている構造を示す。
  3. 25.34.9quos fefellisse se dux ratus erat — 代名詞 `se` は不定詞 `fefellisse`(`fallo` の完了不定詞)の意味上の主語(主節の主語 `dux` を指す再帰代名詞)であり、関係代名詞 `quos` はその直接目的語である。「自分が彼らをまいたと将軍は思っていた」と解する。
  4. 25.34.11pugnanti hortantique imperatori et offerenti se — 与格形は身体の部位(`latus dextrum`)の所有者(将軍)を表す「利害(または参照・所有)の与格」であり、「戦い、励まし、身を投じる将軍の(右脇腹が)」という所有関係を示す。
  5. 25.34.11cuneusque is hostium ... discurrunt — 文法的に単数である集合名詞 `cuneus` に対して、その構成員である個々の兵士を意識した複数動詞 `discurrunt`(および複数分詞 `nuntiantes`)が結びついている「意味による一致」(synesis)の構文である。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §25.34.1-25.34.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:25.34.1-25.34.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。