Humanitext Reader

李维 · 自建城以来史 §10.35.1-10.35.19

阿蒂里乌斯在路克里亚的苦战与整肃军心

第 519 段,共 1770 段 · 拉丁语

内容简介

执政官阿蒂里乌斯在路克里亚附近与萨姆尼乌姆人遭遇,经历了一场难解难分的苦战后罗马营地陷入恐慌。次日清晨,执政官严厉斥责并鼓舞了士气低落的士兵,带领他们出击以阻止敌人的包围。

§10.35.1alteri consuli M. Atilio nequaquam tam facile bellum fuit.
对于另一位执政官马尔库斯·阿蒂里乌斯来说,战争决非如此轻松。
cum ad Luceriam duceret legiones, quam oppugnari ab Samnitibus audierat, ad finem Lucerinum ei hostis obvius fuit.
当他率领军团前往路克里亚(他曾听说该城正受到萨姆尼乌姆人的围攻)时,敌人在路克里亚的边境处与他相遇。
ibi ira vires aequavit;
在那里,愤怒使双方的力量不相上下。
§10.35.2proelium varium et anceps fuit, tristius tamen eventu Romanis, et quia insueti erant vinci et quia digredientes magis quam in ipso certamine senserunt, quantum in sua parte plus vulnerum ac caedis fuisset.
战斗互有胜负、胜负难料,但结果对罗马人来说更为悲惨,这既是因为他们不习惯战败,也是因为他们在撤退时,比在战斗过程中更强烈地意识到自己这一方遭受了多少伤亡。
itaque is terror in castris ortus, §10.35.3qui si pugnantes cepisset, insignis accepta clades foret; tum quoque sollicita nox fuit iam invasurum castra Samnitem credentibus aut prima luce cum victoribus conserendas manus.
因此,营地中产生了这样的恐慌,这种恐慌如果是在他们战斗时袭来,所遭受的溃败将是灾难性的;即使在那时,对于那些相信萨姆尼乌姆人随时会袭击营地,或是在黎明时分必须与胜利者交手的人来说,夜晚也是充满焦虑的。
§10.35.4minus cladis, ceterum non plus animorum ad hostes erat.
敌人的伤亡较少,但士气并没有更高。
ubi primum inluxit, abire sine certamine cupiunt; sed via una et ea ipsa praeter hostes erat, quam ingressi praebuere speciem recta tendentium ad castra oppugnanda.
天刚亮,他们便渴望不战而退;但道路只有一条,而且刚好经过敌人,他们走上这条路,给罗马人造成了他们正径直前去进攻营地的假象。
§10.35.5consul arma capere milites iubet et sequi se extra vallum; legatis, tribunis, praefectis sociorum imperat, quod apud quemque facto opus est.
执政官命令士兵们拿起武器,跟随他走到壕沟外面;他向副官、军政官和盟军指挥官下达命令,指示每个人在各自岗位上该做什么。
§10.35.6omnes adfirmant se quidem omnia facturos, sed militum iacere animos; tota nocte inter vulnera et gemitus morientium vigilatum esse; §10.35.7si ante lucem ad castra ventum foret, tantum pavoris fuisse, ut relicturi signa fuerint; nunc pudore a fuga contineri, alioqui pro victis esse.
众人皆表示他们自己确实会竭尽全力,但士兵们的士气低落;整夜里,他们在伤员的痛苦和临死者的呻吟中难以入眠;如果敌人在天亮前逼近营地,恐慌会非常严重,以至于他们会遗弃军旗逃跑;现在他们因羞耻心而克制着不逃跑,但除此之外他们与战败者无异。
§10.35.8quae ubi consul accept, sibimet ipsi circumeundos adloquendosque milites ratus, ut ad quosque venerat, cunctantes arma capere increpabat:
执政官接到这些报告后,认为必须由自己亲自去巡视并鼓舞士兵,每走到一处,他就斥责那些迟疑不愿拿起武器的人:他们为什么迟疑和退缩?
§10.35.9quid cessarent tergiversarenturque? hostem in castra venturum, nisi illi extra castra exissent, et pro tentoriis suis pugnaturos, si pro vallo nollent.
除非他们走到营地外面,否则敌人就会进入营地;如果他们不愿在壕沟前战斗,他们就得在自己的帐篷前战斗。
armatis ac dimicantibus dubiam victoriam esse; §10.35.10qui nudus atque inermis hostem maneat, ei aut mortem aut servitutem patiendam.
对于武装战斗的人来说,胜利尚未可知;但对于赤手空拳等待敌人的人来说,则必须忍受死亡或奴役。
§10.35.11haec iurganti increpantique respondebant confectos se pugna hesterna esse, nec virium quicquam nec sanguinis superesse; maiorem multitudinem hostium apparere, quam pridie fuerit.
面对他这样的斥责和责备,士兵们回答说,他们已被昨天的战斗折磨得精疲力竭,没有留下任何力量和鲜血;敌人的数量看起来比前一天还要多。
inter haec adpropinquabat agmen; §10.35.12et iam breviore intervallo certiora intuentes, vallum secum portare Samnitem adfirmant nec dubium esse, quin castra circumvallaturi sint.
在这期间,敌人的队伍正在逼近;而且现在由于距离变短,他们看得更清楚了,便断言萨姆尼乌姆人随身携带了防线木桩,毫无疑问,他们是要把营地包围起来。
§10.35.13tunc enim vero consul indignum facinus esse vociferari, tantam contumeliam ignominiamque ab ignavissimo accipi hoste.
就在那时,执政官大声疾呼,认为这是一件奇耻大辱,如此巨大的侮辱和耻辱竟然要从最懦弱的敌人那里承受。
§10.35.14“etiamne circumsedebimur” inquit “in castris, ut fame potius per ignominiam quam ferro, si necesse est, per virtutem moriamur?” di bene verterent;
他说:“难道我们还要在营地中被围困,以至于因耻辱而饿死,而不是在必要时,凭借勇气死于剑下吗?
facerent, quod se dignum quisque ducerent: §10.35.15consulem M. Atilium vel solum, si nemo alius sequatur, iturum adversus hostes casurumque inter signa Samnitium potius, quam circumvallari castra Romana videat.
”愿神明转祸为福;让每个人都做他认为配得上自己的事情:执政官马尔库斯·阿蒂里乌斯即使孤身一人,如果没有其他人跟随,也将迎着敌人前行,宁可倒在萨姆尼乌姆人的军旗之间,也不愿看到罗马营地被包围。
§10.35.16dicta consulis legati tribunique et omnes turmae equitum et centuriones primorum ordinum adprobavere.
执政官的话得到了副官、军政官、所有骑兵队以及第一等级百夫长们的赞同。
§10.35.17tum pudore victus miles segniter arma capit, segniter e castris egreditur; longo agmine nec continenti maesti ac prope victi procedunt adversus hostem nec spe nec animo certiorem.
于是,在羞耻心的驱使下,士兵们懒洋洋地拿起武器,懒洋洋地走出营地;他们排成一条长而不连续的队伍,满面愁容,几乎像战败者一样迎着敌人前进,而那个敌人在希望和勇气上同样没有多少把握。
§10.35.18itaque simul conspecta sunt Romana signa, extemplo a primo Samnitium agmine ad novissimum fremitus perfertur, exire, id quod timuerint, ad inpediendum iter Romanos; §10.35.19nullam inde ne fugae quidem patere viam; illo loco aut cadendum esse aut stratis hostibus per corpora eorum evadendum.
因此,一看到罗马的军旗,萨姆尼乌姆人的队伍从前锋到后卫立刻传遍了喧嚣声,说罗马人已经出来阻碍他们的行程,正如他们所担心的那样;从那里连一条逃跑的路都没有开放;他们在这个地方要么倒下,要么必须击倒敌人,踩着他们的尸体突围出去。

词汇与语法注释

  1. 10.35.3credentibus — 用作名词的现在分词复数与格。它作为“关系与格”或“所有与格”修饰主句的形容词 `sollicita` 或动词 `fuit`,意为“对于那些相信(萨姆尼乌姆人随时会袭击营地)的人(指罗马士兵)来说,夜晚是充满焦虑的”。
  2. 10.35.4quam ingressi — 关系代名词 `quam` 是宾格,指代先行词 `via`(道路)。异态动词 `ingredior`(进入)的完成分词主格复数 `ingressi` 与主句主语(萨姆尼乌姆人)一致,表示“当他们走上这条路时”。
  3. 10.35.7relicturi signa fuerint — 间接引语中“与过去事实相反(虚拟语气)”的条件句结论部分。在直接引语中本应是 `relicturi signa fuerunt`(或 `reliquissent`),在此由于处于引导结果的 `ut` 从句中,因而使用了主动将来分词与助动词 `fuerint`(虚拟式完成时)构成的主动周边式时态(coniugatio periphrastica activa)。
  4. 10.35.12vallum — 此处的 `vallum`(通常意为“防线、营墙”)并非指完整的营墙,而是指用于构筑营墙的材料,即“木桩(piles / stakes)”,对应萨姆尼乌姆人正准备围困罗马营地的上下文。
  5. 10.35.17certiorem — 形容词 `certus`(确定的、有信心的)的比较级单数宾格,修饰 `hostem`。结合前面的 `nec spe nec animo`(在希望和勇气上都不……),表示敌人在士气和信心上同样不比罗马人更有把握。

引用这一段

李维, 自建城以来史 §10.35.1-10.35.19. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:10.35.1-10.35.19

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。