§1.45.1aucta civitate magnitudine urbis, formatis omnibus domi et ad belli et ad pacis usus, ne semper armis opes adquirerentur, consilio augere imperium conatus est, simul et aliquod addere urbi decus.
由于城市规模的扩大使国家实力增强,国内的一切事务也都为战争和和平的用途做好了准备,为了不总是通过武力来获取财富,他企图通过策略来扩大帝国,同时给城市增添一些荣耀。
§1.45.2iam tum erat inclitum Dianae Ephesiae fanum; id communiter a civitatibus Asiae factum fama ferebat.
当时,以弗所的狄安娜神庙已经名声显赫;传闻称,这是亚洲各城邦联合建造的。
eum consensum deosque consociatos laudare mire Servius inter proceres Latinorum, cum quibus publice privatimque hospitia amicitiasque de industria iunxerat.
塞维乌斯在拉丁人的首领中极力赞美这种联合以及他们共同供奉的神明,因为他曾在公私两方面都刻意与这些首领结下了款待和友情之谊。
saepe iterando eadem perpulit tandem, ut Romae fanum Dianae populi Latini cum populo Romano facerent.
通过反复提及此事,他最终说服了拉丁诸民与罗马人一起在罗马建造一座狄安娜神庙。
ea erat confessio caput rerum Romam esse, §1.45.3de quo totiens armis certatum fuerat.
这就是承认罗马是万物的首府,而关于这一点,此前已多次兵戎相见。
id quamquam omissum iam ex omnium cura Latinorum ob rem totiens infeliciter temptatam armis videbatur, uni se ex Sabinis fors dare visa est privato consilio imperii recuperandi.
尽管由于多次武力尝试均告失败,这一念头在所有拉丁人心中似乎已被搁置,但对于萨宾人中的一个普通人来说,命运似乎通过一个夺回霸权的私人计划向他提供了一个机会。
§1.45.4bos in Sabinis nata cuidam patri familiae dicitur miranda magnitudine ac specie; fixa per multas aetates cornua in vestibulo templi Dianae monumentum ei fuere miraculo.
据说,在萨宾人的一位家主家里,出生了一头体型和外貌都令人惊叹的母牛;它的牛角长年挂在狄安娜神庙的门廊上,成为了这一奇迹的纪念。
§1.45.5habita, ut erat, res prodigii loco est; et cecinere vates, cuius civitatis eam civis Dianae immolasset, ibi fore imperium; idque carmen pervenerat ad antistitem fani Dianae.
这件事像它实际的那样,被视为一个神兆;先知们预言说,无论哪个城邦的公民将这头牛祭献给狄安娜,帝国就将属于哪里;这一预言也传到了狄安娜神庙祭司的耳中。
§1.45.6Sabinusque, ut prima apta dies sacrificio visa est, bovem Romam actam deducit ad fanum Dianae et ante aram statuit.
萨宾人在一旦看到第一个适合祭祀的日子,就将母牛赶到罗马,带到狄安娜神庙,并立在祭坛前。
ibi antistes Romanus, cum eum magnitudo victumae celebrata fama movisset, memor responsi Sabinum ita adloquitur: “quidnam tu, hospes, paras?” inquit “inceste sacrificium Dianae facere? quin tu ante vivo perfunderis flumine? infima valle praefluit Tiberis.
那里的罗马祭司由于这头祭牲名声在外的巨大体型而深受震动,并想起了那个神谕,于是对萨宾人说道:“异邦人,你这是要做什么呢? ”他说,“难道你要在不洁的状态下向狄安娜献祭吗? 你为什么不先在流动的河水里洗净自己? 台伯河就在下面的山谷中流过。
” religione tactus hospes, §1.45.7qui omnia, ut prodigio responderet eventus, cuperet rite facta, extemplo descendit ad Tiberim.
”这位客人在敬畏神明的心情驱使下,因为他渴望一切都符合仪式地完成,以使结果与神兆相符,便立刻下到台伯河去。
interea Romanus immolat Dianae bovem.
与此同时,罗马人将母牛祭献给了狄安娜。
id mire gratum regi atque civitati fuit.
这件事情让国王和城邦都感到无比高兴。