§1.2.1Troiam belli scriptorem. Maxime Lolli, §1.2.2dum tu declamas Romae, Praeneste relegi; §1.2.3qui quid sit pulchrum, quid turpe, quid utile, quid non, §1.2.4planius ac melius Chrysippo et Crantore dicit,
特洛伊战争的叙述者,最伟大的洛里乌斯啊,当你在罗马练习雄辩之时,我已在普赖内斯特重新研读;他指明了何为美,何为丑,何为有益,何为无益,比克律西波斯和克兰托尔说得更清晰、更透彻。
§1.2.5cur ita crediderim, nisi quid te distinet, audi.
我为何如此认为,若无他事让你分心,且听我道来。
§1.2.6Fabula, qua Paridis propter narratur amorem §1.2.7Graecia barbariae lento collisa duello, §1.2.8stultorum regum et populorum continet aestus.
那个故事,由于帕里斯的爱情而叙述了希腊与蛮邦在持久的战争中发生碰撞,包含了愚蠢国王与民众的狂热。
§1.2.9Antenor censet belli praecidere causam: §1.2.10quid Paris? ut salvus regnet vivatque beatus §1.2.11cogi posse negat.
安特诺尔主张斩断战争的起因:帕里斯呢? 他声称自己绝不能被强迫,哪怕是为了安全地统治并幸福地生活。
Nestor componere litis §1.2.12inter Peliden festinat et inter Atriden; §1.2.13hunc amor, ira quidem communiter urit utrumque, §1.2.14quidquid delirant reges, plectuntur Achivi.
内斯托尔急于平息佩琉斯之子与阿特柔斯之子之间的争端;爱火焚烧着前者,而愤怒则实实在在地同时灼烧着双方;国王们行事荒唐,受罚的却是阿凯亚平民。
§1.2.15seditione, dolis, scelere atque libidine et ira §1.2.16Iliacos intra muros peccatur et extra.
伴随着叛乱、欺诈、罪恶以及欲望与愤怒,在伊利翁的城墙内外,罪行不断发生。
§1.2.17Rursus, quid virtus et quid sapientia possit, §1.2.18utile proposuit nobis exemplar Ulixen, §1.2.19qui domitor Troiae multorum providus urbes §1.2.20et mores hominum inspexit, latumque per aequor, §1.2.21dum sibi, dum sociis reditum parat, aspera multa §1.2.22pertulit, adversis rerum immersabilis undis.
另一方面,为了展示德行与智慧的力量,他为我们树立了奥德修斯这一有益的典范,他是特洛伊的征服者,高瞻远瞩地视察了许多城邦以及人们的风俗,并在辽阔的海洋上,在为自己和同伴谋求归途的过程中,历尽了诸多艰难,在逆境的波涛中永不沉沦。
§1.2.23Sirenum voces et Circae pocula nosti; §1.2.24quae si cum sociis stultus cupidusque bibisset, §1.2.25sub domina meretrice fuisset turpis et excors, §1.2.26vixisset canis immundus vel amica luto sus.
你知道塞壬的歌声与喀耳刻的药杯;倘若他像他的同伴一样愚蠢而贪婪地饮下,他便会在一个妓女般的女主人手下变得丑陋且丧失理智,沦为一只肮脏的狗,或是一头喜爱泥泞的母猪般苟活。
§1.2.27nos numerus sumus et fruges consumere nati, §1.2.28sponsi Penelopae nebulones, Alcinoique §1.2.29in cute curanda plus aequo operata iuventus, §1.2.30cui pulchrum fuit in medios dormire dies et §1.2.31ad strepitum citharae cessatum ducere curam.
而我们只是凑数的人,生来只为消耗大地的作物,是一群等同于佩涅洛佩求婚者的无赖,是阿尔基诺奥斯宫廷中那些过度沉溺于保养皮肤的青年,对他们而言,睡到日落中天是件美事,并在基萨拉琴的弹奏声中打发忧虑、安于享乐。
§1.2.32Ut iugulent hominem, surgunt de nocte latrones; §1.2.33ut te ipsum serves, non expergisceris? atqui
为了谋财害命,强盗们在夜间起身;为了拯救你自己,你难道不愿醒来?
§1.2.34si noles sanus, curres hydropicus; et ni §1.2.35posces ante diem librum cum lumine, si non §1.2.36intendes animum studiis et rebus honestis, §1.2.37invidia vel amore vigil torquebere.
然而,如果你在健康时不愿奔跑,得了水肿病后你也将不得不跑;并且若不天亮前就要来书本与灯火,若不将心思致力于学习与崇高的事务,你便会因嫉妒或爱欲而彻夜难眠、备受煎熬。
nam cur §1.2.38quae laedunt oculum festinas demere; si quid §1.2.39est animum, differs curandi tempus in annum?
因为,眼睛进了沙尘你急于清除;但若有侵蚀着你的心灵,你为何要将治疗的时间推迟到明年?
§1.2.40dimidium facti qui coepit habet; sapere aude;
凡事起头难,开始者已有了一半功绩;敢于求知吧;开始吧!
§1.2.41incipe! qui recte vivendi prorogat horam, §1.2.42rusticus exspectat dum defluat amnis; at ille §1.2.43labitur et labetur in omne volubilis aevum
那个拖延正直生活时刻的人,就像等候河水流尽的农夫;然而那河水奔流不息,并将永远翻滚着流淌下去。
§1.2.44Quaeritur argentum puerisque beata creandis §1.2.45uxor, et incultae pacantur vomere silvae: §1.2.46quod satis est cui contingit, nihil amplius optet.
人们追求着银子,追求能育女产子以带来福气的妻子,荒凉的森林被犁头开垦治理:凡是分得足够之物的人,便不该再有奢求。
§1.2.47non domus et fundus, non aeris acervus et auri §1.2.48aegroto domini deduxit corpore febris, §1.2.49non animo curas; valeat possessor oportet, §1.2.50si comportatis rebus bene cogitat uti.
房屋、土地、堆积如山的青铜和黄金,既不能从生病主人的身上驱走发热,也不能驱散心中的忧虑;占有者必须自己健康,如果他想很好地享用所收集的财物。
§1.2.51qui cupit aut metuit, iuvat illum sic domus et res, §1.2.52ut lippum pictae tabulae, fomenta podagram, §1.2.53auriculas citharae collecta sorde dolentis.
对于心怀渴望或恐惧的人,房屋和家产带给他的快乐,就像画作之于眼疾患者,温敷之于痛风患者,或是基萨拉琴之于因积满污垢而疼痛的耳朵。
§1.2.54sincerum est nisi vas, quodcumque infundis acescit.
若容器不干净,无论倒入什么都会变酸。
§1.2.55Sperne voluptates; nocet empta dolore voluptas,
摒弃享乐;用痛苦换来的享乐有害无益。
§1.2.56semper avarus eget; certum voto pete finem.
贪婪之人永远匮乏;为你的祈愿寻找一个确定的界限。
§1.2.57invidus alterius macrescit rebus opimis; §1.2.58invidia Siculi non invenere tyranni §1.2.59maius tormentum, qui non moderabitur irae,
嫉妒者因他人的丰衣足食而日渐消瘦;西西里的僭主们未能发明出比嫉妒更大的刑罚。
§1.2.60infectum volet esse, dolor quod suaserit et mens, §1.2.61dum poenas odio per vim festinat inulto,
那些无法克制愤怒的人,终将希望那些因痛苦与冲动而做下的事从未发生,当他急于用武力去宣泄未平之恨、施加报复之时。
§1.2.62ira furor brevis est: animum rege; qui nisi paret §1.2.63imperat; hunc frenis, hunc tu compesce catena.
愤怒是短暂的疯狂:主宰你的心灵吧;它若不顺从,便会发号施令;你要用缰绳、用锁链将它驯服。
§1.2.64Fingit equum tenera docilem cervice magister §1.2.65ire viam qua monstret eques; venaticus, ex quo §1.2.66tempore cervinam pellem latravit in aula, §1.2.67militat in silvis catulus, nunc adhibe puro
驯马师在马儿颈部尚且柔顺易教时,训练它走骑手所指引的路;猎犬自它在庭院里对着鹿皮吠叫之日起,便在森林中效力。
§1.2.68pectore verba puer, nunc te melioribus offer,
现在,趁你还是少年,用你纯洁的心灵吸纳我的箴言,现在去追随更优秀的人吧。
quod si cessas aut strenuus anteis, §1.2.71nec tardum opperior nec praecedentibus insto.
然而,你若裹足不前,或是奋勇领先,我既不会等待迟缓者,也不会紧跟在领先者的身后。