Humanitext Reader

西塞罗 · 论最佳演说家 §1.-8.

演说家的唯一理想与阿提卡风格的真谛

第 1 段,共 3 段 · 拉丁语

内容简介

作者论证了雄辩家不像诗人那样有多种流派,而是只有唯一的“完美雄辩家”理想,并指出阿提卡雄辩家的真正优异之处不在于单纯免于缺陷(健康),而在于兼备积极的力量与生命力。

§1.oratorvm genera esse dicuntur tamquam poetarum; id secus est, nam alterum est multiplex.
人们常说雄辩家也有如同诗人那样的流派;但事实并非如此,因为后者是多种多样的。
Poematis enim tragici comici epici melici etiam ac dithyrambici, quo magis est tractatum, suum cuiusque est, diversum a reliquis.
因为在悲剧、喜剧、史诗、抒情诗、甚至双麦歌(这些诗作越是被探讨研究)的诗歌中,每种诗歌都有其独特的风格,与其他诗歌不同。
Itaque et in tragoedia comicum vitiosum est et in comoedia turpe tragicum; et in ceteris suus est cuique certus sonus et quaedam intellegentibus nota vox.
因此,悲剧中的喜剧因素是种缺陷,喜剧中的悲剧因素也显得不雅;而在其他诗歌中,每种也都有其自身确定的音响和一种能让懂得的人识别的独特声音。
§2.oratorum autem si quis ita numerat plura genera, ut alios grandis aut gravis aut copiosos, alios tenuis aut subtilis aut brevis, alios eis interiectos et tamquam medios putet, de hominibus dicit aliquid, de re parum.
但是,如果有人以如下方式列举雄辩家的多种类型,以至于认为有些是宏伟、庄严或丰富的,有些是纤细、精微或简练的,而另一些则是介于其间、可以说是折中的,那么他只是谈论了关于人的某些方面,而对于事物本身则谈得太少。
In re enim quid optimum sit quaeritur, in homine dicitur quod est.
因为在事物本身中,人们探求的是什么是最完美的;而在人身上,人们叙述的是现有的状况。
Itaque licet dicere et Ennium summum epicum poetam, si cui ita videtur, et Pacuvium tragicum et Caecilium fortasse comicum.
因此,如果有人这样看,我们不妨说恩尼乌斯是伟大的史诗诗人,帕库维乌斯是悲剧诗人,而凯基利乌斯也许是喜剧诗人。
§3.oratorem genere non divido; perfectum enim quaero.
我并不按流派来划分雄辩家;因为我所寻求的是完美的雄辩家。
Vnum est autem genus perfecti, a quo qui absunt, non genere differunt, ut Terentius ab Accio, sed in eodem genere non sunt pares.
然而完美的雄辩家只有一个流派,那些与此有差距的人,并非像泰伦提乌斯与阿克乌斯那样在流派上有所不同,而是在同一个流派中水平不均。
Optimus est enim orator, qui dicendo animos audientium et docet et delectat et permovet.
因为最优秀的雄辩家是那种通过演说既教导、又取悦并深深打动听众心灵的人。
Docere debitum est, delectare honorarium, permovere necessarium.
教导是义务,取悦是恩惠,而深深打动则是必须。
§4.haec ut alius melius quam alius, concedendum est; verum id fit non genere sed gradu.
必须承认,有人在这方面比别人做得更好;但这并不是由于流派不同,而是由于程度不同。
Optimum quidem unum est et proximum quod ei simillimum.
最完美的确实只有一个,而最接近它的就是与之最相似的。
Ex quo perspicuum est, quod optimo dissimillimum sit, id esse deterrimum.
由此可见,与最完美的相差最远的就是最差的。
nam quoniam eloquentia constat ex verbis et ex sententiis, perficiendum est, ut pure et emendate loquentes, quod est Latine, verborum praeterea et propriorum et translatorum elegantiam persequamur: in propriis ut lautissima eligamus, in translatis ut similitudinem secuti verecunde utamur alienis.
因为雄辩术是由词语和思想构成的,所以我们必须做到在纯洁而准确地说话(即用拉丁语说话)的同时,还要追求词语——无论是本义词还是转义词——的优雅:在本义词中选择最精致的,在转义词中顺着相似性谨慎地使用外来的词语。
§5.sententiarum autem toti dem genera sunt quot dixi esse laudum.
思想的类型,也与我说过的值得赞美的地方一样多。
Sunt enim docendi acutae, delectandi quasi argutae, commovendi graves.
因为有用于教导的敏锐思想,有用于取悦的仿佛机智的思想,也有用于打动的庄重思想。
Sed et verborum est structura quaedam duas res efficiens, numerum et levitatem, et sententiae suam compositionem habent, et ad probandam rem accommodatum ordinem.
但是词语也有某种产生两件事物——节奏和流畅——的结构,而且思想也有其自身的结构,以及适合于证明事物的顺序。
Sed earum omnium rerum memoria est quasi fundamentum, lumen actio.
但是在所有这些事情中,记忆是仿佛基石的东西,而表演则是光芒。
§6.ea igitur omnia in quo summa erunt, erit perfectissimus orator; in quo media, mediocris; in quo minima, deterrimus.
因此,在谁身上这一切都达到最高境界,谁就是最完美的雄辩家;在谁身上达到中等境界,谁就是平庸的;在谁身上达到最低境界,谁就是最差的。
Et appellabuntur omnes oratores, ut pictores appellantur etiam mali, nec generibus inter sese, sed facultatibus different.
所有人都将被称作雄辩家,就像画得不好的画家也被称为画家一样,他们彼此之间不是在流派上,而是在能力上有所不同。
Itaque nemo est orator qui Demostheni se similem nolit esse; at Menander Homeri noluit; genus enim erat aliud.
因此,没有一个雄辩家不希望自己像德摩斯梯尼;然而米南德却不希望自己像荷马,因为流派是不同的。
Id non est in oratoribus aut, etiam si est ut alius gravitatem sequens subtilitatem fugiat, contra alius acutiorem se quam ornatio rem velit, etiam si est in genere tolerabili, certe non est in optimo, si quidem, quod omnis laudes habet, id est optimum.
这在雄辩家中是不存在的;或者,即使存在有人追求庄严而规避精微,相反有人宁愿自己敏锐而不愿辞藻华丽,即使这属于可以容忍的流派,也绝对不是最好的,因为如果有什么拥有所有的美德,那它才是最好的。
§7.haec autem dixi brevius quidem quam res petebat, sed ad id quod agimus non fuit dicendum pluribus; unum enim cum sit genus, id quale sit quaerimus.
我虽然把这些事情说得比事物本身所要求的更为简短,但对于我们正在做的事情,本不需要用更多的言语来叙述;因为流派只有一个,我们所探求的是它是什么样子的。
Est autem tale quale floruit Athenis; ex quo Atticorum oratorum ipsa vis ignota est, nota gloria.
而它正如在雅典蓬勃发展的那样;由此,雅典雄辩家本身的力量鲜为人知,而他们的名声却广为人知。
Nam alterum multi viderunt, vitiosi nihil apud eos esse, alterum pauci, laudabilia esse multa.
因为许多人看到了前者,即他们没有任何缺陷;而少数人看到了后者,即有很多值得赞美的地方。
Est enim vitiosum in sententia, si quid absurdum aut alienum aut non acutum aut subinsulsum est; in verbis si inquinatum, si abiectum, si non aptum, si durum, si longe petitum.
因为思想上的缺陷在于,如果有任何荒谬、格格不入、不够敏锐或略显愚蠢的地方;词语上的缺陷在于,如果是污秽、卑俗、不当、生硬或牵强附会的。
§8.haec vitaverunt fere omnes qui aut Attici numerantur aut dicunt Attice.
几乎所有被列为雅典流派或以雅典方式演说的人都避免了这些缺陷。
Sed qui eatenus valuerunt, sani et sicci dumtaxat habeantur, sed ita ut palaestritae; spatiari in xysto ut liceat, non ab Olympiis coronam petant.
但是,那些仅在这个程度上发挥作用的人,至多只能被看作是健康和干练的,但这就像是角力场的运动员:可以允许他们在林荫道上散步,但不要向奥林匹克运动会索求桂冠。
Qui cum careant omni vitio, non sunt contenti quasi bona valetudine, sed viris lacertos sanguinem quaerunt, quandam etiam suavitatem coloris.
他们虽然没有任何缺陷,却不满足于仿佛良好的健康状况,而是追求力量、肌肉、热血,甚至某种红润的肤色。
Eos imitemur, si possumus; si minus, illos potius qui incorrupta sanitate sunt, quod est proprium Atticorum, quam eos quorum vitiosa abundantia est, qualis Asia multos tulit.
如果可以,让我们模仿他们;如果不行,我们宁可模仿那些具有健全健康状态的人(这是雅典人的特征),也不要模仿那些具有有害冗赘的人,就像亚洲产生了许多这样的人。
Quod cum faciemus—
当我们这样做时——

词汇与语法注释

  1. 1quo magis est tractatum — “quo”是表示程度差异的关系代词夺格,与比较级“magis”连用构成“越……越……”的句式。“tractatum”在此作中性非人称或不及物动词使用,意为“(这些诗歌流派)越是被探讨和实践(即越成熟)”。
  2. 2quod est Latine — 关系代词“quod”为中性单数主格,先行词为前述“pure et emendate loqui”(纯洁且准确地说话)这一动作概念。“Latine”是副词,意为“以拉丁语的方式、正确地用拉丁语”。
  3. p.2086Nam alterum multi viderunt... alterum pauci — 表示对照的“alterum... alterum...”分别指向其后紧随的两个宾格加不定式短语,即“vitiosi nihil apud eos esse”(他们身上毫无缺陷)与“laudabilia esse multa”(有很多值得赞美之处)。

引用这一段

西塞罗, 论最佳演说家 §1.-8.. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi041.humanitext-lat1:1.-8.

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。