Humanitext Reader

キケロ · 弁論家の最高種について §1.-8.

弁論家の唯一の理想とアッティカ風の真価

1 / 3 箇所 · ラテン語

要旨

弁論家には詩人のような複数の異なるジャンルは存在せず、唯一無二の「完成された弁論家」という理想があるのみであることを説き、アッティカ風の弁論家たちの真の優位性が単なる欠点の排除(健康さ)ではなく、積極的な力強さと生命力を兼ね備えている点にあることを論じる。

§1.oratorvm genera esse dicuntur tamquam poetarum;
詩人のように、弁論家にもいくつかのジャンルがあると言われている。
id secus est, nam alterum est multiplex.
しかし、それは実際には異なっている。 なぜなら、後者(詩人)は多様であるからだ。
Poematis enim tragici comici epici melici etiam ac dithyrambici, quo magis est tractatum, suum cuiusque est, diversum a reliquis.
というのも、悲劇、喜劇、叙事詩、叙情詩、さらにはディテュランボス(これらは、扱われれば扱われるほど)の詩には、それぞれ独自のものがあり、他とは異なっているからだ。
Itaque et in tragoedia comicum vitiosum est et in comoedia turpe tragicum;
それゆえ、悲劇において喜劇的なものは欠点であり、喜劇において悲劇的なものは不格好である。
et in ceteris suus est cuique certus sonus et quaedam intellegentibus nota vox.
そしてその他のものにおいても、それぞれに独自の決まった響きがあり、理解する人々にはそれと知れる特有の声がある。
§2.oratorum autem si quis ita numerat plura genera, ut alios grandis aut gravis aut copiosos, alios tenuis aut subtilis aut brevis, alios eis interiectos et tamquam medios putet, de hominibus dicit aliquid, de re parum.
しかし、もし誰かが弁論家の複数のジャンルを、ある者たちを雄大、重厚、あるいは豊醇な者、別の者たちを優美、精緻、あるいは簡潔な者、さらに別の者たちをそれらの中間にあって、いわば中庸な者と考えるように分類するなら、その人は人間については何かを語っているが、事柄の本質についてはほとんど語っていない。
In re enim quid optimum sit quaeritur, in homine dicitur quod est.
なぜなら、事柄においては何が最善であるかが問われるが、人間においては、現に存在している姿が語られるからである。
Itaque licet dicere et Ennium summum epicum poetam, si cui ita videtur, et Pacuvium tragicum et Caecilium fortasse comicum.
したがって、もしそう思う人がいるなら、エンニウスを最高の叙事詩人、パクウィウスを悲劇詩人、そしておそらくカエキリウスを喜劇詩人と呼ぶことも許される。
§3.oratorem genere non divido;
私は弁論家をジャンルによって分けない。
perfectum enim quaero.
私は完成された弁論家を求めているからだ。
Vnum est autem genus perfecti, a quo qui absunt, non genere differunt, ut Terentius ab Accio, sed in eodem genere non sunt pares.
しかし、完成されたもののジャンルは一つだけであり、それから外れている人々は、テレンティウスがアッキウスと異なるようにジャンルにおいて異なっているのではなく、同じジャンルにおいて同等ではないのである。
Optimus est enim orator, qui dicendo animos audientium et docet et delectat et permovet.
なぜなら、最高の弁論家とは、語ることによって聞き手の心を教え、楽しませ、深く動かす者だからである。
Docere debitum est, delectare honorarium, permovere necessarium.
教えることは義務であり、楽しませることは好意であり、深く動かすことは必要不可欠なことである。
§4.haec ut alius melius quam alius, concedendum est;
これらについて、ある人が他の人よりも上手に行うということは、認められねばならない。
verum id fit non genere sed gradu.
しかし、それはジャンルにおいてではなく、段階において生じるのである。
Optimum quidem unum est et proximum quod ei simillimum.
まことに最善のものは一つであり、それに最もよく似ているものが、最善に最も近いものである。
Ex quo perspicuum est, quod optimo dissimillimum sit, id esse deterrimum.
このことから明らかなのは、最善のものに最も似ていないものが、最悪のものであるということだ。
nam quoniam eloquentia constat ex verbis et ex sententiis, perficiendum est, ut pure et emendate loquentes, quod est Latine, verborum praeterea et propriorum et translatorum elegantiam persequamur: in propriis ut lautissima eligamus, in translatis ut similitudinem secuti verecunde utamur alienis.
なぜなら、雄弁さは言葉と思想から成り立っているのであるから、私たちは、清澄かつ正確に話すこと(それがラテン語らしく話すということであるが)を達成し、さらに、固有の言葉と転義の言葉の両方の優雅さを追求しなければならない。 固有の言葉においては最も洗練されたものを選び、転義の言葉においては、類似性を追求しつつ、他者の言葉を控えめに用いるように。
§5.sententiarum autem toti dem genera sunt quot dixi esse laudum.
思想のジャンルは、私が弁論の賞賛すべき点として挙げたのと同数だけ存在する。
Sunt enim docendi acutae, delectandi quasi argutae, commovendi graves.
すなわち、教えるための鋭いもの、楽しませるための、いわば気の利いたもの、心を動かすための重厚なものである。
Sed et verborum est structura quaedam duas res efficiens, numerum et levitatem, et sententiae suam compositionem habent, et ad probandam rem accommodatum ordinem.
しかし、言葉の構造にも、リズムと滑らかさという二つの効果を生み出すある種のものがあり、また思想にも独自の構成があり、事柄を証明するのに適した順序がある。
Sed earum omnium rerum memoria est quasi fundamentum, lumen actio.
しかし、これらすべての事柄にとって、記憶はいわば土台であり、実演は光である。
§6.ea igitur omnia in quo summa erunt, erit perfectissimus orator;
したがって、これらすべての要素が最高度にある者は、最も完成された弁論家となるだろう。
in quo media, mediocris; in quo minima, deterrimus.
それらが中程度である者は凡庸な者となり、最小限である者は最悪の者となる。
Et appellabuntur omnes oratores, ut pictores appellantur etiam mali, nec generibus inter sese, sed facultatibus different.
そして彼らはみな、下手な画家も画家と呼ばれるように、弁論家と呼ばれるだろう。 そして彼らは、互いにジャンルにおいてではなく、能力において異なるのである。
Itaque nemo est orator qui Demostheni se similem nolit esse;
それゆえ、デモステネスに似ることを望まない弁論家は一人もいない。
at Menander Homeri noluit;
しかし、メナンドロスはホメロスに似ることを望まなかった。
genus enim erat aliud.
ジャンルが異なっていたからだ。
Id non est in oratoribus aut, etiam si est ut alius gravitatem sequens subtilitatem fugiat, contra alius acutiorem se quam ornatio rem velit, etiam si est in genere tolerabili, certe non est in optimo, si quidem, quod omnis laudes habet, id est optimum.
このことは弁論家には当てはまらない。 あるいは、たとえ、ある者が重厚さを追求して繊細さを避け、逆に別の者が華麗さよりも鋭さを好むというようなことがあったとしても、それが許容可能なジャンルに含まれるとしても、確実に最善のジャンルではない。 というのも、あらゆる賞賛すべき点を備えているものこそが、最善のものであるからだ。
§7.haec autem dixi brevius quidem quam res petebat, sed ad id quod agimus non fuit dicendum pluribus;
私はこれらのことを、事柄が求めているよりは簡潔に語ったが、我々が扱っている目的にとっては、これ以上多くの言葉で語る必要はなかった。
unum enim cum sit genus, id quale sit quaerimus.
なぜなら、ジャンルは一つであるため、それがどのようなものであるかを我々は探究しているからである。
Est autem tale quale floruit Athenis;
そしてそれは、アテナイで栄えたようなものである。
ex quo Atticorum oratorum ipsa vis ignota est, nota gloria.
このことから、アッティカの弁論家たちの本質的な力は知られていないが、その名声は知られている。
Nam alterum multi viderunt, vitiosi nihil apud eos esse, alterum pauci, laudabilia esse multa.
というのも、前者(欠点が何もないこと)は多くの人が目にしているが、後者(称賛すべき点が多くあること)を目にしているのはわずかな人だけだからだ。
Est enim vitiosum in sententia, si quid absurdum aut alienum aut non acutum aut subinsulsum est; in verbis si inquinatum, si abiectum, si non aptum, si durum, si longe petitum.
なぜなら、思想において欠点となるのは、不条理なもの、場違いなもの、鋭さに欠けるもの、あるいはやや愚鈍なものである場合であり、言葉において欠点となるのは、汚れたもの、卑俗なもの、不適切なもの、粗野なもの、あるいは不自然に遠くから持ってきたものである場合だからである。
§8.haec vitaverunt fere omnes qui aut Attici numerantur aut dicunt Attice.
アッティカの弁論家と見なされるか、あるいはアッティカ風に話すほぼすべての者が、これらの欠点を避けた。
Sed qui eatenus valuerunt, sani et sicci dumtaxat habeantur, sed ita ut palaestritae;
しかし、その程度にしか能力のなかった者たちは、せいぜい健康的で無駄のない者と見なされるべきだが、それは体育場の選手のようなものである。
spatiari in xysto ut liceat, non ab Olympiis coronam petant.
彼らは並木道を散策することは許されるが、オリンピア競技会から冠を求めるべきではない。
Qui cum careant omni vitio, non sunt contenti quasi bona valetudine, sed viris lacertos sanguinem quaerunt, quandam etiam suavitatem coloris.
これに反して、あらゆる欠点を免れていながら、いわば健康体であることだけに満足せず、力強さ、筋肉、血の通った温かさ、さらにはある種の血色の良さをも求めるのである。
Eos imitemur, si possumus;
可能であれば、私たちは彼らを模倣しよう。
si minus, illos potius qui incorrupta sanitate sunt, quod est proprium Atticorum, quam eos quorum vitiosa abundantia est, qualis Asia multos tulit.
それができないなら、アジアが多くの者を生み出したような、有害な過剰さを持つ人々よりもむしろ、アッティカ風の特徴である、損なわれていない健康さを持つ人々を模倣しよう。
Quod cum faciemus—
私たちがそうするときには、――

語釈・文法注

  1. 1quo magis est tractatum — quo は度合いの差を示す関係代名詞の奪格で、比較級 magis と相まって「〜すればするほど」の構文を作る。tractatum は中性非人称表現、あるいは自動詞的に「(そのジャンルが)扱われれば扱われるほど(=洗練されればされるほど)」の意を表す。
  2. 2quod est Latine — 関係代名詞 quod は、直前の副詞句 pure et emendate loqui(純粋かつ正確に話すこと)という一連の動作・概念を先行詞とする中性単数主格。Latine は「ラテン語らしく、正しくラテン語で」を意味する副詞である。
  3. p.2086Nam alterum multi viderunt... alterum pauci — 対照的な二つの要素を示す alterum... alterum... は、それぞれ直後に置かれた対格不定詞句(vitiosi nihil apud eos esse「彼らの中に欠点が何もないこと」と laudabilia esse multa「称賛すべき点が多くあること」)を指す。

この箇所を引用する

キケロ, 弁論家の最高種について §1.-8.. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi041.humanitext-lat1:1.-8.

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。