本金分毫不少:从这里增加的部分,统统算作额外收益吧。
如果你愿意在心里真正思考这些,德美亚,你将为我、为你自己、也为他们免去烦恼。
§822Mitto rem: consuetudinem ipsorum.
德美亚:财产的事我不再提了:说说他们本人的习惯。
Multa in homine, Demea, §824Signa insunt ex quibus coniectura facile fit, §825Duo quum idem faciunt, saepe ut possis dicere, §826Hoc licet impune facere huic, illi non licet; §827Non quod dissimilis res sit, sed quod is qui facit:
人身上有许多迹象,德美亚,从中很容易做出推断,当两个人做同样的事时,常常可以这样说: “此人做这事免受惩罚是合法的,而彼人做这事却不行”;并非因为事情不同,而是因为做这事的人不同。
§828Quae ego illis inesse video, ut confidam fore §829Ita ut volumus: video sapere, intelligere, in loco §830Vereri, inter se amare: scires liberum §831Ingenium atque animum; quovis illos tu die §832Reducas.
我看出他们身上有这些品质,因而确信事情会如我们所愿:我看出他们有智慧,通情理,在适当的地方晓得敬畏,彼此关爱:你会知道他们有自由人的秉性和心灵;你可以在任何一天把他们拉回来。
At enim metuas ne ab re sint tamen §833Omissiores paullo.
但你也许会担心,他们对财产毕竟有点过于疏忽。
O noster Demea, §834Ad omnia alia aetate sapimus rectius: §835Solum unum hoc vitium senectus affert hominibus; §836Attentiores sumus ad rem omnes quam sat est: §837Quod illos sat aetas acuet.
噢,我们的德美亚,随着年龄增长,我们在其他所有事情上都会变得更聪明:唯独这一个缺点,是老年带给人类的:我们对财产都比所需的更加斤斤计较:关于这一点,年龄会把他们磨砺得足够敏锐。
§837bNe nimium modo §838Bonae tuae istae nos rationes, Micio, §839Et tuus iste animus aequus, subvertant.
德美亚:只要,米基翁,你那些绝妙的道理,和你那宽容的脾气,不要把我们给毁了。
米基翁:住口:绝不会那样。 别提这些了。 今天听我的:展平你的眉头。
德美亚:当然,时势使然;必须照办。 不过,明天天一亮,我就和儿子一起去乡下。
§845bPugnaveris.
米基翁:那你就赢了。
这样一来,你就把儿子彻底拴在乡下了:只要确保你把她留住。
§847bEgo istuc videro: §848Atque illi favillae plena, funi, ac pollinis, §849Coquendo sit faxo, et molendo: praeter haec §850Meridie ipso faciam ut stipulam colligat: §851Tam excoctam reddam atque atram quam carbo est.
德美亚:那件事包在我身上:我会让她满身是灰、烟和面粉,整天做饭磨麦;除此以外,就在正午时分,我会让她去捡麦秸:我要把她晒得像炭一样黑,干巴巴的。
§851bPlacet: §852Nunc mihi videre sapere; atque equidem filium §853Tum etiam si nolit cogam ut cum illa una cubet.
米基翁:甚好:现在的你看来很有智慧;而我确实,哪怕儿子不愿意,我也要强迫他跟她睡在一起。
§854Derides? fortunatus qui istoc animo sies.
德美亚:你在嘲笑我吗? 你有这样的心态真是幸福。
§855cIam iam desino.
德美亚:现在,我现在就停下。
§856I ergo intro, et cui rei est ei rei hunc sumamus diem.
米基翁:那就进去吧,让我们把今天这日子,用在它该用的事情上。
§857Nunquam ita quisquam bene subducta ratione ad vitam fuit §858Quin res, aetas, usus semper aliquid apportet novi, §859Aliquid moneat; ut illa quae te scire credas nescias, §860Et quae tibi putaris prima in experiendo repudies:
德美亚:无论谁把人生的账算得多么周全,境遇、年龄、经验总会带来某些新事物,给予某些启示;以至于你发现自己并不知道自以为知道的事,并在实践中排斥了你曾认为是最重要的东西。
§861Quod nunc mihi evenit; nam ego vitam duram quam vixi usque adhuc §862Prope iam excurso spatio mitto.
这正是我现在的遭遇;因为我直到现在所过的严苛生活,如今在生命旅途将近终点时,我要放弃了。
Id quamobrem? Re ipsa repperi §863Facilitate nihil esse homini melius neque clementia.
这是为何? 通过事实本身我发现,对人来说,没有什么比宽厚和温和更好的了。
§864Id esse verum ex me atque ex fratre cuivis facile est noscere.
这一真理,任何人从我和我兄弟身上都很容易看出来。
§865Ille suam semper egit vitam in otio, in conviviis, §866Clemens, placidus, nulli laedere os, arridere omnibus: §867Sibi vixit; sibi sumtum fecit: omnes bene dicunt, amant.
他总是悠闲度日,出入宴席,宽厚、平静,不当面伤人,对所有人微笑:他为自己而活,为自己花钱:人人人赞美他,喜爱他。
§868Ego ille agrestis, saevus, tristis, parcus, truculentus, tenax, §869Duxi uxorem: quam ibi miseriam vidi! Nati filii, §870Alia cura.
而我,那个乡巴佬、严酷、阴郁、吝啬、凶狠、固执的人,娶了妻子:在那儿我看到了何等的悲惨! 儿子们出生了,又是另一重忧虑。
Porro autem illis dum studeo ut quam plurimum §871Facerem, contrivi in quaerendo vitam atque aetatem meam.
而且,由于我一心想为他们积攒尽可能多的财产,我在谋求财富中耗尽了生命和岁月。
Ille alter sine labore patria potitur commoda: §874Illum amant, me fugitant: illi credunt consilia omnia; §875Illum diligunt; apud illum sunt ambo: ego desertus sum.
而另一个,无须劳苦,便享受着为人父的益处:他们爱戴他,躲避我:向他倾诉所有的秘密;他们喜爱他;两个都在他那里:我被抛弃了。
§876Illum ut vivat optant; meam autem mortem exspectant.
他们祈愿他长寿;却盼着我死。
Scilicet §877Ita eos meo labore eductos maximo hic fecit suos §878Paulo sumptu: miseriam omnem ego capio; hic potitur gaudia.
当然,这样,这个人在付出极少开销的情况下,便把我含辛茹苦抚养大的人据为己有:所有的痛苦由我承担,快乐却由他享受。
§879Age, age, nunc iam experiamur porro contra quid ego possiem §880Blande dicere, aut benigne facere, quando eo provocat.
来吧,来吧,现在让我们反过来也试一试,我能怎样和颜悦色地说话,或者仁慈地行事,既然他对此发出了挑战。
§881Ego quoque a meis me amari et magni pendi postulo:
我也要求自己被我的孩子们所爱戴和器重: