Humanitext Reader

泰伦提乌斯 · 自虐者 §25..-96..

诉请公正裁判与克雷梅斯探询邻人苦况

第 4 段,共 20 段 · 拉丁语

内容简介

在序幕的后半部分,剧团长安比维乌斯·图尔皮奥呼吁观众公正裁判,允许上演安静的戏剧。在随后的第一幕第一场中,刚成为邻居的克雷梅斯询问年迈且富有的门内德穆斯为何执意从事艰苦的体力劳动,门内德穆斯在痛苦中开始讲述关于他独生子的变故。

§25..Arbitrium vestrum, vestra existimatio §26..Valebit; quamobrem omnes vos oratos volo, §27..Ne plus iniquum possit quam aequum oratio.
你们的裁判、你们的评价才具有决定力量;因此,我希望恳求你们所有人,不要让不公正的言论比公正的言论更有力量。
§28..Facite aequi sitis: date crescendi copiam §29..Novarum qui spectandi faciunt copiam §30..Sine vitiis; ne ille pro se dictum existimet, §31..Qui nuper fecit servo currenti in via
请保持公正:给那些提供机会观看无瑕疵新作的人以成长的机会;免得那个人以为这些话是为他辩护而说的,就是最近创作了“人们在街上给奔跑的奴隶让路”的那个人。
§32..Decesse populum. Cur insano serviat?
他凭什么要为疯狂的奴隶服务呢?
§33..De illius peccatis plura dicet cum dabit §34..Alias novas, nisi finem maledictis facit.
关于他的过失,如果他不停止谩骂,作者在推出其他新作时会说得更多。
§35..Adeste aequo animo; date potestatem mihi §36..Statariam agere ut liceat per silentium; §37..Ne semper servus currens, iratus senex, §38..Edax parasitus, sycophanta autem impudens, §39..Avarus leno, assidue agendi sint mihi, §40..Clamore summo, cum labore maximo.
请以公平的心留在这里;给我力量,使我得以在安静中演出一部“静态的剧”;免得我总是必须以最大的喊叫和最艰苦的劳动,不断地扮演奔跑的奴隶、发怒的老人、贪吃的寄生虫、无耻的密告者以及贪婪的妓院老板。
§41..Mea causa causam hanc iustam esse animum inducite, §42..Ut aliqua pars laboris minuatur mihi.
为了我的缘故,请在心中认定这个理由是公正的,以便我的劳动能减轻一部分。
§43..Nam nunc novas qui scribunt nihil parcunt seni: §44..Si qua laboriosa est, ad me curritur; §45..Sin lenis est, ad alium defertur gregem.
因为现在写新作的人一点也不体恤老人:如果有骨头折磨人的剧,人们就奔向我;但如果是温和的,就被送到别的剧团。
§46..In hac est pura oratio.
在这部剧里有纯正的语言。
Experimini §47..In utramque partem ingenium quid possit meum.
请试一试我的才能在两个方面各自能做些什么。
§48..Si nunquam avare pretium statui arti meae, §49..Et eum esse quaestum in animum induxi maximum, §50..Quam maxime servire vestris commodis; §51..Exemplum statuite in me, ut adolescentuli §52..Vobis placere studeant potius quam sibi.
如果我从未贪婪地为我的手艺定价,并且在心中认定,最大的收获就是尽可能地为你们的便利服务;请在我身上树立一个榜样,好让年轻的诗人们努力取悦你们,而不是取悦他们自己。
§53..Quanquam haec inter nos nupera notitia admodum est, §54..Inde adeo quod agrum in proximo hic mercatus es, §55..Nec rei fere sane amplius quicquam fuit; §56..Tamen vel virtus tua me, vel vicinitas, §57..Quod ego in propinqua parte amicitiae puto, §58..Facit ut te audacter moneam et familiariter, §59..Quod mihi videre praeter aetatem tuam §60..Facere, et praeter quam res te adhortatur tua.
[克雷梅斯]虽然我们之间的这种结识非常短暂,实际上只是从你在这附近买下这块地的时候开始,而且我们之间也确实几乎没有任何其他交往;然而,不论是你的美德,还是我们的邻里关系(我将这看作是友谊的相近部分),都使我敢于坦率而亲近地劝告你,关于那件在我看来你正在做的事情,这不合你的年纪,也超出了你的家产对你的要求。
§61..Nam proh Deum atque hominum fidem, quid vis tibi?
因为,凭着神明与人类的信义,你到底想要什么?
§62..Quid quaeris? annos sexaginta natus es,
你想追求什么?
§63..Aut plus eo ut coniicio: agrum in his regionibus
你已经六十岁了,或者据我推测还要更大。
§64..Meliorem, neque preti maioris, nemo habet; §65..Servos complures: proinde quasi nemo siet, §66..Ita tute attente illorum officia fungere.
在这一带,没有人拥有比这更好、更有价值的土地;你有许多奴隶:然而,就好像一个奴隶也没有似的,你竟亲自如此勤勉地履行他们的职责。
§67..Nunquam tam mane egredior, neque tam vesperi §68..Domum revertor, quin te in fundo conspicer §69..Fodere, aut arare, aut aliquid ferre.
我从未那么清晨出门,也从未那么傍晚回家,而不看到你在田里挖掘,或者耕作,或者搬运什么东西。
Denique §70..Nullum remittis tempus, neque te respicis.
总之,你一刻也不休息,也不顾惜自己。
§71..Haec non voluptati tibi esse satis certo scio.
我很确定这些事并不是你的娱乐。
§72..At enim dices, "Quantum hic operis fiat, poenitet. "
但你一定会说:“这里做出了多少活计,我还不满意呢。
§73..Quod in opere faciendo operae consumis tuae, §74..Si sumas in illis exercendis, plus agas.
”如果你把自己在干活中消耗的个人劳动,用在督促他们干活上,你会有更大的成就。
§75..Chreme, tantumne est ab re tua oti tibi §76..Aliena ut cures, eaque nihil quae ad te attinent?
[门内德穆斯]克雷梅斯,你自己的事情难道有这么多闲暇,以至于要去管别人的闲事,而且是那些完全与你无关的事吗?
§77..Homo sum: humani nihil a me alienum puto.
[克雷梅斯]我是人:我认为人类的任何事情对我来说都不是无关的。
§78..Vel me monere hoc, vel percontari puta.
且当我是对此提出劝告,或者是出于探问。
§79..Rectum est? ego ut faciam: non est? te ut deterream.
这是对的吗? 那我就照着做。 是不对的吗? 那我就劝阻你。
§80..Mihi sic est usus: tibi ut opus facto est, face.
[门内德穆斯]我就是有这样的需要:你该怎么做,就怎么做吧。
§81..An cuiquam est usus homini se ut cruciet?
[克雷梅斯]难道有哪个人有折磨自己的需要吗?
§81b..Mihi.
[门内德穆斯]我有。
§82..Si quid laboris est, nollem: sed quid istuc mali est,
[克雷梅斯]如果有任何痛苦,我不希望看到;但那到底是什么苦难,请问?
§83..Quaeso? quid de te tantum meruisti?
你对自己做了什么,竟要受这么大的罪?
§83b..Eheu!
[门内德穆斯]唉!
§84..Ne lacrima: atque istuc quicquid est fac me ut sciam: §85..Ne retice: ne verere: crede, inquam, mihi, §86..Aut consolando, aut consilio, aut re iuvero.
[克雷梅斯]不要哭:不管那是什么事,请让我知道:不要隐瞒:不要害怕:相信我,我说,无论通过安慰、建议还是实际行动,我都会帮助你。
§87..Scire hoc vis?
[门内德穆斯]你想知道这个吗?
§87b..Hac quidem causa qua dixi tibi.
[克雷梅斯]确实是出于我对你说的那个原因。
§88..Dicetur.
[门内德穆斯]会告诉你的。
§88b..At istos rastros interea tamen §89..Appone: ne labora.
[克雷梅斯]但在此期间,请把那把铁耙子放下:不要干活了。
§89b..Minime.
[门内德穆斯]绝对不行。
§89c..Quam rem agis?
[克雷梅斯]你在做什么?
§90..Sine me vacivum tempus ne quod dem mihi §91..Laboris.
[门内德穆斯]让我不要给自己留下任何免于劳动的空闲时间。
§91b..Non sinam, inquam.
[克雷梅斯]我说过,我不会答应的。
§91c..Ah, non aequum facis.
[门内德穆斯]啊,你这样做不公平。
§92..Hui, tam graves hos, quaeso?
[克雷梅斯]哎呀,请问,这耙子这么重?
§92b..Sic meritum est meum.
[门内德穆斯]这是我应得的惩罚。
§93..Nunc loquere.
[克雷梅斯]现在说吧。
§93b..Filium unicum adolescentulum §94..Habeo: ah, quid dixi habere me? immo habui, Chreme:
[门内德穆斯]我有一个年轻的独生子,唉,我怎么说我“有”呢?
§95..Nunc habeam necne incertum est.
倒不如说,我曾经有过,克雷梅斯:现在我是否还拥有他,已经说不准了。
§95b..Quid ita istuc?
[克雷梅斯]怎么会这样?
§95c..Scies.
[门内德穆斯]你会知道的。
§96..Est e Corintho hic advena anus paupercula:
这里住着一个从科林斯来的、贫穷的外国老妇人:

词汇与语法注释

  1. §29novarum ... spectandi — 这是一个古雅的句法,其中属格动名词 spectandi 与前面的阴性属格复数形容词 novarum(省略了 comoediarum)相结合,而没有采用古典时期常见的动形容词一致性(novarum comoediarum spectandarum)或动名词带宾格(novas comoedias spectandi)的结构。
  2. §31decesse — 这是完成不定式 decessisse 的缩略形式。它与主格/宾格 populum 构成“对格加不定式”结构(人们让路),作为前面 fecit 的宾语从句,指代竞争对手剧作中不合理的场景。
  3. §59quod — 语法上是关系代名词的对格,起限定或关系指示作用(“关于你……那件事”)。动词 videre 是被动语态第二人称单数 videris 的古体异形,意为“在我看来你正在做”。
  4. §72poenitet — 非人称动词 poenitere 通常表示“后悔”,但在此处表示“感到不满意、嫌不够”,并以间接疑问句 Quantum hic operis fiat(这里做出了多少活计)作为其主语从句。
  5. §77homo sum — 这是泰伦提乌斯作品中最著名的具有人道主义色彩的格言。属格 humani 是部分属格,修饰 nihil(人类事物的任何东西),alienum 意为“无关的”或“陌生的”。
  6. §80facto — 该句采用了 opus est 配合完成分词夺格(facto)的句型,表示“有必要做……”。face 是命令式单数 fac(做、行)的古雅形式。

引用这一段

泰伦提乌斯, 自虐者 §25..-96... Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0134.phi002.humanitext-lat2:25..-96..

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。