Humanitext Reader

欧几里得 · 几何原本 §5.prop.1-5.prop.2

等倍数之和的倍数关系保持

第 69 段,共 316 段 · 希腊语

内容简介

命题1证明了如果多组量分别是对应的同数量的另一组量的等倍数,则前者的总和也是后者的等倍数。命题2表明,如果两个量分别对另外两个量具有相同的倍数关系,且另两个量也对该两量具有相同的倍数关系,那么它们各自相加后的和仍将保持相同的倍数关系。

§5.prop.1ἐὰν ᾖ ὁποσαοῦν μεγέθη ὁποσωνοῦν μεγεθῶν ἴσων τὸ πλῆθος ἕκαστον ἑκάστου ἰσάκις πολλαπλάσιον, ὁσαπλάσιόν ἐστιν ἓν τῶν μεγεθῶν ἑνός, τοσαυταπλάσια ἔσται καὶ τὰ πάντα τῶν πάντων.
若有任意个数的量分别是同样个数的另一些量的等倍数,那么其中一个量对另一个量是多少倍,所有这些量的和对所有对应的另一些量的和也将是多少倍。
ἔστω ὁποσαοῦν μεγέθη τὰ ΑΒ, ΓΔ ὁποσωνοῦν μεγεθῶν τῶν Ε, Ζ ἴσων τὸ πλῆθος ἕκαστον ἑκάστου ἰσάκις πολλαπλάσιον·
设任意个数的量 AB, ΓΔ 分别是同样个数的另一些量 E, Z 的等倍数。
λέγω, ὅτι ὁσαπλάσιόν ἐστι τὸ ΑΒ τοῦ Ε, τοσαυταπλάσια ἔσται καὶ τὰ ΑΒ, ΓΔ τῶν Ε, Ζ. ἐπεὶ γὰρ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΑΒ τοῦ Ε καὶ τὸ ΓΔ τοῦ Ζ, ὅσα ἄρα ἐστὶν ἐν τῷ ΑΒ μεγέθη ἴσα τῷ Ε, τοσαῦτα καὶ ἐν τῷ ΓΔ ἴσα τῷ Ζ. διῃρήσθω τὸ μὲν ΑΒ εἰς τὰ τῷ Ε μεγέθη ἴσα τὰ ΑΗ, ΗΒ, τὸ δὲ ΓΔ εἰς τὰ τῷ Ζ ἴσα τὰ ΓΘ, ΘΔ·
我说,AB 对 E 是多少倍,AB, ΓΔ 对 E, Z 也将是多少倍。 因为 AB 是 E 的等倍数,并且 ΓΔ 是 Z 的等倍数,所以 AB 中等于 E 的量的个数,与 ΓΔ 中等于 Z 的量的个数相同。 设 AB 被分割为等于 E 的量 AH, HB,而 ΓΔ 被分割为等于 Z 的量 ΓΘ, ΘΔ。
ἔσται δὴ ἴσον τὸ πλῆθος τῶν ΑΗ, ΗΒ τῷ πλήθει τῶν ΓΘ, ΘΔ. καὶ ἐπεὶ ἴσον ἐστὶ τὸ μὲν ΑΗ τῷ Ε, τὸ δὲ ΓΘ τῷ Ζ, ἴσον ἄρα τὸ ΑΗ τῷ Ε, καὶ τὰ ΑΗ, ΓΘ τοῖς Ε, Ζ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ ἴσον ἐστὶ τὸ ΗΒ τῷ ε, καὶ τὰ ΗΒ, ΘΔ τοῖς Ε, Ζ·
那么 AH, HB 的个数将等于 ΓΘ, ΘΔ 的个数。 又因为 AH 等于 E,而 ΓΘ 等于 Z,所以 AH, ΓΘ 的和等于 E, Z 的和。 同理,HB 等于 E,而 HB, ΘΔ 的和等于 E, Z 的和。
ὅσα ἄρα ἐστὶν ἐν τῷ ΑΒ ἴσα τῷ Ε, τοσαῦτα καὶ ἐν τοῖς ΑΒ, ΓΔ ἴσα τοῖς Ε, Ζ·
所以,AB 中等于 E 的量有多少个,AB, ΓΔ 中等于 E, Z 的和的量也有多少个。
ὁσαπλάσιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒ τοῦ Ε, τοσαυταπλάσια ἔσται καὶ τὰ ΑΒ, ΓΔ τῶν Ε, Ζ. ἐὰν ἄρα ᾖ ὁποσαοῦν μεγέθη ὁποσωνοῦν μεγεθῶν ἴσων τὸ πλῆθος ἕκαστον ἑκάστου ἰσάκις πολλαπλάσιον, ὁσαπλάσιόν ἐστιν ἓν τῶν μεγεθῶν ἑνός, τοσαυταπλάσια ἔσται καὶ τὰ πάντα τῶν πάντων·
所以,AB 是 E 的多少倍,AB, ΓΔ 也是 E, Z 的多少倍。 因此,若有任意个数的量分别是同样个数的另一些量的等倍数,那么其中一个量对另一个量是多少倍,所有这些量的和对所有对应的另一些量的和也将是多少倍。
ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
这就是所要证明的。
§5.prop.2ἐὰν πρῶτον δευτέρου ἰσάκις ᾖ πολλαπλάσιον καὶ τρίτον τετάρτου, ᾖ δὲ καὶ πέμπτον δευτέρου ἰσάκις πολλαπλάσιον καὶ ἕκτον τετάρτου, καὶ συντεθὲν πρῶτον καὶ πέμπτον δευτέρου ἰσάκις ἔσται πολλαπλάσιον καὶ τρίτον καὶ ἕκτον τετάρτου.
若第一量是第二量的等倍数,且第三量是第四量的等倍数,而第五量也是第二量的等倍数,且第六量是第四量的等倍数,则第一与第五相加之和也是第二量的等倍数,且第三与第六相加之和也是第四量的等倍数。
πρῶτον γὰρ τὸ ΑΒ δευτέρου τοῦ Γ ἰσάκις ἔστω πολλαπλάσιον καὶ τρίτον τὸ ΔΕ τετάρτου τοῦ Ζ, ἔστω δὲ καὶ πέμπτον τὸ ΒΗ δευτέρου τοῦ Γ ἰσάκις πολλαπλάσιον καὶ ἕκτον τὸ ΕΘ τετάρτου τοῦ Ζ·
因为设第一量 AB 是第二量 Γ 的等倍数,且第三量 ΔΕ 是第四量 Z 的等倍数,而第五量 BH 也是第二量 Γ 的等倍数,且第六量 EΘ 是第四量 Z 的等倍数。
λέγω, ὅτι καὶ συντεθὲν πρῶτον καὶ πέμπτον τὸ ΑΗ δευτέρου τοῦ Γ ἰσάκις ἔσται πολλαπλάσιον καὶ τρίτον καὶ ἕκτον τὸ ΔΘ τετάρτου τοῦ Ζ. ἐπεὶ γὰρ ἰσάκις ἐστὶ πολλαπλάσιον τὸ ΑΒ τοῦ Γ καὶ τὸ ΔΕ τοῦ Ζ, ὅσα ἄρα ἐστὶν ἐν τῷ ΑΒ ἴσα τῷ Γ, τοσαῦτα καὶ ἐν τῷ ΔΕ ἴσα τῷ Ζ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ὅσα ἐστὶν ἐν τῷ ΒΗ ἴσα τῷ Γ, τοσαῦτα καὶ ἐν τῷ ΕΘ ἴσα τῷ Ζ·
我说,第一与第五相加之和 AH 也将是第二量 Γ 的等倍数,且第三与第六相加之和 ΔΘ 也将是第四量 Z 的等倍数。 因为 AB 是 Γ 的等倍数,而 ΔΕ 是 Z 的等倍数,所以 AB 中等于 Γ 的量的个数,与 ΔΕ 中等于 Z 的量的个数相同。 同理,在 BH 中等于 Γ 的个数,也与在 EΘ 中等于 Z 的个数相同。
ὅσα ἄρα ἐστὶν ἐν ὅλῳ τῷ ΑΗ ἴσα τῷ Γ, τοσαῦτα καὶ ἐν ὅλῳ τῷ ΔΘ ἴσα τῷ Ζ·
所以,在全体 AH 中等于 Γ 的个数,与在全体 ΔΘ 中等于 Z 的个数相同。
ὁσαπλάσιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΗ τοῦ Γ, τοσαυταπλάσιον ἔσται καὶ τὸ ΔΘ τοῦ Ζ. καὶ συντεθὲν ἄρα πρῶτον καὶ πέμπτον τὸ ΑΗ δευτέρου τοῦ Γ ἰσάκις ἔσται πολλαπλάσιον καὶ τρίτον καὶ ἕκτον τὸ ΔΘ τετάρτου τοῦ Ζ. ἐὰν ἄρα πρῶτον δευτέρου ἰσάκις ᾖ πολλαπλάσιον καὶ τρίτον τετάρτου, ᾖ δὲ καὶ πέμπτον δευτέρου ἰσάκις πολλαπλάσιον καὶ ἕκτον τετάρτου, καὶ συντεθὲν πρῶτον καὶ πέμπτον δευτέρου ἰσάκις ἔσται πολλαπλάσιον καὶ τρίτον καὶ ἕκτον τετάρτου·
所以,AH 对 Γ 是多少倍,ΔΘ 对 Z 也将是多少倍。 因此,第一与第五相加之和 AH 是第二量 Γ 的等倍数,且第三与第六相加之和 ΔΘ 是第四量 Z 的等倍数。 因此,若第一量是第二量的等倍数,且第三量是第四量的等倍数,而第五量也是第二量的等倍数,且第六量是第四量的等倍数,则第一与第五相加之和也是第二量的等倍数,且第三与第六相加之和也是第四量的等倍数。
ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
这就是所要证明的。

词汇与语法注释

  1. 5.prop.1ὁποσαοῦν μεγέθη ὁποσωνοῦν μεγεθῶν — 两个不定代词(ὁποσοσοῦν,“无论多少的”)的主格与属格叠加使用,表示两组量之间的对应关系:“任意数量的量,对于与它们个数相同的另外任意数量的量”。主格作主语,属格表示倍数关系的基准。
  2. 5.prop.1ὁσαπλάσιόν ἐστιν ἓν τῶν μεγεθῶν ἑνός, τοσαυταπλάσια ἔσται καὶ τὰ πάντα τῶν πάντων — 使用相关形容词 `ὁσαπλάσιον ... τοσαυταπλάσια`(“是多少倍……就是多少倍”)构成的比较结构。关系从句中的单数主语 `ἓν`(一个)与其属格 `ἑνός`(之于一个)的关系,在主句中平行地对应为复数主语 `τὰ πάντα`(所有量的和)与其属格 `τῶν πάντων`(之于所有量的和)。
  3. 5.prop.2συντεθὲν πρῶτον καὶ πέμπτον — 不定过去时被动分词 `συντεθέν`(中性单数,“被结合/相加”)在此处作为名词性用法,将两个中性主语 `πρῶτον`(第一)与 `πέμπτον`(第五)组合成一个单一的复合量,意为“第一与第五相加之和”。

引用这一段

欧几里得, 几何原本 §5.prop.1-5.prop.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:greekLit:tlg1799.tlg001.humanitext-grc2:5.prop.1-5.prop.2

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。