Humanitext Reader

欧几里得 · 几何原本 §1.prop.4

两边及其夹角相等的三角形全等

第 5 段,共 316 段 · 希腊语

内容简介

本命题证明了如果两个三角形的两边及夹角分别相等,则它们的底边、面积和余下的角也分别相等,采用的是图形叠合的方法。

§1.prop.4ἐὰν δύο τρίγωνα τὰς δύο πλευρὰς δυσὶ πλευραῖς ἴσας ἔχῃ ἑκατέραν ἑκατέρᾳ καὶ τὴν γωνίαν τῇ γωνίᾳ ἴσην ἔχῃ τὴν ὑπὸ τῶν ἴσων εὐθειῶν περιεχομένην, καὶ τὴν βάσιν τῇ βάσει ἴσην ἕξει, καὶ τὸ τρίγωνον τῷ τριγώνῳ ἴσον ἔσται, καὶ αἱ λοιπαὶ γωνίαι ταῖς λοιπαῖς γωνίαις ἴσαι ἔσονται ἑκατέρα ἑκατέρᾳ, ὑφʼ ἃς αἱ ἴσαι πλευραὶ ὑποτείνουσιν.
如果两个三角形有两边分别等于两边,并且由等长直线所夹的角等于角,那么它们的底边也等于底边,三角形也等于三角形,并且余下的角也分别等于余下的角,即相等的边所对的角。
ἔστω δύο τρίγωνα τὰ ΑΒΓ, ΔΕΖ τὰς δύο πλευρὰς τὰς ΑΒ, ΑΓ ταῖς δυσὶ πλευραῖς ταῖς ΔΕ, ΔΖ ἴσας ἔχοντα ἑκατέραν ἑκατέρᾳ τὴν μὲν ΑΒ τῇ ΔΕ τὴν δὲ ΑΓ τῇ ΔΖ καὶ γωνίαν τὴν ὑπὸ ΒΑΓ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΕΔΖ ἴσην.
设有两个三角形ABC、DEF,有两边AB、AC分别等于两边DE、DF,即AB等于DE,AC等于DF,并且角BAC等于角EDF。
λέγω, ὅτι καὶ βάσις ἡ ΒΓ βάσει τῇ ΕΖ ἴση ἐστίν, καὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΔΕΖ τριγώνῳ ἴσον ἔσται, καὶ αἱ λοιπαὶ γωνίαι ταῖς λοιπαῖς γωνίαις ἴσαι ἔσονται ἑκατέρα ἑκατέρᾳ, ὑφʼ ἃς αἱ ἴσαι πλευραὶ ὑποτείνουσιν, ἡ μὲν ὑπὸ ΑΒΓ τῇ ὑπὸ ΔΕΖ, ἡ δὲ ὑπὸ ΑΓΒ τῇ ὑπὸ ΔΖΕ. Ἐφαρμοζομένου γὰρ τοῦ ΑΒΓ τριγώνου ἐπὶ τὸ ΔΕΖ τρίγωνον καὶ τιθεμένου τοῦ μὲν Α σημείου ἐπὶ τὸ Δ σημεῖον τῆς δὲ ΑΒ εὐθείας ἐπὶ τὴν ΔΕ, ἐφαρμόσει καὶ τὸ Β σημεῖον ἐπὶ τὸ Ε διὰ τὸ ἴσην εἶναι τὴν ΑΒ τῇ ΔΕ·
我说,底边BC也等于底边EF,且三角形ABC等于三角形DEF,并且余下的角也分别等于余下的角,即相等的边所对的角,角ABC等于角DEF,角ACB等于角DFE。
ἐφαρμοσάσης δὴ τῆς ΑΒ ἐπὶ τὴν ΔΕ ἐφαρμόσει καὶ ἡ ΑΓ εὐθεῖα ἐπὶ τὴν ΔΖ διὰ τὸ ἴσην εἶναι τὴν ὑπὸ ΒΑΓ γωνίαν τῇ ὑπὸ ΕΔΖ·
因为,若将三角形ABC叠合于三角形DEF上,并将点A置于点D上,直线AB置于直线DE上,则点B也将与点E重合,由于AB等于DE。
ὥστε καὶ τὸ Γ σημεῖον ἐπὶ τὸ Ζ σημεῖον ἐφαρμόσει διὰ τὸ ἴσην πάλιν εἶναι τὴν ΑΓ τῇ ΔΖ. ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ Β ἐπὶ τὸ Ε ἐφηρμόκει·
因此,当AB与DE重合时,直线AC 也将与DF重合,由于角BAC等于角EDF。
ὥστε βάσις ἡ ΒΓ ἐπὶ βάσιν τὴν ΕΖ ἐφαρμόσει.
所以点C也将与点F重合,由于AC又等于DF。
εἰ γὰρ τοῦ μὲν Β ἐπὶ τὸ Ε ἐφαρμόσαντος τοῦ δὲ Γ ἐπὶ τὸ Ζ ἡ ΒΓ βάσις ἐπὶ τὴν ΕΖ οὐκ ἐφαρμόσει, δύο εὐθεῖαι χωρίον περιέξουσιν·
但是B也已与E重合;因此底边BC将与底边EF重合。
ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. ἐφαρμόσει ἄρα ἡ ΒΓ βάσις ἐπὶ τὴν ΕΖ καὶ ἴση αὐτῇ ἔσται·
因为,如果当B与E 重合且C与F重合时,底边BC不能与EF重合,那么两直线将围成一个空间;而这是不可能的。
ὥστε καὶ ὅλον τὸ ΑΒΓ τρίγωνον ἐπὶ ὅλον τὸ ΔΕΖ τρίγωνον ἐφαρμόσει καὶ ἴσον αὐτῷ ἔσται, καὶ αἱ λοιπαὶ γωνίαι ἐπὶ τὰς λοιπὰς γωνίας ἐφαρμόσουσι καὶ ἴσαι αὐταῖς ἔσονται, ἡ μὲν ὑπὸ ΑΒΓ τῇ ὑπὸ ΔΕΖ ἡ δὲ ὑπὸ ΑΓΒ τῇ ὑπὸ ΔΖΕ. ἐὰν ἄρα δύο τρίγωνα τὰς δύο πλευρὰς δύο πλευραῖς ἴσας ἔχῃ ἑκατέραν ἑκατέρᾳ καὶ τὴν γωνίαν τῇ γωνίᾳ ἴσην ἔχῃ τὴν ὑπὸ τῶν ἴσων εὐθειῶν περιεχομένην, καὶ τὴν βάσιν τῇ βάσει ἴσην ἕξει, καὶ τὸ τρίγωνον τῷ τριγώνῳ ἴσον ἔσται, καὶ αἱ λοιπαὶ γωνίαι ταῖς λοιπαῖς γωνίαις ἴσαι ἔσονται ἑκατέρα ἑκατέρᾳ, ὑφʼ ἃς αἱ ἴσαι πλευραὶ ὑποτείνουσιν·
因此,底边BC将与EF重合且等于它;所以整个三角形ABC也将与整个三角形DEF重合且等于它,并且余下的角将与余下的角重合且等于它们,角ABC等于角DEF,角ACB等于角DFE。 因此,如果两个三角形有两边分别等于两边,并且由等长直线所夹的角等于角,那么它们的底边也等于底边,三角形也等于三角形,并且余下的角也分别等于余下的角,即相等的边所对的角。
ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
——这就是所要证明的。

词汇与语法注释

  1. §1.prop.4ὑφʼ ἃς αἱ ἴσαι πλευραὶ ὑποτείνουσιν — 关系代名词 `ἃς`(阴性复数宾格)的先行词是 `αἱ λοιπαὶ γωνίαι`。介词 `ὑπό`(支配宾格)与动词 `ὑποτείνω`(在……之下延伸、对向)结合,表示“等边所对的[角]”。
  2. §1.prop.4Ἐφαρμοζομένου γὰρ τοῦ ΑΒΓ τριγώνου ἐπὶ τὸ ΔΕΖ τρίγωνον καὶ τιθεμένου — 现在时被动分词 `Ἐφαρμοζομένου` 和 `τιθεμένου` 构成属格独立结构(genitive absolute),在此处表示“如果……被叠合和置放”这一假设条件。
  3. §1.prop.4εἰ γὰρ τοῦ μὲν Β ἐπὶ τὸ Ε ἐφαρμόσαντος τοῦ δὲ Γ ἐπὶ τὸ Ζ ἡ ΒΓ βάσις ἐπὶ τὴν ΕΖ οὐκ ἐφαρμόσει — 在由 `εἰ` 引导的条件从句中,嵌入了由不定过去时分词组成的属格独立结构 `τοῦ μὲν Β ... ἐφαρμόσαντος τοῦ δὲ Γ ... [ἐφαρμόσαντος]`,构成“即便B与E、C与F重合”的假设前提,而主句则使用将来直势式 `οὐκ ἐφαρμόσει` 来引出几何学上不可能的后果。

引用这一段

欧几里得, 几何原本 §1.prop.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:greekLit:tlg1799.tlg001.humanitext-grc2:1.prop.4

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。