Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · 女性の服装について §1#1

エバの原罪と堕天使に由来する装飾品

1 / 8 箇所 · ラテン語

要旨

著者は女性たちに対し、エバの原罪の継承を自覚して質素な装いを保つよう促し、装飾品は堕天使から不純な動機でもたらされたものであるとして、その虚飾を排すべきだと論じる。

§1#1## LIBER PRIMVS. Si tanta in terris moraretur fides, quanta merces eius expectatur in caelis, nulla omnino vestrum, sorores dilectissimae, ex quo deum vivum cognovisset, et de sua, id est de feminae conditione didicisset, laetiorem habitum, ne dicam gloriosiorem appetisset, ut non magis in sordibus ageret, et squalorem potius affectaret, ipsam se circumferens Evam lugentem et paenitentem, quo plenius id quod de Eva trahit (ignominiam dico primi delicti et invidiam perditionis humanae) omni satisfactionis habitu expiaret.
第一書もし地上に、天において期待されているほどの大きな信仰が留まっているならば、愛する姉妹たちよ、あなたがたのうちの誰も、生ける神を知り、自分自身の、すなわち女性の境遇について学んで以来、もっと華やかな(いや、もっと栄光に満ちたと言うべきか)衣服を望むことは全くなかったであろう。 いやむしろ、自分自身が悲しみ悔いるエバそのものであるかのように振る舞い、エバから引き継いだもの(すなわち、最初の罪の不名誉と人類滅亡の憎悪)を、あらゆる悔い改めの身なりによってより完全に償うために、むしろ汚れた衣服を身にまとし、みすぼらしさを求めたであろう。
In doloribus et anxietatibus paris, mulier, et ad virum tuum conversio tua, et ille dominatur tui.
「女よ、汝は苦しみと不安のうちに子を産み、汝のあこがれは夫に向かい、彼は汝を支配する。
Et Evam te esse nescis? Vivit sententia dei super sexum istum in hoc saeculo;
」そして、自分がエバであることを知らないのか。 この性に対する神の判決は、この世において今なお生きている。
vivat et reatus necesse est.
ならば、その罪の責任もまた生きているのが当然である。
Tu es diaboli ianua, tu es arboris illius resignatrix tu es divinae legis prima desertrix, tu es quae eum suasisti quem diabolus aggredi non valuit.
お前は悪魔の門であり、あの樹の封印を最初に解いた者であり、神の律法を最初に捨てた者であり、悪魔が襲うことのできなかった男をそそのかした者である。
Tu imaginem dei, hominem, tam facile elisisti.
お前は神の似姿である人間を、これほど容易に打ち倒した。
Propter tuum meritum, id est mortem, etiam filius dei mori habuit: et adornari tibi in mente est super pelliceas tuas tunicas? Age nunc, si ab initio rerum et Milesi(??) oves tonderent, et Seres arbores nerent, et Tyrii tinguerent, et Phryges insuerent, et Babylonii intexerent, et margaritae canderent, et ceraunia coruscarent, si ipsum quoque aurum iam de terra cum cupiditate prodisset, si iam et speculo tantum mentiri liceret, et haec Eva concupiit de paradiso expulsa, iam mortua, opinor? Ergo nec nunc appetere debet aut nosse, si cupit reviviscere, quae nec habuerat nec noverat quando vivebat.
お前の功績、すなわち死のために、神の御子さえも死なねばならなかった。 それなのに、お前は自分の皮の衣の上に身を飾ることを考えているのか。 さあ、もし天地創造の初めから、ミレトス人が羊の毛を刈り、セレス人が樹の糸を紡ぎ、ティルス人が染色し、フリギア人が刺繍し、バビロニア人が織物を織り、真珠が輝き、ケラウニアが煌めき、金そのものもすでに貪欲とともに大地から現れており、鏡にさえこれほど欺くことが許されていたとして、そして、楽園から追放され、すでに死にゆくエバがこれらのものを渇望したとでも言うのか、と私は思う。 したがって、もし再び生きることを望むなら、生きているときに持ってもおらず知ってもいなかったものを、今もまた求めたり知ったりすべきではない。
Ideo omnia ista damnatae et mortuae mulieris impedimenta sunt, quasi ad pompam funeris constituta.
それゆえ、これらすべてのものは、有罪宣告を受け死にゆく女性の障害であり、あたかも葬列の飾りのように用意されたものである。
Nam et illi qui ea constituerunt damnati in poenam mortis deputantur, illi scilicet angeli qui ad filias hominum de caelo ruerunt, ut haec quoque ignominia feminae accedat.
というのも、それら(装飾品)を定めた者たちもまた、死の刑罰に処せられるべく定められているからである。 すなわち、天から人間の娘たちのもとへと堕ちてきたあの天使たちである。 それによって、女性の不名誉がさらに加わることになる。
Nam cum et materias quasdam bene occultas et artes plerasque non bene revelatas saeculo multo magis imperito prodidissent, siquidem et metallorum opera nudaverant et herbarum ingenia traduxerant et incantationum vires provulgaverant et omnem curiositatem usque ad stellarum interpretationem designaverant, proprie et quasi peculiariter feminis instrumentum istud muliebris gloriae contulerunt, lumina lapillorum quibus monilia variantur, et circulos ex auro quibus brachia artantur, et medicamenta ex fuco quibus lanae colorantur, et illum ipsum nigrum pulverem quo oculorum exordia producuntur.
なぜなら、彼らは幾らかのよく隠された物質や、十分に明かされていなかった多くの技術を、はるかに無知であった時代に曝露したからである。 すなわち、金属の加工を明らかにし、草木の性質を伝え、呪文の力を広め、星の解釈に至るまでのあらゆる好奇心を指し示した。 そして彼らは、女性の栄光の道具として、首飾りを飾るきらめく宝石、腕を締めつける金の腕輪、毛糸を彩る染料の化粧品、そして目の縁を際立たせるあの黒い粉を、まさに女性たちに特有のものとして与えたのである。
Haec qualia sunt, interim iam ex doctorum suorum qualitate et conditione pronuntiari potest, quod nihil ad integritatem peccatores, nihil ad castitatem adamatores, nihil ad timorem dei desertores spiritus aut monstrare potuerunt aut praestare.
これらのものがどのような性質のものであるかは、差し当たり、それを教えた者たちの性質と状態から判断することができる。 なぜなら、罪人たちは完全さに何一つ寄与できず、愛欲に溺れた者たちは純潔に何一つ寄与できず、神を捨てた霊たちは神への恐れに何一つ示すことも与えることもできなかったからである。
Si doctrinae dicendae sunt, mali magistri male docuerint necesse est;
もしこれを教えと呼ぶべきなら、悪い教師たちが悪く教えたに違いない。
si mercedes pro libidine, nullius rei turpis merces decora est.
もし情欲の報酬と呼ぶなら、いかなる卑劣な事柄の報酬も美しくはありえない。
Quid autem tanti fuit ista monstrare sicut conferre? utrumne mulieres sine materiis splendoris et sine ingeniis decoris placere non possent hominibus, quae adhuc incultae et incompositae et, ut ita dixerim, crudae ac rudes angelos moverant? anne sordidi et per gratuitum usum contumeliosi amatores viderentur, si nihil feminis in connubium allectis contulissent? Sed haec non capit aestimare.
しかし、これらを教え、また与えることに、どれほどの価値があったというのか。 華麗な素材や装飾の技術がなければ、女性は男性に気に入られなかったとでも言うのか。 彼女たちはまだ飾ることもなく、整えることもなく、言ってみれば、生のままで粗野な状態であったのに、天使たちを魅了したではないか。 あるいは、もし婚姻に誘い入れた女性たちに何も与えなかったとしたら、彼らは卑しく、またただ乗りする不遜な愛人に見えたとでも言うのだろうか。 しかし、このような評価は的外れである。
Nihil plus desiderare poterant quae angelos possidebant, magno scilicet nupserant.
天使たちをその手に収めた女性たちが、これ以上何を望むことができただろうか。 実に、彼らは大層な相手と結婚したのである。
Enimvero qui utique interdum cogitabant unde cecidissent et post libidinum vaporata momenta caelum suspirabant, illud ipsum bonum feminarum naturalis decoris, ut causam mali, sic remuneraverunt, ne eis profuisset felicitas sua, sed ut devectae de simplicitate et sinceritate una cum ipsis in offensam dei pervenirent.
実に、自分たちがどこから堕ちたかを時折思い出し、情欲の熱気が冷めた後に天を仰ぎ見てため息をついていた天使たちは、女性の生来の美しさというまさにその美徳を、悪の原因として、このように仕返ししたのである。 彼女たちの幸福が彼女たちの益となるのではなく、むしろ彼女たちが素朴さと純真さから引きずり下ろされ、自分たちとともに神の怒りに触れるようにするために。
Certi erant omnem et gloriam et ambitionem et affectionem per carnem placendi deo displicere.
彼らは、肉体を通じて人を喜ばせようとするすべての栄光、野心、そして愛着が、神の意に染まないものであることを確信していた。
Hi sunt nempe angeli quos iudicaturi sumus, hi sunt angeli quibus in lavacro renuntiamus, haec sunt utique per quae ab homine iudicari meruerunt.
これらこそ、まさに私たちが裁くことになる天使たちであり、私たちが洗礼式において拒絶する天使たちであり、まさにこれらを通じて、彼らは人間に裁かれるに値するものとなったのである。
Quid ergo faciunt apud iudices suos res eorum? quod est commercium damnaturis cum damnandis? opinor, quod Christo et Beliae.
ならば、彼らの持ち物が、彼らを裁く者たちの手元で何をしているというのか。 裁く者たちと裁かれる者たちとの間に、何の交わりがあるというのか。 キリストとベリアルの間に何の交わりもないのと同様である、と私は思う。
Qua constantia tribunal illud ascendimus decreturi adversus eos quorum munera appetimus? Nam et vobis eadem tunc substantia angelica repromissa, idem sexus qui et viris, eandem indicandi dignationem pollicetur.
私たちが、その贈り物を熱望している相手に対して判決を下すために、いかなる確信を持ってあの法廷に登るというのか。 なぜなら、あなたがたにもその時、天使と同じ本質が約束されており、男性と同じ性が約束されており、同じように裁くという栄誉が約束されているからである。
Nisi ergo hic iam praeiudicaverimus res eorum praedamnando quas in illis damnaturi sumus, illi potius nos iudicabunt atque damnabunt.
したがって、もし私たちが、彼らにおいて裁くことになるであろう彼らの持ち物を、あらかじめ断罪することによってここで予行演習をしておかないならば、彼らのほうがむしろ私たちを裁き、罪に定めることになるであろう。

語釈・文法注

  1. §1#1mori habuit — 助動詞的な `habeo` と不定詞(`mori`)の組み合わせは、後期ラテン語において義務(「〜せねばならなかった」)または未来の必然性(「〜する運命にあった」)を表す。古典期ラテン語の `debeo` や `gerundive` の用法に代わる、キリストの死の絶対的必然性を示す表現。
  2. §1#1tibi in mente est — 「心に抱いている」「〜するつもりである」を意味する慣用句。`tibi` は所有を表す与格、受動態不定詞 `adornari`(ここでは中動相的に「自らを飾ること」)が `est` の主語として機能している。
  3. §1#1non capit aestimare — 動詞 `capio` の非人称的な用法で、「〜する余地がない」「〜することは不可能である」の意。前文の天使たちの動機に関する修辞的疑問に対して、「そのような推測をする余地はない(=的外れである)」と一蹴している。
  4. §1#1quod Christo et Beliae — 前の疑問文 `quod est commercium...?` を受けて、名詞句と関係節が極度に省略された形。`quod [commercium est] Christo et Beliae`(キリストとベリアルの間に[いかなる交わりがある]というのか、すなわち何もない)と補って解釈する。新約聖書(コリント人への第二の手紙6章15節)の引用を踏まえている。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, 女性の服装について §1#1. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa014.humanitext-lat1:1%231

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。