Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · ウァレンティヌス派論駁 §34-39

ビュトスとオグドアスをめぐる分派の諸学説

13 / 13 箇所 · ラテン語

要旨

著者はウァレンティノス派とその分派における多様な神統譜を扱い、ビュトスの性別やオグドアスの構成、および主イエスの起源に関する様々な学説を批判的に紹介している。

§34Pudiciores alii, honorem diuinitatis recordati, ut etiam unius coniugis dedecus ab eo auellerent, maluerunt nullum Bytho sexum deputare, et fortasse \'hoc deum\', non \'hic deus\' neutro genere pronuntiant.
より慎み深い別の者たちは、神性の栄誉を記憶し、配偶者が一人いるという不名誉さえ彼から取り去るために、ビュトスにいかなる性別も割り当てないことを望み、おそらく『この神(中性)』と呼び、『この神(男性)』とは中性名詞で呼ばない。
alii contra magis et masculum et feminam dicunt, ne apud solos Lunenses Hermaphroditum existimet annalium commentator Fenestella.
これに反して他の者たちは、年代記の注釈家フェネステッラが、両性具有者がルナの人々の間だけに存在すると考えることがないように、むしろ男性でありかつ女性であると言う。
§35Sunt, qui nec principatum Bytho defendant, sed postumatum, ogdoadem ante omnia praemittentes, ex tetrade quidem et ipsam sed aliis nominibus deriuatam.
ビュトスに最古の地位さえ認めず、むしろ後発の地位を主張し、何よりも前に、それ自体は四体からではあるが別の名前で派生したオグドアスを置く者たちもいる。
primo enim constituunt Proarchen, secundo Anennoeton, tertio Arrheton, quarto Aoraton.
というのも、第一に彼らはプロアルケーを、第二にアネンノエトスを、第三にアッレトスを、第四にアオラトスを配置するからである。
ex Proarche itaque processisse primo et quinto loco Archen, ex Anennoeto secundo et sexto loco Acatalepton, ex Arrheto tertio et septimo loco Anonomaston, ex Inuisibili quarto et octauo loco Agenneton.
したがって、プロアルケーからは第一および第五の場所においてアルケーが、アネンノエトスからは第二および第六の場所においてアカタレプトスが、アッレトスからは第三および第七の場所においてアノノマストスが、不可視なるもの(アオラトス)からは第四および第八の場所においてアゲンネトスが派生した。
hoc quae ratio disponat. ut singula binis locis et quidem tam intercisis nascantur, malo ignorare quam discere.
個々のものが二つの場所に、しかもこれほど間隔を置いて生まれるというこの配置を、いかなる理性が整えるのかは、学ぶよりはむしろ知らないでいたい。
quid enim recti habent quae tam peruerse proferuntur?
これほど歪んだ形で持ち出されるものに、いったい何の実直さがあるというのか。
§36Quanto meliores qui totum hoc taedium de medio amoliti nullum Aeonem uoluerunt alium ex alio per gradus reuera Gemonios structum, sed mappa, quod aiunt, missa semel octoiugem istam ex Propatore et Ennoea eius excusam.
これらすべての退屈な事柄を真ん中から取り除き、どのアイオーンも、実にゲモニウスの階段さながらに次から次へと段階的に構築されるのを望まず、ことわざに言う『合図のハンカチが投げ下ろされると同時に』、あの八重のペアをプロパトールとそのエンノイアから一度に鋳造した者たちの方が、どれほど優れていることか。
ex ipso denique rerum motu nomina gerunt.
最後に、それらは事象の運動そのものから名前を帯びている。
\'cum,\' inquiunt, \'cogitauit proferre, hoc Pater dictus est cum protulit, quia uero protulit, hoc Veritas appellata est.
「彼が産出しようと考えたとき、」と彼らは言う。 「これが父と呼ばれた。 彼が産出したとき、実に産出したのであるから、これが真理と呼ばれた。
cum semetipsum uoluit probari, hoc Homo pronuntiatus est.
彼が自己を証明されることを望んだとき、これが人間と言い表された。
quos autem praecogitauit cum protulit, tunc Ecclesia nuncupata est.
彼が産出したときに予め考えていたもの、それが教会と名付けられた。
\' sonuit Homo Sermonem, — et hic est primogenitus filius — et Sermoni accessit Vita, et ogdoas prima conclusa est.
」「人間」が「ロゴス」を響かせ、――これが長子たる息子である――そして「ロゴス」に「生命」が加わり、最初のオグドアスが締めくくられた。
sed hoc taedium pusillum.
しかし、この退屈さはまだ小さなものだ。
§37Accipe alia ingenia, cicuri iam anima, insignioris apud eos magistri, qui ex pontificali sua auctoritate in hunc modum censuit: \'est,\' inquit, (ante omnia Proarche, inexcogitabile et inenarrabile (et) innominabile, quod ego nomino Monoteta.
今や飼い慣らされた心で、彼らの間のより著名な師の、別の着想を聞くがよい。 彼は自らの教皇のごとき権威をもって以下のように規定した。 「何よりも前に、考えも及ばず、語り得ず、名付け得ぬプロアルケーが存在し、私はこれをモノテース(単一性)と名付ける。
cum hac erat alia uirtus, quam et ipsam appello Henoteta.
これとともに別の力が存在し、私はそれ自体をヘノテース(統一性)と呼ぶ。
Monotes et Henotes, id est Solitas et Unitas, cum unum essent, protulerunt, non proferentes, initium omnium intellectuale innascibile inuisibile, quod sermo (Monada) uocauit.
モノテースとヘノテース、すなわち孤独と一者性は、一つであったとき、自らは産出することなしに、すべてのものの知的で不生で不可視なる発端を産出し、それを言葉はモナス(単子)と呼んだ。
huic adest consubstantiua uirtus, quam appellat Unionem.
これに同質の力が寄り添っており、彼はそれを結合と呼ぶ。
hae igitur uirtutes: Solitas Unitas (Singularitas) Unio ceteras prolationes Aeonum propagarunt.
したがって、これらの力、すなわち孤独、一者性、単独性、結合が、アイオーンたちの残りの産出物を繁殖させたのである。
\' o differentia! mutetur Unio et Unitas et Singularitas [et suum] et Solitas, quaqua designaueris: unum est.
」おお、なんという違いのなさか! 「結合」も「一者性」も「単独性」も「孤独」も、どのように指し示そうと、入れ替えられようと、同一のものである。
§38Humanior iam Secundus, ut breuior, ogdoadem in duas tetradas diuidens, in dexteram et sinistram, in lumen et tenebras, tantum quod desultricem et defectricem illam uirtutem non uult ab aliquo deducere Aeonum, sed a fructibus t de substantia ueniant
今やセクンドゥスはより簡潔であって、オグドアスを左右の二つのテトラス、すなわち光と闇に分け、ただ、あのプレローマから跳び出しかつ脱落した力を、アイオーンたちのいずれかから導き出すことを望まず、むしろその実から、実体から生じるものとしている。
§39De ipso iam domino Iesu quanta diuersitas scinditur! hi ex omnium Aeonum flosculis eum construunt;
今や、主イエスご自身についても、なんと大きな多様性に分裂していることか!
illi ex solis decem constitisse contendunt, quos Sermo et Vita protulerunt, unde et in ipsum Sermonis et Vitae concurrerint tituli; isti ex duodecim potius, ex Hominis et Ecclesiae fetu, ideoque Filium Hominis auite pronuntiatum; alii (a) Christo et Spiritu Sancto, constabiliendae uniuersitati prouisis, confictum et inde paternae appellationis heredem.
ある者たちは、すべてのアイオーンの精華から彼を形作り、別の者たちは、ロゴスと生命が産出した十のアイオーンだけから彼が構成されていると主張し、それゆえ彼自身にロゴスと生命の称号が重なり合っているとし、また別の者たちは、むしろ十二のアイオーン、すなわち「人間」と「教会」の産物から構成されているとし、それゆえ彼が祖先の呼び名に従って「人の子」と言い表されたとする。 さらに他の者たちは、宇宙を安定させるために配慮されたキリストと聖霊から彼が作られ、それゆえ父の名の相続人となったとする。
sunt, qui Filium Hominis (non) aliunde conceperint dicendum, quam quia ipsum Patrem pro magno nominis sacramento Hominem appellasse (se) praesumpserint.
「人の子」という呼称について、彼らが父ご自身をその名の偉大な神秘のために「人間」と呼ぶと僭称したこと以外からは生じたものではないと考えている者たちもいる。
et quid amplius speres de eius dei fide, cui nomine adaequaris? Talia ingenia superfruticant apud illos ex materni seminis redundantia.
そして、君が名前において同等とされている、そのような神に対する信仰について、それ以上何を期待できるというのか。 彼らの間では、母なる種の過剰さから、このような着想が繁茂している。
atque ita inolescentes doctrinae Valentinianorum in siluas iam exoleuerunt Gnosticorum.
そしてこのようにして、生い茂るウァレンティノス派の教義は、今やグノーシス主義者の密林へと成長してしまったのである。

語釈・文法注

  1. 34hoc deum, hic deus — neutro genere(中性)としての 'hoc deum' と masculinum(男性)としての 'hic deus' の対比。deum は deus の対格形だが、ここでは呼称の直接引用として neuter(中性)としての代名詞 hoc を伴う一種の造語的表現であり、ビュトスに性別がないことを強調している。
  2. 35principatum Bytho defendant, sed postumatum — principatus(始原性、最優先の地位)と postumatus(後発性、二次的地位)の対比。Bytho は与格。テルトゥリアヌスは、ビュトスを万物の根源(最初)に置くことさえせず、オグドアスの「後」に置く説があることを指摘している。
  3. 36mappa, quod aiunt, missa semel — 'mappa missa' はローマの戦車競技(サーカス)でスタートの合図として白い布(mappa)が投げ落とされたことに由来する慣用表現で、「一挙に」「一斉に」を意味する。'quod aiunt'(いわゆる、ことわざに言う)がこれが比喩表現であることを示している。
  4. 39Filium Hominis auite pronuntiatum — 'auite' は副詞で「祖先から受け継いで」「祖先のように」を意味する。ここでは、キリスト(人の子)が、プレローマのアイオーンである「人間(Homo)」と「教会」の子孫として、その祖先にあたる名を引き継いで「人の子(Filius Hominis)」と呼ばれたとする学説を指している。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, ウァレンティヌス派論駁 §34-39. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa008.humanitext-lat2:34-39

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。