Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · ウァレンティヌス派論駁 §18-20

アハモートによるデミウルゴスと世界の形成

8 / 13 箇所 · ラテン語

要旨

アハモートは三つの種族の誕生によって得た自信から世界形成を企て、動物的性質から不条理なデミウルゴス(創造神)を造り出す。テルトゥリアヌスは、デミウルゴスがアハモートの傀儡であり、ウァレンティノス派の主張する各種イメージの対応や、デミウルゴスによる天界形成の記述がいかに滑稽であるかを辛辣に嘲笑する。

§18Hac auctoritate trium scilicet liberorum agendis rebus exercitior facta formare singula genera constituit.
すなわち、これら三人の子供たちの[を産んだという]権能によって、諸々の事柄を行うことにおいてより熟練させられた彼女は、個々の種族を形作ることを決意した。
sed spiritale quidem non ita potuit attingere, ut et ipsa spiritalis.
しかし、霊的なものについては、彼女自身も霊的であるにもかかわらず、そのように触れることができなかった。
fere enim paria et consubstantiua in alterutrum ualere societas naturae negauit.
というのも、等しく同質のもの同士が互いに対して作用を及ぼすことを、自然の共同関係はほぼ否定しているからである。
eo animo se unum ad animale conuertit, prolatis Soteris disciplinis.
そのような意図で、救主(ソテール)の教えが提示された中で、彼女は自分自身をただ動物的なものへと向けた。
et primum, quod cum magno horrore blasphemiae et pronuntiandum et legendum est et audiendum, deum fingit hunc nostrum et omnium praeter haereticorum, Patrem et Demiurgum et Regem uniuersorum, quae post illum.
そして第一に――これこそ、大いなる冒涜の恐怖とともに語られ、読まれ、聞かれねばならないことであるが――彼女は、異端者を除く私たちの、そしてすべての者の神を造り出し、彼を『父』、また『デミウルゴス』、そして彼より後に存在する万物の『王』とした。
ab illo enim;
なぜなら、万物は彼から生じたからである。
si tamen ab illo, et non ab ipsa potius Achamoth, a qua occulto, nihil sentiens eius, et uelut sigillario extrinsecus ductu in omnem operationem mouebatur.
いや、もし本当に彼からなのであればの話であり、むしろアハモート自身からではないとすればだが。 彼女によって、彼は(彼女のことを)何も感じないまま、隠された方法で、いわば外側から操り人形で引かれるようにして、あらゆる活動へと動かされていたのである。
denique ex hac personarum in operibus ambiguitate nomen illi Metropatoris miscuerunt, distinctis appellationibus ceteris secundum status et situs operum, ut animalium quidem substantiarum, quas ad dextram commendant, Patrem nuncupent, materialium uero, quas ad laeuam delegant, Demiurgum nominent, Regem autem communiter in uniuersitatem.
結局のところ、これら諸活動における配役の曖昧さから、彼らは彼に『メトロパトール(母なる父)』という名を混交させ、その他の呼び名は、活動の状態や配置に従って区別した。 すなわち、彼らが右側に委ねる動物的な実体に対しては『父』と呼び、左側に割り振る物質的な実体に対しては『デミウルゴス』と名付け、全体に対しては共通して『王』と呼ぶように。
§19Sed nec nominum proprietas competit f proprietati operum, de quibus nomina, cum deberet illa haec omnia uocitari, a qua res agebantur;
しかし、名が取られたところの活動の固有性に、名の適切さは合致していない。 事を行っていたのが彼女なのだから、彼女こそがこれらすべての名で呼ばれるべきであったのに。
nisi quod iam nec ab illa.
ただし、今や(実際には)彼女によってでもない(と言うべきだ)が。
cum enim dicant Achamoth in honorem Aeonum **« imagines commentatam, rursus hoc in Soterem auctorem detorquent, qui per illam sit operatus, ut ipsam quidem imaginem Patris inuisibilis et incogniti daret, incognitam licet et inuisibilem Demiurgo, eundem autem Demiurgum Nun filium effingeret, Archangeli uero, Demiurgi opus, reliquos Aeonas exprimerent.
というのも、彼らはアハモートがアイオーンたちの栄誉のために似姿(イメージ)を考案したと言う一方で、再びこのことを、彼女を通じて働いた創始者たる救主(ソテール)のせいにしているからである。 (それは、)彼女自身を、見えず知られざる『父』のイメージとするためであり(ただしデミウルゴスには知られず、見えないが)、また、その同じデミウルゴスを、子たる『ヌース』の写しとして形作り、デミウルゴスの作品である大天使たちが、残りのアイオーンたちを表現するようにしたのである。
cum imagines audio tantas trium illorum, feminam Achamoth imaginem patris, et ignarum matris Demiurgum, multo magis patris, imaginem (Nu) non ignorantis patrem, et Angelos famulos simulacra dominorum, quaero: non uis nunc, ut imagines rideam peruersissimi pictoris? hoc est mulum de asino pingere et Ptolomaeum describere de Valentino.
これら三者のそのような大それたイメージについて、すなわち、女であるアハモートが『父』のイメージであり、自らの母を知らず、ましてや父を知るはずもないデミウルゴスが、父を知っている『ヌース』のイメージであり、召使いである天使たちが主人たちの身代わり(イメージ)であると私が聞くとき、私は問う。 君は、私がこの極めてへんてこな画家のイメージを笑うことを望まないのか。 これはロバからラバを描くようなものであり、ウァレンティノスからプトレマイオスを描写するようなものである。
§20Igitur Demiurgus, extra Pleromatis limites constitutus, in ignominiosa aeterni exilii uastitate nouam prouinciam condidit, hunc mundum, repurgata confusione et distincta diuersitate duplicis substantiae illius detrusae animalium et materialium.
こうして、プレローマの境界の外に置かれたデミウルゴスは、永遠の流刑という不名誉な荒野の中に、新しい属州、すなわちこの世界を創設した。 それは、そこへ落とされた動物的・物質的なあの二重の物質の混乱を洗い清め、その多様性を区別した上でのことであった。
ex incorporalibus corpora aedificat: grauia leuia, sublimantia atque uergentia, caelestia atque terrena.
非物質的なものから彼は肉体を構築する。 重いものと軽いもの、上昇するものと降下するもの、天上のものと地上のものを。
tum ipsam caelorum septemplicem scaenam solio desuper suo finit.
次いで、彼は天の七重の舞台を、その上の自らの玉座をもって限界づける。
unde et Sabbatum dictus est ab hebdomade sedis suae, ut Ogdoada mater Achamoth ab argumento ogdoadis primigenitalis.
そのため、彼はその玉座の七重(ヘブドマス)から『サバトゥム(安息日)』とも呼ばれ、母アハモートが原初の八重(オグドアス)の主題から『オグドアス』と呼ばれたのと同じである。
caelos autem voapοό; deputant et interdum angelos eos faciunt, sicut et ipsum Demiurgum, sicut et Paradisum Archangelum quartum, quoniam et hunc supra caelum tertium pangunt, ex cuius uirtute sumpserit (aliquid) Adam, deuersatus illic inter nubeculas et arbusculas.
さらに、彼らは天を『知性的なもの(ノエトイ)』と見なし、時にはそれらを天使とし、それはデミウルゴス自身についても同様である。 また楽園を第四の大天使とするのも同様であり、なぜなら彼らはこの楽園を第三の天の上に据えるからであり、アダムはそこに滞在し、小さな雲と小さな木々の間で過ごしながら、その力から何かを受け取ったのだという。
satis meminerat Ptolomaeus puerilium dicibulorum, in mari poma nasci et in arbore pisces;
プトレマイオスは、海にリンゴが実り、木に魚が泳ぐという子供じみたおとぎ話をよく覚えていたのだろう。
sic et in caelestibus nuceta praesumpsit.
そのようにして、彼は天上にもクルミの林を仮定したのだ。
operatur Demiurgus ignorans et ideo fortasse non scit arbores in sola terra institui oportere.
デミウルゴスは無知なまま働き、それゆえに、おそらく木々は地上にのみ設置されるべきであることを知らないのだろう。
plane mater sciebat.
明らかに母は知っていた。
quidni suggerebat, quae et effectum suum ministrabat? sed tantum fastigium filio extruens per ea opera, quae illum et patrem et deum et regem ante Valentinianorum quoque ingenia testantur, cur se ipsam noluit ei notam, postea quaeram.
彼女は自分の力(作用)を提供していたのだから、なぜ提案しなかったのだろうか。 しかし、息子にこれほどの高みを、それらの業によって築き上げながら――それらの業は、ウァレンティノス派の人々の才知より前からも、彼を『父』であり『神』であり『王』であると証言しているのだが――、なぜ彼女が、自分自身を彼に知らせることを望まなかったのかについては、後で問うことにしよう。

語釈・文法注

  1. §18Hac auctoritate trium scilicet liberorum — trium liberorum(3人の子供)は、前章(§17)でアハモートが産み落とした「物質・動物・霊」の3つの種族を指す。auctoritas(権能、確証、重み)の奪格であり、自分が3つの種族の母となったことによる「自負」や「確証」に支えられて活動的になったことを示す。
  2. §18sed spiritale quidem non ita potuit attingere, ut et ipsa spiritalis — ut 節の解釈。ut et ipsa spiritalis (esset) は「彼女自身が霊的であるにもかかわらず(譲歩)」とも、あるいは「彼女自身が霊的であるのと同様には(比較)」とも取れる。次文の「同質のものは互いに作用を及ぼせない」という自然法則(societas naturae)を考慮すると、彼女自身が霊的であるがゆえに同質の霊的なものに働きかけられなかったという、テルトゥリアヌスの皮肉交じりの逆説が語られている。
  3. §18nihil sentiens eius — eius は属格で、現在分詞 sentiens(感じる、気づく)の目的語。通常 sentio は対格を取るが、ここでは部分属格的代名詞 nihil と結合して「彼女(アハモート)のいかなることも感じず」という意味をなす、あるいは sentio 自体が属格を従える稀な語法である。デミウルゴスが背後で操る母アハモートの存在を一切自覚していないことを強調している。
  4. §19de quibus nomina — de quibus nomina (sunt / trahuntur) のように動詞が省略されている。関係代名詞 quibus の先行詞は operum(活動、業)。「活動の適切さと名の適切さが合致しない。なぜならその活動から名前が取られているからである」という文理を形成する。
  5. §20repurgata confusione et distincta diuersitate — 二つの並列された独立奪格(Ablative Absolute)構文。主節の動詞 condidit に対する付帯状況または時間的・論理的前提を表す。「混乱が洗い清められ、かつ(二重の物質の)多様性が区別された上で、世界を創設した」と読解する。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, ウァレンティヌス派論駁 §18-20. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa008.humanitext-lat2:18-20

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。