Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · ウァレンティヌス派論駁 §1-2

ウァレンティノス派の秘密主義への批判

1 / 13 箇所 · ラテン語

要旨

テルトゥリアヌスはウァレンティノス派異端の秘密主義をエレウシス秘儀になぞらえて批判し、キリスト教の単純さが異端の偽りの知恵に勝ることを主張する。

§1Valentiniani, frequentissimum plane collegium inter haereticos, quia, plurimum ex apostatis ueritatis, et ad fabulas facile est et disciplina non terretur, nihil magis curant quam occultare quod praedicant;
ウァレンティノス派の人々は、異端の中でも明らかに最大の集団であるが、その多くが真理からの背教者であり、説話へと流れやすく、規律によって脅かされないため、自分たちが説いていることを隠すこと以上に配慮することはない。
si tamen praedicant qui occultant.
もっとも、隠す者たちが説くと言えるのであれば、の話だが。
custodiae officium conscientiae offucium est.
秘密保持の義務は、良心の欺瞞である。
confusio praedicatur, dum religio adseueratur.
宗教が強く主張される一方で、混乱が説かれている。
nam et illa Eleusinia, haeresis et ipsa Atticae superstitionis, quod tacent, pudor est.
なぜなら、アッティカの迷信の異端そのものであるあのエレウシス秘儀も、彼らが黙しているのは羞恥心からだからである。
idcirco et aditum prius cruciant [diutius initiant] quam consignant,.
それゆえ彼らは、入門者を登録する前に、まずその入門を苦しめ[より長く入会儀礼を施し]、 5年になるまで観照者(エポプタイ)に任命しない。
cum epoptas ante quinquennium instituunt, ut opinionem suspendio cognitionis aedificent atque ita tantam maiestatem exhibere uideantur, quantam praestruxerunt cupiditatem.
それは、認識を宙吊りにすることによって期待を築き上げ、そうして、あらかじめ構築しておいた渇望に等しいほどの、大いなる威厳を示しているかのように見せるためである。
sequitur iam silentii officium.
今や沈黙の義務が続く。
adtente custoditur quod tarde inuenitur.
遅くに見出されるものは、入念に守られる。
ceterum tota in adytis diuinitas, tota suspiria epoptarum, totum signaculum linguae simulacrum membri uirilis reuelatur.
しかしながら、奥の院にある神性のすべて、観照者たちのすべての感嘆、舌のすべての封印たるものは、男根の像が暴露されることなのである。
sed naturae uenerandum nomen allegorica dispositio praetendens patrocinio coactae figurae sacrilegium obscurat et conuicium falsis simulacris excusat.
しかし、寓意的な解釈が自然の畏くも尊い名を表看板として掲げることで、無理にこじつけられた象徴の保護の下に聖物冒涜を覆い隠し、偽りの象徴によって非難を弁明する。
proinde quos nunc destinamus haereticos sanctis nominibus et titulis et argumentis uerae religionis uanissima atque turpissima figmenta configurantes, — facili t claritati ex diuinae copiae occasione, quia de multis multa succidere est — Eleusinia Valentiniana fecerunt, lenocinio sancta, silentio magna, sola taciturnitate caelestia.
それゆえ、我々が今標的とする異端者たちは、真の宗教の聖なる名や称号や論拠を用いて、極めて虚しくかつ極めて醜い創作物を形作っているのであるが、――神的な豊かさという機会から、多くのことから多くを刈り取ることができるために、明瞭さは容易であるのだが――彼らはウァレンティノス風のエレウシス秘儀を作り上げた。 それはおとりによって聖なるものとされ、沈黙によって偉大なものとされ、ただ寡黙さによってのみ天上がっている。
si bona fide quaeras, concreto uultu, suspenso supercilio \'altum est\' aiunt.
もしあなたが誠実に尋ねるなら、彼らは顔をこわばらせ、眉をひそめて、「深遠なことだ」と言う。
si subtiliter temptes, per ambiguitates bilingues communem fidem adfirmant.
もしあなたが巧みに探ろうと試みるなら、彼らは二枚舌の曖昧さを通して、共通の信仰を言明する。
si scire te subostendas, negant quicquid agnoscunt;
もしあなたが知っていることをほのめかすなら、彼らは自分たちが認めているあらゆることを否定する。
si cominus certes, fatua simplicitate suam caedem dispergunt.
もしあなたが身近に戦うなら、彼らは愚かな単純さによって自らの破滅をまき散らす。
ne discipulis quidem propriis ante committunt, quam suos fecerint.
彼らは自分の弟子たちにさえ、彼らを自分たちのものにする前には、教えを委ねない。
habent artificium, quo prius persuadeant quam edoceant.
彼らは、教え諭す前に説得するための術策を持っている。
ueritas autem docendo persuadet, non suadendo docet
しかし、真理は教えることによって説得するのであり、説得することによって教えるのではない。
§2Ideoque simplices notamur apud illos, ut hoc tantum, non etiam sapientes;
それゆえ、私たちは彼らの間で「単純な者」として目されている。 それは単にこれだけであって、賢者ではないかのようにである。
quasi statim deficere cogatur a simplicitate sapientia, domino utramque iungente: estote prudentes ut serpentes et simplices ut columbae.
まるで、主がその両方を結びつけておられるのに(「蛇のように賢く、鳩のように素直であれ」と)、知恵が単純さから直ちに失われねばならないかのように。
aut si nos propterea insipientes, quia simplices, num ergo et illi propterea non simplices, quia sapientes? nocentissimi autem qui non - simplices, sicut stultissimi qui non sapientes.
あるいは、私たちが単純であるから愚かであるとするなら、彼らは賢いから単純ではないということになるのだろうか。 しかし、単純でない者は極めて有害であり、賢くない者が極めて愚かであるのと同様である。
et tamen malim meam partem meliori sumi uitio, si forte: praestat minus sapere quam peius, errare quam fallere.
それでも私は、もしそうであるならば、自分の側がよりましな欠点を取ることを望む。 悪く知るよりは少なく知る方が勝っており、欺くよりは誤る方が勝っている。
porro facies dei spectatur in simplicitate quaerendi, ut docet ipsa Sophia, non quidem Valentini, sed Solomonis.
さらに、神の御顔は探求の単純さにおいて仰ぎ見られる。 それは、ウァレンティノスのそれではなく、ソロモンの「知恵」自体が教えている通りである。
deinde infantes testimonium Christi *** [sanguine litauerunt.
次に、幼子たちはキリストの証しを [血をもって捧げた。
pueros uocem qui crucem clamant? nec pueri erant nec infantes, id est simplices non erant.
十字架を叫び求める子供たちの声をどう説明するのか? 彼らは子供でも幼子でもなかった、すなわち単純ではなかったのである。
] repuerescere nos et apostolus iubens secundum dominum, ut malitia infantes per simplicitatem ita demum sapientes sensibus simu(s, seme)l dedit sapientiae ordinem de simplicitate manandi.
] そして、使徒も主に従って私たちが再び子供のようになることを命じ、悪意においては幼子であり、単純さを通じて感覚においてついに賢くなるように求めているが、彼はかつて、知恵の秩序がシンプルさから流れ出るものであるということを規定した。
in summa: columba demonstrare Christum solita est, serpens uero temptare;
要するに、鳩はキリストを示すのが常であり、他方、蛇は誘惑するのが常であった。
illa est a primordio diuinae pacis praeco, ille a primordio diuinae imaginis praedo.
前者は太古より神的な平和の伝令であり、後者は太古より神的な似姿の略奪者である。
ita facilius simplicitas sola deum et agnoscere poterit et ostendere prudentia sola. [concutere potius et prodere].
このように、単純さだけの方が、賢さだけ([それはむしろ揺るがし、裏切るだけだが])よりも、はるかに容易に神を認め、示すことができるであろう。

語釈・文法注

  1. ¦5¦offucium — officium(義務・職務)と offucia(まやかし・化粧・欺瞞)を掛け合わせたテルトゥリアヌスの造語。秘密保持の「義務(officium)」が、実は良心の「欺瞞(offucium)」にすぎないことを皮肉っている。
  2. ¦10¦suspendio cognitionis — 「認識を宙吊りにすることによって」の意。奪格名詞 suspendio が cognitionis(属格)を伴い、入門者の知識獲得をあえて引き延ばして焦らすウァレンティノス派の伝道手法を表現している。
  3. ¦p.178¦de multis multa succidere est — 「多くのものから多くを刈り取ることができる」という意味。農業の比喩(穀物などを刈り取る succidere)を用いて、神的な豊かさ(diuinae copiae)を背景にすれば、異端が独自の創作物(figmenta)を容易に捏造できることを説明している。
  4. ¦p.179¦Sophia, non quidem Valentini, sed Solomonis — 同一の語 Sophia(知恵)を用いながら、ウァレンティノス派が神話体系の中で擬人化する高次の存在(ソフィア)と、旧約聖書の「ソロモンの知恵(Sophia Salomonis)」を対比させ、キリスト教的「単純さ」の根拠が聖書にあることを強調している。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, ウァレンティヌス派論駁 §1-2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa008.humanitext-lat2:1-2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。