Humanitext Reader

小セネカ · 神慮について §6.1-6.9

善人に対する神の加護と自由への出口としての死

9 / 9 箇所 · ラテン語

要旨

セネカは、神が善き人の道徳性を守るために外的な災いから彼らを保護し、真の幸福を内面的な徳に置いたことを説明する。また、運命に抗う精神を持つ者にとって、死はいつでも容易に選べる究極の自由への出口として設計されていることを明かす。

§6.1"Quare tamen bonis viris patitur aliquid mali deus fieri? "Ille vero non patitur.
「しかしながら、なぜ神は善き人々に対して何か悪いことが起こるのを許されるのか。 」神は、実のところ、それを許してはおられない。
Omnia mala ab illis removit, scelera et flagitia et cogitationes improbas et avida consilia et libidinem caecam et alieno imminentem avaritiam;
神は彼らからあらゆる悪、すなわち、犯罪、恥ずべき行為、不義な考え、貪欲な計画、盲目的な情欲、他人の財産をつけ狙う強欲を取り除かれた。
ipsos tuetur ac vindicat: numquid hoc quoque aliquis a deo exigit, ut bonorum virorum etiam sarcinas servet? Remittunt ipsi hanc deo curam: externa contemnunt.
神は彼ら自身を保護し、守っておられるのだ。 誰かが神に対して、善き人々の荷物までも守ってくれるよう要求するのだろうか。 彼ら自身がこの配慮を神から免除している。 彼らは外部のものを軽蔑しているからである。
§6.2Democritus divitias proiecit onus illas bonae mentis existimans.
デモクリトスは富を投げ捨てた。 それらを善良な精神の重荷であると考えたからである。
Quid ergo miraris, si id deus bono viro accidere patitur quod vir bonus aliquando vult sibi accidere? Filios amittunt viri boni;
それなら、善き人が時には自分に起こることを望むようなことが、神がその善き人に起こるのを許されるからといって、なぜ驚くのか。 善き人々は子供を失う。
quidni, cum aliquando et occidant? In exilium mittuntur;
当然ではないか、時には彼ら自身が(我が子を)殺すことさえあるのだから。 彼らは追放される。 当然ではないか、時には彼ら自身が、二度と戻らないつもりで祖国を去ることもあるのだから。
quidni, cum aliquando ipsi patriam non repetituri relinquant? Occiduntur; quidni, cum aliquando ipsi sibi manus afferant? Quare quaedam dura patiuntur? Ut alios pati doceant;
彼らは殺される。 当然ではないか、時には彼ら自身が自分に手をかけることもあるのだから。 なぜ彼らはある種の困難を被るのか。 他の人々に耐えることを教えるためである。
§6.3nati sunt in exemplar.
彼らは手本となるために生まれたのだ。
Puta itaque deum dicere: "Quid habetis quod de me queri possitis, vos, quibus recta placuerunt? Aliis bona falsa circumdedi et animos inanes velut longo fallacique somnio lusi.
それゆえ、神が次のように言っていると考えよ。 「正しいことを好んだお前たちよ、お前たちには私について不平を言うどんな理由があるというのか。 私は他の者たちには偽りの善を取り巻かせ、虚しい心を長くて欺瞞に満ちた夢のように弄んだ。
Auro illos et argento et ebore adornavi, intus boni nihil est.
私は彼らを金や銀や象牙で飾ったが、内面には善いものは何もない。
§6.4Isti quos pro felicibus aspicis, si non qua occurrunt sed qua latent videris, miseri sunt, sordidi, turpes, ad similitudinem parietum suorum extrinsecus culti;
お前が幸福な者として見ているあの者たちは、表に見えるところではなく、隠されているところを見るならば、惨めで、汚らしく、見苦しく、彼らの家の壁のように外側だけが整えられている。
non est ista solida et sincera felicitas;
そのようなものは、堅固で純粋な幸福ではない。
crusta est et quidem tenuis.
それは外皮であり、しかも薄いものだ。
Itaque dum illis licet stare et ad arbitrium suum ostendi, nitent et imponunt;
それゆえ、彼らが立ち、思い通りに自分を誇示できる間は、彼らは輝き、欺いている。
cum aliquid incidit quod disturbet ac detegat, tunc apparet quantum altae ac verae foeditatis alienus splendor absconderit.
だが、彼らをかき乱し、暴き立てる何事かが起こると、他者から借りてきた輝きが、いかに深く本物の醜さを隠していたかが露わになるのだ。
§6.5Vobis dedi bona certa, mansura, quanto magis versaverit aliquis et undique inspexerit, meliora maioraque: permisi vobis metuenda contemnere, cupiditates fastidire;
お前たちには、確実で永続する善を与えた。 人がそれを動かし、あらゆる角度から見検分すればするほど、より良く、より大きく見えるものである。 私はお前たちが恐るべきものを軽蔑し、欲望を嫌悪することを許した。
non fulgetis extrinsecus, bona vestra introrsus obversa sunt.
お前たちは外側には輝かないが、お前たちの善は内側へと向けられている。
Sic mundus exteriora contempsit spectaculo sui laetus.
このようにして、宇宙は自らを見ることに喜び、外部のものを軽蔑した。
Intus omne posui bonum;
私はすべての善を内側に置いた。
non egere felicitate felicitas vestra est.
幸福を必要としないことこそが、お前たちの幸福なのだ。
§6.6' At multa incidunt tristia, horrenda, dura toleratu.
『だが、多くの悲しいこと、恐ろしいこと、耐え難いことが起こります。
' Quia non poteram vos istis subducere, animos vestros adversus omnia armavi;
』私がそのようなことからお前たちを救い出すことができなかったので、私はあらゆるものに対してお前たちの心を武装させた。
ferte fortiter.
勇敢に耐えよ。
Hoc est quo deum antecedatis;
これによって、お前たちは神に先んじるのだ。
ille extra patientiam malorum est, vos supra patientiam.
神は悪を耐え忍ぶことの外にあり、お前たちは耐え忍ぶことの上にある。
Contemnite paupertatem;
貧困を軽蔑せよ。
nemo tam pauper vivit quam natus est.
生まれたときほど貧しく生きている者は誰もいない。
Contemnite dolorem;
苦痛を軽蔑せよ。
aut solvetur aut solvet.
それは解消されるか、あるいは(お前を)解放するかのどちらかだからだ。
Contemnite mortem;
死を軽蔑せよ。
quae vos aut finit aut transfert.
それはお前たちを終わらせるか、あるいは移すかのどちらかだからだ。
Contemnite fortunam;
運命を軽蔑せよ。
nullum illi telum quo feriret animum dedi.
私は彼女にお前たちの心を射抜くためのいかなる武器も与えなかった。
§6.7Ante omnia cavi, ne quid vos teneret invitos;
何よりも、お前たちを意に反して引き留めるものが何もないように私は配慮した。
patet exitus.
出口は開いている。
Si pugnare non vultis, licet fugere.
戦いたくないのなら、逃げてもよいのだ。
Ideo ex omnibus rebus quas esse vobis necessarias volui nihil feci facilius quam mori.
それゆえ、私がお前たちに必要であると望んだすべての事柄の中で、死ぬことほど容易にしたものは他にない。
Prono animam loco posui;
私は魂を下り坂の場所に置いた。
trahitur, adtendite modo et videbitis quam brevis ad libertatem et quam expedita ducat via.
それは引きずり落とされる。 ただ注意して見さえすれば、自由への道がいかに短く、いかに障害がないかが分かるだろう。
Non tam longas in exitu vobis quam intrantibus moras posui;
私は、お前たちが入ってくるときほどには、出ていくときに長い遅滞を設けなかった。
alioqui magnum in vos regnum fortuna tenuisset, si homo tam tarde moreretur quam nascitur.
さもなければ、もし人間が生まれるときと同じように遅々としか死ねないのだとしたら、運命はお前たちに対して強大な支配権を握っていたことだろう。
§6.8Omne tempus, omnis vos locus doceat quam facile sit renuntiare naturae et munus illi suum impingere;
あらゆる時間、あらゆる場所が、自然(生)を放棄し、その贈り物を彼女に投げ返すことがいかに容易であるかを、お前たちに教えてくれるはずだ。
inter ipsa altaria et sollemnes sacrificantium ritus, dum optatur vita, mortem condiscite.
祭壇そのものの間や、生贄を捧げる者たちの厳かな儀式の中で、生が願われているその時に、死を学び取れ。
Corpora opima taurorum exiguo concidunt vulnere et magnarum virium animalia humanae manus ictus impellit;
肥え太った牡牛の体は、わずかな傷で倒れ伏し、強大な力を持つ動物たちを、人間の手の打撃が押し倒す。
tenui ferro commissura cervicis abrumpitur, et cum articulus ille qui caput collumque committit incisus est, tanta illa moles corruit.
薄い刃物によって首の接合部は切断され、頭と首を繋いでいるあの関節が切り裂かれると、あれほど巨大な巨体が崩れ落ちるのだ。
§6.9Non in alto latet spiritus nec utique ferro eruendus est;
息は深い奥底に隠れているわけではなく、どうしても刃物で穿ち出さねばならぬものでもない。
non sunt vulnere penitus impresso scrutanda praecordia: in proximo mors est.
深く突き刺した傷によって内臓を詮索する必要はない。 死はすぐそばにある。
Non certum ad hos ictus destinavi locum;
私はこれらの打撃のために特定の場所を定めたわけではない。
quacumque vis pervium est.
お前が望むところなら、どこでも通り道となる。
Ipsum illud quod vocatur mori, quo anima discedit a corpore, brevius est quam ut sentiri tanta velocitas possit.
死ぬことと呼ばれるそれ自体、すなわち魂が肉体から離れ去ることは、そのあまりの速さのために感じ取ることができないほど一瞬である。
Sive fauces nodus elisit, sive spiramentum aqua praeclusit, sive in caput lapsos subiacentis soli duritia comminuit, sive haustus ignis cursum animae remeantis interscidit;
結び目が喉を締め上げようとも、水が息の通り道を塞ごうとも、真っ逆さまに落ちた者たちを下に広がる地面の硬さが打ち砕こうとも、あるいは吸い込まれた火が、巡り戻る息の進路を遮ろうとも。
quicquid est, properat.
それが何であれ、速やかに事は運ぶ。
Ecquid erubescitis? Quod tam cito fit, timetis diu!"
お前たちは少しも恥ずかしくないのか。 これほど素早く終わることを、お前たちは長く恐れているのだ! 」

語釈・文法注

  1. §6.2occidant — `occīdant`(他動詞 `occīdere`「殺す」の接続法現在)か、`occĭdant`(自動詞 `occĭdere`「死ぬ、滅びる」の接続法現在)かの判断。後者と取ることも可能だが、ここでは他動詞の `occīdant`(あるいは間接的な使役)として解釈する。続く並行文(自発的に祖国を去る、自らの手をかける)と同様、人間の主体的な決断・行動を背景とした逆説を語る文脈であるため、「時には(名誉や大義のために)彼ら自身が我が子を殺す(犠牲にする)ことさえあるのだから」という他動詞的解釈がより一貫している。
  2. §6.6aut solvetur aut solvet — 主語は直前の `dolor`(苦痛)。`solvetur` は受動態で「(苦痛そのものが)解消される」、能動態の `solvet` は「(苦痛が人間を死によって)解放する」という意味。`solvet` には目的語 `vos`(お前たち)の省略が見られる。これは「激しい痛みは短く、長引く痛みは軽い」という、エピクロス派やストア派で伝統的な痛みの克服に関する格言を、高度に凝縮した表現である。
  3. §6.7tenuisset ... si ... moreretur — 反実仮想を表す混合条件文の構造。帰結節の `tenuisset` は過去の事実に対する反実(「[その場合には]運命は強大な支配権を握っていたことだろう」)を意味する接続法過去完了。一方、条件節の `moreretur`(および `nascitur` と並置されることによる一般的事実の仮定)は現在または普遍的な反実(「もし人間が遅々としか死ねないのだとしたら」)を意味する接続法未完了過去である。

この箇所を引用する

小セネカ, 神慮について §6.1-6.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0255.stoa012.humanitext-lat2:6.1-6.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。