Humanitext Reader

カルタゴのキュプリアヌス · ドナトゥスへ §1-3

対話の誘いと改宗前の疑念の回想

1 / 6 箇所 · ラテン語

要旨

キプリアヌスはドナトゥスに対し、対話と霊的指導のための静かな季節の到来を歓迎する。そして自らの改宗を振り返り、神の恵みの力を体験する前は、洗礼による倫理的な変化がいかに不可能に思えたかを回想する。

§1Bene admones, Donate carissime: nam et promisisse me memini, et reddendi tempestiuum prorsus hoc tempus est, quo indulgente uindemia solutus animus in quietem sollemnes ac statas anni fatigantis indutias sortiatur.
良き忠告である、最愛のドナトゥスよ。 なぜなら、私が約束したことを私自身覚えているし、それを果たすのにまさに今が好都合な時だからである。 ぶどう収穫期(の休暇)が寛ぎを与えてくれることで、疲れをもたらす一年からの、慣例の、定められた休戦を、解放された心が安らぎのうちに得ることができるのである。
locus etiam cum die conuenit, et mulcendis sensibus ac fouendis ad lenes auras blandientis autumni hortorum facies amoena consentit: hic iocundum sermonibus diem ducere et studentibus fabulis in diuina praecepta conscientiam pectoris erudire.
場所もまたこの日にふさわしく、優しく誘いかける秋のそよ風に対して、五感を慰め育むように、庭園の心地よい相貌が調和している。 ここで対話によって心地よく一日を過ごし、熱心な話し合いによって胸の内なる良心を神聖な教えへと教育することが(ふさわしい)。
ac ne loqui nostrum arbiter profanus impediat aut clamor intemperans familiae strepentis obtundat, petamus hanc sedem: dant secessum uicina secreta, ubi dum erratici palmitum lapsus nexibus pendulis per harundines baiulas repunt, uiteam porticum frondea tecta fecerunt.
そして、世俗の傍観者が私たちの語らいを妨げたり、騒がしい召使いたちの無秩序な叫び声が耳を塞いだりしないように、この席へ行こう。 近隣の隠れ家が静退を与えてくれる。 そこでは、ブドウの若枝の不規則な伸びが、垂れ下がる結び目をもたげながら、支えとなる葦を伝って這い上り、葉の茂る屋根をなすブドウ棚の回廊を作り出している。
bene hic studia in aures damus, et dum in arbores et in uites uidemus, oblectante prospectu oculos amoenamus, animam simul et auditus instruit et pascit obtutus: quamquam tibi sola nunc gratia, sola cura sermonis est, contemptis uoluptariae uisionis inlecebris in me oculos tuos fixus es, qua ore, qua mente totus auditor es et hoc amore quo diligis.
ここで私たちは教えに耳をよく傾け、木々やブドウの木を眺めながら、心地よい眺望によって目を愉しませ、同時に聴覚が魂を諭し、視覚がそれを養う。 もっとも、あなたにとっては今や対話の恵みだけが、対話への関心だけがあり、快楽的な光景の誘惑を軽蔑して、あなたは私に目を留めている。 その顔つきにおいて、その精神において、あなたは全面的に聞き手であり、私を愛するその愛によってそうなっている。
§2Ceterum quale uel quantum est, quod in pectus tuum ueniat ex nobis, exilis ingenii angusta mediocritas tenues admodum fruges parit, nullis ad copiam fecundi caespitis culminibus ingrauescit, adgrediar tamen facultate, qua ualeo: nam et materia dicendi facit mecum.
しかし、私たちからあなたの胸に届くものがどのようなもの、あるいはどれほどの大きさのものであれ、私の乏しい才能の狭い凡庸さは、極めて貧弱な果実しか生み出さず、肥沃な土地の豊かさをもたらすような、実った穂先によって重くなることもない。 それでも私は自分のできる限りの力でこれに取り組もう。 語るべき主題も私を味方してくれているからだ。
in iudiciis, [contione] pro rostris opulenta facundia uolubili ambitione iactetur: cum de Domino et de Deo uox est, uocis pura sinceritas non eloquentiae uiribus nititur ad fidei argumenta sed rebus.
法廷において、あるいは演壇の前の[民会]において、豊かな弁才が、流暢な野心をもって誇示されるがよい。 主について、また神について声が発せられるとき、声の純粋な誠実さは、信仰の論証のために雄弁の力に依拠するのではなく、事実に依拠する。
denique accipe non diserta, sed fortia, nec ad audientiae popularis inlecebram culto sermone fucata, sed ad diuinam indulgentiam praedicandam rudi ueritate simplicia: accipe quod sentitur, antequam discitur, nec per moras emporum longa agnitione colligitur, sed conpendio gratiae maturantis hauritur.
それゆえ、雄弁なものではなく力強いものを、大衆の聴衆を誘惑するために洗練された言葉で飾られたものではなく、神の寛大さを宣べ伝えるための、飾らない真理を伴った単純なものを受け取りなさい。 学ぶ前に感じ取られ、時の遅滞を通じた長い認識によって集められるのではなく、速やかに至る恵みの要約によって汲み取られるものを受け取りなさい。
§3Ego cum in tenebris atque in nocte caeca iacerem cumque in salo iactantis saeculi nutabundus ac dubius uestigiis oberrantibus fluctuarem uitae meae nescius, ueritatis ac lucis alienus, difficile prorsus ac durum pro illis tunc moribus opinabar, quod in salutem mihi diuina indulgentia pollicebatur, ut quis renasci denuo posset utque in nonam uitam lauacro aquae salutaris animatus, quod prius fuerat, exponeret et corporis licet manente conpage hominem animo ac mente mutaret.
私が闇と盲目の夜の中に横たわり、激しく揺れ動くこの世の荒波の上で、あてもなく彷徨う足取りで、ためらい惑いながら漂い、自らの生を知らず、真理と光から遠ざかっていたとき、その当時の私の品行に照らせば、神の寛大さが私の救いのために約束してくれたこと、すなわち、人が再び新しく生まれ変わることができ、救いの水の洗いによって新しい命へと活力を与えられて、以前の自分であったものを脱ぎ捨て、肉体の枠組みは残るとしても、魂と精神において人間を変化させることができるなどということは、極めて困難で厳しいことだと私は考えていた。
qui possibilis, aiebam, tanta conuersio, ut repente ac perniciter exuatur, quod uel genuinum situ materiae naturalis obduruit uel usurpatum diu senio uetustatis inoleuit? alta haec et profunda penitus radice sederunt.
「どうしてこれほど大きな転換が可能だろうか」と私は言っていた。 「自然の素材のありようによって生まれつき固くなってしまっているものや、長年の慣習によって、古さの衰えとともに深く根づいてしまっているものが、突然かつ速やかに脱ぎ捨てられるなどということが? 」これらのものは、奥深く、深い根をもって定着しているのだ。
quando parcimoniam discit, qui epularibus cenis et largis dapibus adsueuit? et qui pretiosa ueste conspicuus in auro atque in purpura fulsit, ad plebeium se ac simplicem cultum quando deponit? fascibus ille oblectatus et honoribus esse priuatus et inglorius non potest.
豪華な宴会や豊かな食事に慣れてしまった者が、いつ節約を学ぶというのか。 そして、高価な衣をまとって目立ち、金や紫の衣で輝いていた者が、いつ庶民の質素な衣服へと自らを落とすというのか。 執政官の束や公職に悦びを感じていた者は、私人となり、無名でいることなどできない。
hic stipatus clientium cuneis, frequentiore comitatu officiosi agminis honestatus, poenam putat esse, cum solus est.
被護民の群れに囲まれ、義務に励む行列のいっそう多数のお供によって名誉を与えられていたこの男は、一人でいるとき、それを刑罰だと思う。
tenacibus semper inlecebris necesse est, ut solebat, uinolentia inuitet, inflet superbia, iracundia inflammet, rapacitas inquietet, crudelitas stimulet, ambitio delectet, libido praecipitet.
執拗な誘惑によって、いつものように、酒浸りが誘い、傲慢が膨らませ、怒りが燃え立たせ、強欲が不安にさせ、残酷さが駆り立て、野心が喜ばせ、欲情が突き落とすことは避けられない。

語釈・文法注

  1. §1diem ducere... erudire — 不定詞句 ducere... erudire は、文脈上、省略された est または licet の補足語、あるいは前文の conuenit(ふさわしい)に係ると解釈できる。ここでは「〜することは(ふさわしい、心地よい)」という叙述的表現として訳している。
  2. §1oculos tuos fixus es — 能動的意味を持つ受動態(ギリシア語の中動態的用法、いわゆる「関係の対格」または「保たれた目的格」)の構文。fixus es(留めている)が直接目的語 oculos tuos(あなたの目を)を取る。
  3. §2moras emporum — 写本等のテキストにある emporum は temporum(時の)の誤記と考えられるため、「時の遅滞(時間の経過)」として解釈し翻訳している。
  4. §3in nonam uitam — テキストにある nonam(第9の)は洗礼の文脈において意味をなさず、nouam(新しい)の誤植・誤写である。したがって「新しい命へと」として翻訳している。
  5. §3opinabar... ut quis renasci — opinabar(私は考えていた)は対格不定詞を伴うのが一般的だが、ここでは名詞節を導く ut 節(ut... posset)が、前行の関係代名詞節 quod... pollicebatur(神の寛大さが約束してくれたこと)の内容を同格的に説明する構造になっている。

この箇所を引用する

カルタゴのキュプリアヌス, ドナトゥスへ §1-3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0104a.stoa001.humanitext-lat1:1-3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。