Humanitext Reader

アウソニウス · 数字の3の謎掛け §pr.1-pr.3

詩の発見と友人への献辞を述べる序文

1 / 2 箇所 · ラテン語

要旨

著者が『三の数の謎』の詩作について、掘り出した経緯と友人に捧げる意図、および数に関する創作背景と省略の妥当性を語る序文。

§pr.1Latebat inter nugas meas libellus ignobilis; utinamque latuisset neque indicio suo tamquam sorex periret, hunc ego cum velut gallinaceus Euclionis situ chartei pulveris eruissem, excussum relegi atque ut avidus faenerator inprobum nummum malui occupare quam condere, dein cogitans mecum, non illud Catullianum, "cui dono lepidum novum libellum," set ἀμουσότερον et verius: "cui dono inlepidum, rudem libellum," non diu quaesivi, tu enim occurristi, quem ego, si mihi potestas sit ex omnibus deligendi, unum semper elegerim. misi itaque ad te haec frivola gerris Siculis vaniora, ut, cum agis nihil, haec legas et, ne nihil agas, defendas. igitur iste nugator libellus iam diu secreta quidem, sed vulgi lectione laceratus perveniet tandem in manus tuas. quem tu aut ut Aesculapius redintegrabis ad vitam, aut ut Plato iuvante Vulcano liberabis infamia, si pervenire non debet ad famam. Fuit autem ineptiolae huius ista materia, in expeditione, quod tempus, ut scis, licentiae militaris est, super mensam meam facta est invitatio, non illa de Rubrii convivio, ut Graeco more biberetur,1 set illa de Flacci ecloga, in qua propter mediam noctem et novam lunam et Murenae auguratum ternos ter cyathos attonitus petit vates. hunc locum de ternario numero illico nostra illa poetica scabies coepit exculpere: cuius morbi quoniam facile contagium est, utinam ad te quoque prurigo commigret et fuco tuae emendationis adiecto inpingas sphongiam, quae inperfectum opus equi male spumantis absolvat. ac ne me nescias gloriosum, coeptos inter prandendum versiculos ante cenae tempus absolvi, hoc est, dum bibo et paulo ante quam biberem. Sit ergo examen pro materia et tempore, set tu quoque hoc ipsum paulo hilarior et dilutior lege; namque iniurium est de poeta male sobrio lectorem abstemium iudicare. §pr.2Neque me fallit fore aliquem, qui hunc iocum nostrum acutis naribus et caperrata fronte condemnet negetque me omnia, quae ad ternarium et novenarium numeros pertinent, attigisse. quem ego verum dicere fatebor, iuste, negabo, quippe si bonus est, quae omisi, non oblita mihi, sed praeterita existimet, dehinc qualiscumque est, cogitet secum, quam multa de his non repperisset, si ipse quaesisset, sciat etiam me neque omnibus erutis usum et quibusdam oblatis abusum. quam multa enim de ternario sciens nec-lego! tempora et personas, genera et gradus, novem naturalia metra cum trimetris, totam grammaticam et musicam librosque medicinae, ter maximum Hermen et amatorem primum philosophiae Varronisque numeros et quidquid profanum vulgus ignorat. Postremo, quod facile est, cum ipse multa invenerit, comparet se atque me, occupatum cum otioso, pransum cum abstemio, iocum et ludum meum, diligentiam et calumniam suam. alius enim alio plura invenire potest: nemo omnia. §pr.3Quod si alicui et obscurus videbor, aput eum me sic tuebere: primum eiusmodi epyllia, nisi vel obscura sint, nihil futura; deinde numerorum naturam non esse scirpum, ut sine nodo sint: postremo si etiam tibi obscurus fuero, cui nihil neque non lectum est neque non intellectum, tum vero ego beatus, quod adfectavi, adsequar, me ut requiras, me ut desideres, de me cogites. vale.
私のくだらない作品の中に、名もない小冊子が隠れていました。それが、まるでトガリネズミが自分の気配で身を滅ぼすように、自ら露見して台無しになるくらいなら、いっそ隠れたままでいてくれたらよかったのですが。私がこれを、まるでエウクリオの雄鶏のように、紙の塵の堆積から掘り出したとき、埃を払い落として読み直し、強欲な高利貸しのように、この悪貨をしまい込んでおくよりは流通させることを好みました。そして心の中で、カトゥルスのあの「誰にこの愛らしく新しい小冊子を贈ろうか」ではなく、もっと無風流で、しかし真実なものを考えました。「誰にこの風流もなく、粗削りな小冊子を贈ろうか」。長く探す必要はありませんでした。あなたという存在が思い浮かんだからです。もし私にすべての人の中から選ぶ権限があるならば、私は常にあなただけを唯一の人として選んだことでしょう。そこで私は、シチリアのたわごとよりも中身のない、この取るに足りない作品をあなたに送ります。あなたが何もすることがないときにこれを読み、そして、何もしない状態でいないように、これを擁護してくれることを願って。したがって、このふざけた小冊子は、長い間秘められてはいましたが、大衆の読書によって破られ、ついにあなたの手に届くことになります。あなたはアスクレピオスのようにこれを生命へと蘇らせるか、あるいはプラトンがウルカヌスの助けを借りてそうしたように、もし名声に達するべきでない本ならば、不名誉から救い出してくれるでしょう。ところで、この他愛のない作品の題材は次のようなものです。遠征中(ご存じのように、軍隊の規律が緩む時期ですが)、私の食卓で、ギリシア風に飲むというあのルブリウスの宴会のようなものではなく、フラックス(ホラティウス)の風刺詩(エクロガ)にあるような、真夜中と新月とムレナの占卜官就任を祝って、我を忘れた詩人が三倍の三つの杯を求める、あの招待がなされました。この「三」という数字に関する箇所から、すぐに私たちのあの詩的な痒みがこの作品を削り出し始めました。この病気の伝染は容易なことですから、あなたにもその痒みが移り、あなたの校正という化粧を施した上で、不完全な作品を完成させるスポンジを押し当ててくれることを願います。私が自慢していると思われないように言っておきますが、昼食中に書き始めた小詩句を、夕食の時間前に完成させました。つまり、私が飲んでいる間、そして飲む少し前のことです。ですから、この評価は題材と時間にふさわしいものとしておきましょう。しかし、あなたもこれをいつもより少し愉快に、また薄めて読んでください。ひどく酔った詩人について、酒を飲まない読者が審判を下すのは不当だからです。私たちのこの冗談を、鋭い鼻としかめ面で非難し、私が三と九という数字に関するすべてのことに触れていないと否定する者が現れることを、私はよく知っています。私は彼が真実を言っていることは認めますが、彼が正当に非難していることは否定します。なぜなら、彼が優れた人物であるなら、私が省略したことは忘れたのではなく、あえて見過ごしたのだと考えるべきであり、また彼がどのような人物であれ、もし自分で探したとしても、これらについてどれほど多くのことを見つけられなかったかを自問すべきであり、私が発掘されたすべてのものを使用したわけでも、提供されたいくつかのものを乱用したわけでもないことを知るべきだからです。実際、私は三について知りながら、どれほど多くのことを省いていることか!時間と人称、性と比較級、三歩格を伴う九つの自然な韻律、文法と音楽の全体、医学の書物、三倍偉大なヘルメス、哲学の最初の愛好者、ウァロの数字、そして俗世の群衆が知らないすべてのこと。最後に、簡単なことですが、彼自身が多くのことを見出したとき、彼自身と私を比較してみるがよい。多忙な者と暇な者、食事を終えた者と酒を飲まない者、私の冗談と遊び、彼の勤勉と非難を。ある人は他の人よりも多くのものを見出すことができますが、誰もすべてのものを見出すことはできないからです。しかし、もし私が誰かにとって難解に見えるなら、あなたは私のために彼に対してこのように弁護してください。第一に、この種の子叙事詩(エピュッリア)は、難解でなければ何ものでもないということ。第二に、数字の性質は節のないイグサのようではなく、節がないわけにはいかないということ。最後に、読まないものも理解しないものもないあなたにとってさえ私が難解であるなら、そのときこそ私は望んでいたことを達成して幸福になるでしょう。すなわち、あなたが私を求め、私を恋しく思い、私のことを考えてくれることです。お元気で。

語釈・文法注

  1. pr.1indicio suo — 原因または手段を表す奪格。「それ自身の告発によって」「自らの気配によって」の意。
  2. pr.1tamquam sorex periret — トガリネズミが自ら立てる音などで居場所を知らせて捕らえられるというラテン語の諺(sorex suo indicio perit)に基づく表現。
  3. pr.1occupare quam condere — 金融用語の比喩。occupare は資金を投資する(融資に回す)ことを意味し、condere は(利子を生まないまま)貯め込む、あるいは隠すことを意味する。
  4. pr.2fore aliquem, qui... condemnet — fore aliquem は主節の非人称表現 neque me fallit(私には…が分かっている)に依存する対格不定詞構文。これに続く関係節(qui... condemnet)は、仮想的な人物の性質を示すため接続法をとる。
  5. pr.3non esse scirpum, ut sine nodo sint — 諺 nodum in scirpo quaerere(灯心草に結び目を探す=ないところに問題を探す)を踏まえた表現。数の本質は「結び目のない灯心草」ではない(すなわち、それ自体に難所が存在する)ことを示す。

この箇所を引用する

アウソニウス, 数字の3の謎掛け §pr.1-pr.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0045.stoa015.humanitext-lat2:pr.1-pr.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。