[MARCELLUS libro tertio digestorum. ]
[マルケルス著『学説彙纂』第三巻] 神君アントニヌスは、不在であったために財産を失った者に救済を与えることについて、法務官マルキウス・アウィトゥスに次のような趣旨の勅答を送った。
§4.1.7.prDiuus Antoninus Marcio Auito praetori de succurrendo ei, qui absens rem amiserat, in hanc sententiam rescripsit: 'Etsi nihil facile mutandum est ex sollemnibus, tamen ubi aequitas euidens poscit, subueniendum est.
「厳格な法的手続きからは容易に変更されるべきではないが、しかし、明白な衡平が要求する場合には、救済が与えられるべきである。
itaque si citatus non respondit et ob hoc more pronuntiatum est, confestim autem pro tribunali te sedente adiit: existimari potest non sua culpa sed parum exaudita uoce praeconis defuisse, ideoque restitui potest.
したがって、もし呼び出された者が応答せず、このために慣習に従って判決が言い渡されたとしても、その直後に、あなたが裁判席に着いている間に彼がやって来たならば、彼が欠席したのは自身の過失によるのではなく、布告使の声が十分に聞こえなかったためであるとみなされうる。 それゆえ、彼は原状回復されうる。
' §4.1.7.1Nec intra has solum species consistet huius generis auxilium: etenim deceptis sine culpa sua, maxime si fraus ab aduersario interuenerit, succurri oportebit, cum etiam de dolo malo actio competere soleat, et boni praetoris est potius restituere litem, ut et ratio et aequitas postulabit, quam actionem famosam constituere, ad quam tunc demum descendendum est, cum remedio locus esse non potest.
」この種の救済は、ただこれらの事例のみにとどまるものではない。 なぜなら、みずからの過失なく欺かれた者たち、とりわけ相手方による詐欺が介在した場合には、救済が与えられるべきだからである。 悪意についての訴えさえ認められるのが通常であるからには、優れた法務官たるもの、理性と衡平の双方が要求するように、不名誉な訴えを提起するよりは、むしろ訴訟を元の状態に戻すべきである。 その不名誉な訴えは、救済策の余地が全くないときに初めて、最終的な手段として頼るべきものである。