Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §16.1.2.pr-16.1.2.5

ウェレイウス元老院決議の沿革と適用範囲

2348 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアヌスは、ウェレイウス元老院決議の歴史的背景とその原文を示し、救済は女性に詐術がない場合にのみ適用されること、また訴訟引受をはじめとするあらゆる形態の債務引受けに適用されることを説明する。

[ULPIANUS libro uicensimo nono ad edictum. ] §16.1.2.prEt primo quidem temporibus diui Augusti, mox deinde Claudii edictis eorum erat interdictum, ne feminae pro uiris suis intercederent.
[ウルピアヌス、告示注解第29巻] そして、まず最初は神君アウグストゥスの時代に、次いでその後クラウディウスの時代に、彼らの告示によって、女性が夫のために債務を引き受けることのないよう禁じられていた。
§16.1.2.1Postea factum est senatus consultum, quo plenissime feminis omnibus subuentum est.
その後、元老院決議がなされ、それによってすべての女性に対して最も十全な救済が与えられた。
cuius senatus consulti uerba haec sunt: 'Quod Marcus Silanus et Velleus Tutor consules uerba fecerunt de obligationibus feminarum, quae pro aliis reae fierent, quid de ea re fieri oportet, de ea re ita censuere: quod ad fideiussiones et mutui dationes pro aliis, quibus intercesserint feminae, pertinet, tametsi ante uidetur ita ius dictum esse, ne eo nomine ab his petitio neue in eas actio detur, cum eas uirilibus officis fungi et eius generis obligationibus obstringi non sit aequum, arbitrari senatum recte atque ordine facturos ad quos de ea re in iure aditum erit, si dederint operam, ut in ea re senatus uoluntas seruetur'. §16.1.2.2Uerba itaque senatus consulti excutiamus prius prouidentia amplissimi ordinis laudata, quia opem tulit mulieribus propter sexus inbecillitatem multis huiuscemodi casibus suppositis atque obiectis.
この元老院決議の文言は以下の通りである。 「執政官マルクス・シラヌスおよびウェッレイウス・トゥトルが、他人のために主債務者となる女性の債務について報告し、この件についてなされるべきことは何かと諮問したことについて、この件につき次のように議決した。 女性が引き受けた、他人のための保証および金銭消費貸借の供与に関する限りにおいて、たとえ以前はその名目で彼女たちからの請求も、彼女たちに対する訴えも与えられないよう法が宣言されていたと思われるとしても、彼女たちが男性の職務を遂行すること、およびその種の債務に縛られることは公平ではないのであるから、この件で法廷地において訴えを提起される者たちが、この件において元老院の意思が維持されるよう努めるならば、正しくかつ秩序にかなった行動をとることになると元老院は考える。 」したがって、まず最も高貴な階級の先見の明を称賛した上で、元老院決議の文言を検討することにしよう。 なぜなら、多くのこの種の事態が想定され直面させられる中で、女性の性の弱さを理由に彼女たちに救済をもたらしたからである。
§16.1.2.3Sed ita demum eis subuenit, si non callide sint uersatae: hoc enim diuus Pius et Seuerus rescripserunt.
しかし、彼女たちが悪賢く行動しなかった場合にのみ、元老院決議は彼女たちを救済する。 というのも、神君ピウスとセウェルスがこの旨を勅答したからである。
nam deceptis, non decipientibus opitulatur et est et Graecum Seueri tale rescriptum: ταῖς ἀπατώσαις γυναιξὶν τὸ δόγμα τῆς συγκλήτου βουλῆς οὐ βοηθεῖ.
なぜなら、元老院決議は欺かれた者を助けるのであり、欺く者を助けるのではないからである。 そしてセウェルスのギリシア語の勅答も次のように存在している。 「欺く女性たちに元老院の議決は味方しない。
infirmitas enim feminarum, non calliditas auxilium demeruit.
」というのも、女性の弱さが援助に値するのであって、悪賢さが値するのではないからである。
§16.1.2.4Omnis omnino obligatio senatus consulto Uelleiano comprehenditur, siue uerbis siue re siue quocumque alio contractu intercesserint.
口頭によるものであれ、物によるものであれ、あるいは他のいかなる契約によるものであれ、女性たちが引き受けた場合には、あらゆる債務が例外なくウェレイウス元老院決議に含まれる。
§16.1.2.5Sed et si mulier defensor alicuius exstiterit, procul dubio intercedit: suscipit enim in se alienam obligationem, quippe cum ex hac re subeat condemnationem.
しかしまた、女性が誰かの訴訟引受人として立ち現れた場合にも、彼女が債務を引き受けていることは疑いない。 というのも、彼女は他人の債務を自ら引き受けるのであり、実にこのことによって有罪判決を被るからである。
proinde neque maritum neque filium neque patrem permittitur mulieri defendere.
したがって、女性が夫、息子、あるいは父親の訴訟を引き受けることは許されない。

語釈・文法注

  1. §16.1.2.1arbitrari senatum recte atque ordine facturos ad quos de ea re in iure aditum erit, si dederint operam — arbitrari は対格不定詞構文(AcI)の動詞であり、senatum がその意味上の主語。さらに arbitrari の目的語となる AcI 構文において、不定詞 facturos (esse) の意味上の主語は、先行詞が省略された関係詞節 ad quos ... aditum erit (法務官などの政務官を指す)である。条件節 si dederint operam がこれに係る。
  2. §16.1.2.1ne eo nomine ab his petitio neue in eas actio detur — ab his (彼女たちから)および in eas (彼女たちに対して)は、ともに女性たち(feminae)を指す。petitio は原告としての請求、actio は被告に対する訴えを意味し、元老院決議が女性による他人のための債務引受け行為に基づくあらゆる訴訟上の請求を無効化(却下)することを示している。
  3. §16.1.2.3ταῖς ἀπατώσαις γυναιξὶν τὸ δόγμα τῆς συγκλήτου βουλῆς οὐ βοηθεῖ — セウェルス帝によるギリシア語の勅答の引用。与格の ταῖς ἀπατώσαις γυναιξὶν (欺く女性たちに)は、動詞 οὐ βοηθεῖ (助けない、味方しない)の客体(与格支配)であり、ラテン語の non decipientibus opitulatur に完全に対応している。
  4. §16.1.2.5defensor alicuius exstiterit — defensor(弁護人、訴訟引受人)は、ローマ民事訴訟において自ら被告となって他人の代わりに訴訟を遂行する者を指す。この行為は実質的に他人の債務(敗訴による義務)を身に引き受ける行為(intercessio)となるため、ウェレイウス元老院決議の禁止対象に含まれる。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §16.1.2.pr-16.1.2.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:16.1.2.pr-16.1.2.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。