Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §12.1.2.pr-12.1.2.5

消費貸借の本質と成立要件および対象物

1857 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

消費貸借(ムートゥウム)の本質、その対象となる物、信託(クレディトゥウム)との違い、給付者の所有権要件、口頭による信託について説明する。

[PAULUS libro uicensimo octauo ad edictum. ] §12.1.2.prMutuum damus recepturi non eandem speciem quam dedimus (alioquin commodatum erit aut depositum), sed idem genus: nam si aliud genus, ueluti ut pro tritico uinum recipiamus, non erit mutuum.
[パウルス、『告示解釈』第28巻] 消費貸借においては、私たちは与えたものと同じ個物(さもなくば使用貸借か寄託となるであろう)ではなく、同じ種類のものを受け取るつもりで与えるのである。 なぜなら、もし別の種類のもの、たとえば小麦の代わりにワインを受け取るような場合には、消費貸借とはならないからである。
§12.1.2.1Mutui datio consistit in his rebus, quae pondere numero mensura consistunt, quoniam eorum datione possumus in creditum ire, quia in genere suo functionem recipiunt per solutionem quam specie: nam in ceteris rebus ideo in creditum ire non possumus, quia aliud pro alio inuito creditori solui non potest.
消費貸借の給付は、重量、数量、尺度によって成り立つ物において成立する。 なぜなら、それらの給付によって私たちは信託関係に入ることができるからであり、それは、それらの物が履行に際して、個物としてよりも、その種類において機能を果たすからである。 というのも、その他の物においては、次の理由によって私たちは信託関係に入ることができない。 すなわち、債権者の意に反して、ある物の代わりに別の物が弁済されることはあり得ないからである。
§12.1.2.2Appellata est autem mutui datio ab eo, quod de meo tuum fit: et ideo, si non fiat tuum, non nascitur obligatio.
ところで、消費貸借の給付は、「私のものからあなたのものになる」ということに由来して名付けられた。 したがって、もしあなたのものにならないのであれば、債務は発生しない。
§12.1.2.3Creditum ergo a mutuo differt qua genus a specie: nam creditum consistit extra eas res, quae pondere numero mensura continentur sic, ut, si eandem rem recepturi sumus, creditum est.
それゆえ、信託は、類が種と異なるように、消費貸借と異なる。 なぜなら、信託は、重量、数量、尺度に含まれる物以外においても成立し、その結果、もし私たちが同じ物を受け取るつもりであるなら、それは信託となるからである。
item mutuum non potest esse, nisi proficiscatur pecunia, creditum autem interdum etiam si nihil proficiscatur, ueluti si post nuptias dos promittatur.
同様に、消費貸借は、金銭が移動するのでなければ成立し得ないが、信託は、たとえ何も移動しなくても成立することがあり、たとえば婚礼の後に持参金が約束される場合がこれに当たる。
§12.1.2.4In mutui datione oportet dominum esse dantem, nec obest, quod filius familias et seruus dantes peculiares nummos obligant: id enim tale est, quale si uoluntate mea tu des pecuniam: nam mihi actio adquiritur, licet mei nummi non fuerint.
消費貸借の給付においては、給付する者が所有者でなければならない。 そして、家子や奴隷が特有財産の金銭を給付して相手方を義務づけるとしても、妨げにはならない。 なぜなら、それは、私の意志によってあなたが金銭を与える場合と同様だからである。 すなわち、たとえ金銭が私のものでなかったとしても、私に訴権が帰属するからである。
§12.1.2.5Uerbis quoque credimus quodam actu ad obligationem comparandam interposito, ueluti stipulatione.
私たちはまた、言葉によっても、債務を成立させるための一定の行為、たとえば問答契約などが介在することによって、信託を行う。

語釈・文法注

  1. §12.1.2.prrecepturi — 未来能動分詞 `recepturi`(男性複数主格)は、主節の動詞 `damus` の隠れた主語(1人称複数)を修飾し、給付を行う際の意図や目的(「〜を受け取るつもりで」)を表している。
  2. §12.1.2.1functionem recipiunt — 「履行(機能)を果たす、履行として受け入れられる」を意味する法的な表現。`in genere suo`(それらの属において)および `per solutionem`(弁済を通じて)がこれに係り、`quam specie`(個物においてよりも)と対比されている。
  3. §12.1.2.2ab eo, quod — 前置詞 `ab` の目的語である指示代名詞 `eo`(奪格)に対し、`quod` 節(「私のものからあなたのものになるということ」)が同格としてその内容を説明している。
  4. §12.1.2.4nec obest, quod — `nec obest`(〜は妨げにならない)の主語として `quod` 節(「家子や奴隷が…拘束するということ」)が機能している名詞節の構文。`obligant` の目的語は文脈上、消費貸借の借主(相手方)を指す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §12.1.2.pr-12.1.2.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:12.1.2.pr-12.1.2.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。