[IDEM libro primo de officio proconsulis. ] §1.16.9.prnec quicquam est in prouincia, quod non per ipsum expediatur.
[同著者、『プロコンスルの職務について』第1巻より] また、属州において彼自身を介さずに処理されるものは何もない。
sane si fiscalis pecuniaria causa sit, quae ad procuratorem principis respicit, melius fecerit, si abstineat.
もっとも、もしそれが元首の代理人に関わる国庫の金銭上の事件であるならば、関与を控えるなら、彼はより良く振る舞うことになるだろう。
§1.16.9.1Ubi decretum necessarium est, per libellum id expedire proconsul non poterit: omnia enim, quaecumque causae cognitionem desiderant, per libellum non possunt expediri.
裁決が必要な場合、プロコンスルは請願書によってそれを処理することはできない。 なぜなら、原因の審理を必要とするすべての事柄は、請願書によって処理することはできないからである。
§1.16.9.2Circa aduocatos patientem esse proconsulem oportet, sed cum ingenio, ne contemptibilis uideatur, nec adeo dissimulare, si quos causarum concinnatores uel redemptores depraehendat, eosque solos pati postulare, quibus per edictum eius postulare permittitur.
プロコンスルは弁護士たちに対して忍耐強くあるべきだが、侮られぬよう知性を伴っていなければならない。 また、もし訴訟の調停屋や請負人を発見したとしても、それを見過ごすべきではなく、彼の告示によって申し立てをすることが許されている者たちにのみ申し立てを許すべきである。
§1.16.9.3De plano autem proconsul potest expedire haec: ut obsequium parentibus et patronis liberisque patronorum exhiberi iubeat: comminari etiam et terrere filium a patre oblatum, qui non ut oportet conuersari dicatur, poterit de plano: similiter et libertum non obsequentem emendare aut uerbis aut fustium castigatione.
他方、プロコンスルは以下のことを法廷外で処理することができる。 すなわち、親やパトローヌス、およびパトローヌスの子女に対して敬意が示されるよう命じること。 また、父親によって連れてこられた息子で、しかるべき振る舞いをしていないと言われる者に対して、法廷外で警告し威嚇することもできる。 同様に、従順でない解放奴隷を、言葉によって、あるいは棍棒での折檻によって懲らしめることもできる。
§1.16.9.4Obseruare itaque eum oportet, ut sit ordo aliquis postulationum, scilicet ut omnium desideria audiantur, ne forte dum honori postulantium datur uel improbitati ceditur, mediocres desideria sua non proferant, qui aut omnino non adhibuerunt, aut minus frequentes neque in aliqua dignitate positos aduocatos sibi prospexerunt.
したがって、彼は申し立てにある種の順序が存在するよう注意しなければならない。 すなわち、申し立てる者たちの名誉に配慮がなされたり、あるいはその執拗さに譲歩がなされたりしている間に、資力の乏しい者たちが自らの要望を提出できなくなることのないよう、すべての人の要望が聴取されるべきである。 そうした人々は、弁護士を全く確保できなかったか、あるいは、あまり頻繁に法廷に立たない、もしくは何らかの身分にない弁護士しか手配できなかったのである。
§1.16.9.5Aduocatos quoque petentibus debebit indulgere plerumque: feminis uel pupillis uel alias debilibus uel his, qui suae mentis non sunt, si quis eis petat: uel si nemo sit qui petat, ultro eis dare debebit.
また、彼は弁護士を求める者たちに対して、多くの場合、それを認めるべきである。 すなわち、女性、後見に服する未成年者、その他身体の不自由な者、あるいは正気でない者たちに対して、もし誰かが彼らのために求めるなら、あるいは求める者が誰もいなければ、自発的に彼らに与えるべきである。
sed si qui per potentiam aduersarii non inuenire se aduocatum dicat, aeque oportebit ei aduocatum dare.
しかし、もし誰かが相手方の権勢のために弁護士を見つけることができないと言うならば、同様に、彼に弁護士を与えるべきである。
ceterum oprimi aliquem per aduersarii sui potentiam non oportet: hoc enim etiam ad inuidiam eius qui prouinciae praeest spectat, si quis tam impotenter se gerat, ut omnes metuant aduersus eum aduocationem suscipere.
そもそも、何人かが相手方の権勢によって圧倒されることはあってはならない。 というのも、もし誰かが非常に横暴に振る舞い、すべての人が彼に対抗して弁護を引き受けることを恐れるような場合、これは属州を支配する者に対する非難にも繋がるからである。
§1.16.9.6Quae etiam omnium praesidum communia sunt et debent et ab his obseruari.
これらのことはまた、すべての属州総督に共通するものであり、彼らによっても遵守されなければならない。