Humanitext Reader

ローマ皇帝群像 · 二人のウァレリアヌス §6-8

監察官職の辞退と小ウァレリアヌスの記述

2 / 2 箇所 · ラテン語

要旨

デキウス帝は元老院議決を受けてウァレリアヌスに監察官職を引き受けるよう懇願するが、ウァレリアヌスはこれを辞退する。著者は大ウァレリアヌスの記述を終え、小ウァレリアヌスの短い生涯と墓碑銘をめぐる誤解について述べた後、ガッリエヌスらの伝記を扱う次の巻へと移行することを告げる。

§6Hoc senatus consultum ubi Decius accepit, omnes aulicos convocavit, ipsum etiam Valerianum praecepit rogari, atque in conventu summorum virorum recitato senatus consulto, Felicem te, inquit, Valerianum, totius senatus sententia, immo animis atque pectoribus totius orbis humani, suscipe censuram, quam tibi detulit Romana res publica, quam solus mereris, iudicaturus de moribus omnium, iudicaturus de moribus nostris, tu aestimabis qui manere in Curia debeant, tu equestrem ordinem in antiquum statum rediges, tu censibus modum pones, tu vectigalia firmabis divides statues, tu res publicas recensebis;
デキウスはこの元老院議決を受け取ると、すべての宮廷の廷臣たちを召集し、ウァレリアヌス自身も招くよう命じた。 そして、最高に高貴な人々の集まりの中で元老院議決を朗読させ、次のように言った。 「幸いなるかな、ウァレリアヌスよ、元老院全体の判断において、いや、全世界の人々の心と胸において。 ローマ共和国があなたに委ね、あなただけが受けるに値する監察官職を引き受けよ。 すべての人の品行を裁き、我々の品行を裁く者として。 あなたは誰が議事堂にとどまるべきかを査定し、あなたは騎士身分をかつての状態に復し、あなたは資産査定に制限を設け、あなたは税を確実にし、分配し、定め、あなたは諸都市を再審査するであろう。
tibi legum scribendarum auctoritas dabitur, tibi de ordinibus militum iudicandum est;
あなたに法律を起草する権限が与えられ、あなたに兵士たちの階級について判断することが課される。
tu arma respicies;
あなたは軍備に目を配るであろう。
tu de nostro Palatio, tu de iudicibus, tu de praefectis eminentissimis iudicabis;
あなたは我々の宮廷について、裁判官たちについて、極めて卓越した長官たちについて裁くであろう。
excepto denique praefecto urbis Romae, exceptis consulibus ordinariis et sacrorum rege ac maxima virgine Vestalium (si tamen incorrupta permanebit) de omnibus sententias feres, laborabunt autem etiam illi, ut tibi placeant, de quibus non potes iudicare.
最後に、ローマ市の長官を除き、正規執政官たち、祭儀の王、およびウェスタの処女の長(ただし、彼女が純潔を保ち続ける限りにおいて)を除き、他のすべての人について判決を下すであろう。 しかし、あなたが裁くことのできない人々さえも、あなたに気に入られるよう努めるであろう。
haec Decius, sed Valeriano sententia huiusmodi fuit: Ne, quaeso, sanctissime imperator, ad hanc me necessitatem alliges, ut ego iudicem de populo, de militibus, de senatu, de omni penitus orbe iudicibus et tribunis ac ducibus, haec sunt propter quae Augustum nomen tenetis;
」デキウスはこう言った。 しかし、ウァレリアヌスの返答は次のようなものであった。 「お願いです、最も神聖なる皇帝よ、私をこのような義務に縛り付けないでください。 私が民衆、兵士、元老院、あるいは全世界の裁判官、護民官、将軍たちを裁くなどということは。 これらこそ、あなたがたがアウグストゥスの名を保持している理由であります。
apud vos censura desedit, non potest hoc implere privatus.
監察官の職能はあなたがたのもとに宿っているのであり、一人の私人がこれを果たすことはできません。
veniam igitur eius honoris peto, cui vita impar est, impar est confidentia, cui tempora sic repugnant, ut censuram hominum natura non quaerat.
それゆえ、私の生涯がふさわしくなく、自信もふさわしくなく、時代がこれに激しく対立しており、人間の本性が監察官職を求めないほどである、その名誉職の免除を私は求めます。
§7Poteram multa alia et senatus consulta et iudicia principum de Valeriano proferre, nisi et vobis pleraque nota essent, et puderet altius virum extollere, qui fatali quadam necessitate superatus est.
」もし、それらの大部分があなたがたに知られておらず、また、ある避けられぬ運命に倒れた男をこれ以上高く称賛することを恥じるのでなければ、私はウァレリアヌスに関する他の多くの元老院議決や皇帝たちの評価を提示することができたであろう。
nunc ad Valerianum minorem revertar.
今や、小ウァレリアヌスへと戻ることにしよう。
§8Valerianus iunior, alia quam Gallienus matre genitus, forma conspicuus, verecundia probabilis, eruditione pro aetate clarus, moribus periucundus atque a fratris dissolutione seiunctus, a patre absente Caesar est appellatus, a fratre, ut Caelestinus dicit, Augustus, nihil habet praedicabile in vita, nisi quod est nobiliter natus, educatus optime et miserabiliter interemptus.
ガッリエヌスとは異なる母から生まれた小ウァレリアヌスは、容姿は際立ち、慎み深さは称賛されるべきもので、学識は年齢のわりには卓越しており、品性はきわめて魅力的で、兄の放蕩とは無縁であった。 不在中の父からカエサルと呼ばれ、ケレスティヌスが言うには、兄からアウグストゥスと呼ばれた。 その生涯においては、気高く生まれ、最高の教育を受け、悲惨に殺害されたということ以外には、特筆すべき何ものも持たない。
Et quoniam scio errare plerosque, qui Valeriani imperatoris titulum in sepulchro legentes illius Valeriani redditum putant corpus, qui a Persis est captus, ne ullus error obrepat, mittendum in litteras censui hunc Valerianum circa Mediolanum sepultum addito titulo Claudii iussu: Valerianus imperator.
そして、墓碑にある皇帝ウァレリアヌスの銘文を読んで、それがペルシア人に捕らえられたあのウァレリアヌスの遺体が返還されたのだと思う人々が多く、彼らが誤解していることを私は知っているので、いかなる誤りも忍び込まないように、このウァレリアヌスがミラノ近郊に埋葬され、クラウディウスの命令によって『皇帝ウァレリアヌス』という銘文が付け加えられたということを、記録に残すべきだと判断した。
Non puto plus aliquid vel de maiore Valeriano vel de iuniore requirendum.
大ウァレリアヌスについても、小ウァレリアヌスについても、これ以上何かを求める必要はないと思う。
et quoniam vereor ne modum voluminis transeam, si Gallienum, Valeriani filium, de quo iam multus et fortasse nimius nobis fuit sermo in illius vita, vel Saloninum filium etiam Gallieni, qui et Saloninus et Gallienus est dictus in historia sui temporis, huic libro adiunctos edam, nunc ad aliud volumen transeamus, ut iubetur.
そして、ウァレリアヌスの息子ガッリエヌス(彼については、すでにその伝記の中で多くの、あるいは過剰なほど語ったが)や、同じくガッリエヌスの息子サロニヌス(当時の歴史においてサロニヌスともガッリエヌスとも呼ばれた)をこの書に付け加えて公表するなら、巻の制限を超えてしまうのではないかと恐れるので、命じられている通り、今は別の巻へと移ることにしよう。
semper enim nos vobis dedimus et famae, cui negare nihil possumus.
というのも、我々は常にあなた方と、何ものも拒むことのできない名声に、自らを捧げてきたからである。

語釈・文法注

  1. 6.2Felicem te... Valerianum — te と Valerianum は感嘆の対格(accusativus exclamationis)であり、「幸いなるかな、ウァレリアヌスよ、あなたよ」と訳される。
  2. 6.5tibi de ordinibus militum iudicandum est — 動形容詞(gerundivum)iudicandum と est による義務の表現。行為の主体は与格(dativus auctoris)の tibi で示されている。
  3. 7.1Poteram... proferre, nisi... essent — 反実仮想条件文。帰結節の動詞 poteram は、可能・義務等を表す動詞の直説法未完了過去であり、接続法ではなく直説法によって「提示することができたであろうに(実際はしない)」という意味を形成している。
  4. 8.3ne ullus error obrepat — 接続法現在 obrepat を伴う否定の目的節(または予防・懸念の節)であり、「いかなる誤りも忍び込まないように」という意味。

この箇所を引用する

ローマ皇帝群像, 二人のウァレリアヌス §6-8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2331.phi022.humanitext-lat2:6-8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。