§6Hoc senatus consultum ubi Decius accepit, omnes aulicos convocavit, ipsum etiam Valerianum praecepit rogari, atque in conventu summorum virorum recitato senatus consulto,
Felicem te,
inquit,
Valerianum, totius senatus sententia, immo animis atque pectoribus totius orbis humani, suscipe censuram, quam tibi detulit Romana res publica, quam solus mereris, iudicaturus de moribus omnium, iudicaturus de moribus nostris, tu aestimabis qui manere in Curia debeant, tu equestrem ordinem in antiquum statum rediges, tu censibus modum pones, tu vectigalia firmabis divides statues, tu res publicas recensebis;
데키우스는 이 원로원 결의를 받자마자 모든 궁정 신료들을 소집하고 발레리아누스 자신도 부르도록 명했다. 그리고 가장 고귀한 이들의 집회에서 원로원 결의가 낭독된 후, 그는 다음과 같이 말했다. "오 행복하도다, 발레리아누스여, 온 원로원의 판단에서뿐만 아니라 온 인류의 마음과 가슴속에서 말이오! 로마 공화국이 그대에게 부여한, 그리고 오직 그대만이 받을 자격이 있는 감찰관직을 수락하시오. 모든 이의 품행을 심판하고, 우리의 품행을 심판할 자로서 말이오. 그대는 누가 의사당에 머물러야 마땅한지 평가할 것이며, 그대는 기사 신분을 옛 상태로 돌려놓을 것이며, 그대는 자산 조사에 한도를 정할 것이며, 그대는 세금을 확립하고 배분하고 제정할 것이며, 그대는 공공 공동체들을 재심사할 것이오.
tibi legum scribendarum auctoritas dabitur, tibi de ordinibus militum iudicandum est;
그대에게 법률을 입안할 권위가 주어질 것이며, 그대에게 군인들의 등급에 대해 심판할 의무가 지워지오.
tu arma respicies;
그대는 무기를 살필 것이오.
tu de nostro Palatio, tu de iudicibus, tu de praefectis eminentissimis iudicabis;
그대는 우리의 궁정에 대해, 법관들에 대해, 가장 탁월한 장관들에 대해 심판할 것이오.
excepto denique praefecto urbis Romae, exceptis consulibus ordinariis et sacrorum rege ac maxima virgine Vestalium (si tamen incorrupta permanebit) de omnibus sententias feres, laborabunt autem etiam illi, ut tibi placeant, de quibus non potes iudicare. haec Decius, sed Valeriano sententia huiusmodi fuit:
Ne, quaeso, sanctissime imperator, ad hanc me necessitatem alliges, ut ego iudicem de populo, de militibus, de senatu, de omni penitus orbe iudicibus et tribunis ac ducibus, haec sunt propter quae Augustum nomen tenetis;
결국 로마 시 장관을 제외하고, 정규 집정관들과 제사의 왕, 그리고 베스타 여제의 수석 처녀(단, 그녀가 때 묻지 않은 채로 머물러 있는 한)를 제외하고, 그대는 모든 이에 대해 판결을 내릴 것이며, 그대가 심판할 수 없는 이들조차 그대에게 마음에 들도록 애쓸 것이오." 데키우스는 이렇게 말했으나, 발레리아누스의 답변은 다음과 같았다. "가장 신성하신 황제이시여, 청하건대 저를 이러한 의무에 얽매지 마소서. 제가 백성에 대해, 군인들에 대해, 원로원에 대해, 그리고 온 세상의 법관들과 호민관들과 장군들에 대해 심판하는 일에 말이옵니다. 이것들이야말로 당신들이 아우구스투스라는 이름을 지니고 계시는 이유이옵니다.
apud vos censura desedit, non potest hoc implere privatus.
감찰관직은 당신들 곁에 머물러 있는 법이니, 한 명의 사인이 이를 수행할 수는 없사옵니다.
veniam igitur eius honoris peto, cui vita impar est, impar est confidentia, cui tempora sic repugnant, ut censuram hominum natura non quaerat. §7Poteram multa alia et senatus consulta et iudicia principum de Valeriano proferre, nisi et vobis pleraque nota essent, et puderet altius virum extollere, qui fatali quadam necessitate superatus est.
그러므로 제 삶이 감당할 수 없고 제 자신감도 감당할 수 없으며, 시대가 너무나도 상충하여 인간의 본성이 감찰관직을 바라지 않을 정도인 그 명예로부터의 면제를 간청하나이다." 만일 그것들의 대부분이 여러분에게 알려져 있지 않았고, 어떤 치명적인 필연성에 굴복하고 만 인물을 더 높이 칭송하는 것이 부끄러운 일이 아니었더라면, 나는 발레리아누스에 관한 원로원 결의들과 황제들의 판단들을 많이 제시할 수 있었을 것이다.
nunc ad Valerianum minorem revertar.
이제 더 젊은 발레리아누스에게로 돌아가겠다.
§8Valerianus iunior, alia quam Gallienus matre genitus, forma conspicuus, verecundia probabilis, eruditione pro aetate clarus, moribus periucundus atque a fratris dissolutione seiunctus, a patre absente Caesar est appellatus, a fratre, ut Caelestinus dicit, Augustus, nihil habet praedicabile in vita, nisi quod est nobiliter natus, educatus optime et miserabiliter interemptus.
갈리에누스와는 다른 어머니에게서 태어난 소 발레리아누스는 용모가 빼어나고, 겸손함이 칭찬받을 만하며, 나이에 비해 학식이 저명하고, 품성이 매우 유쾌하여 형의 방탕함과는 거리가 멀었는데, 멀리 가 있는 아버지에 의해 카이사르로 불렸고, 케레스티누스가 말하듯이 형에 의해 아우구스투스로 불렸으나, 고귀하게 태어나 훌륭하게 교육받고 비참하게 살해당했다는 사실 외에는 그 삶에 칭송할 만한 것을 아무것도 가지고 있지 않다.
Et quoniam scio errare plerosque, qui Valeriani imperatoris titulum in sepulchro legentes illius Valeriani redditum putant corpus, qui a Persis est captus, ne ullus error obrepat, mittendum in litteras censui hunc Valerianum circa Mediolanum sepultum addito titulo Claudii iussu:
Valerianus imperator. Non puto plus aliquid vel de maiore Valeriano vel de iuniore requirendum.
그리고 무덤에 새겨진 황제 발레리아누스의 명문을 읽고, 페르시아인들에게 사로잡혔던 저 발레리아누스의 시신이 송환된 것이라 생각하여 잘못을 범하는 이들이 많음을 내가 알고 있기에, 어떤 오류도 스며들지 않도록 이 발레리아누스가 메디올라눔 근처에 묻혔으며 클라우디우스의 명령에 따라 다음과 같은 명문이 덧붙여졌다는 사실을 기록으로 남겨두어야겠다고 판단했다: '황제 발레리아누스.' 대 발레리아누스에 대해서나 소 발레리아누스에 대해서나 더 이상 무언가를 알아볼 필요는 없다고 생각한다.
et quoniam vereor ne modum voluminis transeam, si Gallienum, Valeriani filium, de quo iam multus et fortasse nimius nobis fuit sermo in illius vita, vel Saloninum filium etiam Gallieni, qui et Saloninus et Gallienus est dictus in historia sui temporis, huic libro adiunctos edam, nunc ad aliud volumen transeamus, ut iubetur.
그리고 만일 내가 발레리아누스의 아들인 갈리에누스(그에 대해서는 그의 전기에서 이미 많고 어쩌면 너무나도 지나친 이야기가 우리에 의해 행해졌다)나 마찬가지로 갈리에누스의 아들이자 그의 시대의 역사에서 살로니누스로도 갈리에누스로도 불렸던 살로니누스를 이 책에 덧붙여 출판한다면 책의 분량을 넘어서게 될까 두렵기에, 이제 명령받은 대로 다른 권으로 넘어가고자 한다.
semper enim nos vobis dedimus et famae, cui negare nihil possumus.
왜냐하면 우리는 언제나 여러분과, 우리가 아무것도 거절할 수 없는 명성에 우리 자신을 바쳐왔기 때문이다.