Humanitext Reader

ローマ皇帝群像 · ディディウス・ユリアヌス §1-3

ユリアヌスの出自と官歴および近衛兵による帝位獲得

1 / 3 箇所 · ラテン語

要旨

ディディウス・ユリアヌスの出自と初期の官歴が語られた後、ペルティナクス皇帝殺害後の混乱の中で、彼が近衛兵たちの支持を得て帝位を獲得し、民衆の反発に直面する様子が描かれる。

§1Didio Iuliano, qui post Pertinacem imperium adeptus est, proavus fuit Salvius Iulianus, bis consul, praefectus urbi et iuris consultus, quod magis eum nobilem fecit, mater Clara Aemilia, pater Petronius Didius Severus, fratres Didius Proculus et Nummius Albinus, avunculus Salvius Iulianus, avus paternus Insubris Mediolanensis, maternus ex Hadrumetina colonia.
ペルティナクスの後に帝位を獲得したディディウス・ユリアヌスについて言えば、その曽祖父は二度コンスルを務め、首都長官であり、法学者でもあったサルウィウス・ユリアヌスであり、この最後の肩書きが彼をよりいっそう有名にした。 母はクララ・アエミリア、父はペトロニウス・ディディウス・セウェルス、兄弟はディディウス・プロクルスとヌンミウス・アルビヌス、母方の叔父はサルウィウス・ユリアヌス、父方の祖父はインスブリアのメディオラヌム出身、母方の祖父はハドルメトゥム植民市出身であった。
Educatus est apud Domitiam Lucillam, matrem Marci imperatoris.
彼は皇帝マルクス・アウレリウスの母ドミティア・ルキッラのもとで教育された。
inter viginti viros lectus est suffragio matris Marci, quaestor ante annum quam legitima aetas sinebat designatus est.
マルクスの母の推薦により20人官のひとりに選ばれ、法定年齢に達する1年前にクァエストルに指名された。
aedilitatem suffragio Marci consecutus est.
マルクスの推薦によりアエディリス職を獲得した。
praetor eiusdem suffragio fuit.
同じく彼の推薦によりプラエトルとなった。
post praeturam legioni praefuit in Germania vicensimae secundae Primigeniae.
プラエトル職の後、ゲルマニアにおいて第22「プリミゲニア」軍団を指揮した。
inde Belgicam sancte ac diu rexit, ibi Chaucis, Germaniae populis qui Albim fluvium adcolebant, erumpentibus restitit tumultuariis auxiliis provincialium, ob quae consulatum meruit testimonio imperatoris.
その後、ベルギカ属州を厳格に、かつ長期にわたって統治した。 そこでは、エルベ川沿いに居住するゲルマニアの部族であるカウキー族が侵入してきた際、属州民からなる急設の補助兵を率いて防ぎ、この功績により皇帝の推薦を得てコンスル職を勝ち取った。
Chattos etiam debellavit, inde Dalmatiam regendam accepit eamque a confinibus hostibus vindicavit, post Germaniam
彼はハッティ族をも打ち破り、その後ダルマティアの統治を引き受けて、これを隣接する敵から防衛した。
§2inferiorem rexit, post hoc curam alimentorum in Italiam meruit, tunc factus est reus per quendam Severum Clarissimum militem coniurationis cum Salvio contra Commodum, sed a Commodo, quia multos iam senatores occiderat et quidem nobiles ac potentes in causis maiestatis, ne tristius gravaretur, Didius liberatus est accusatore damnato, absolutus iterum ad regendam provinciam missus est.
その後、下ゲルマニアを統治し、その後にイタリアの食糧配給長官の職を得た。 そのとき、セウェルスという名の、ある高名な兵士によって、サルウィウスとともにコッモドゥスに対する陰謀に加担したとして告発されたが、コッモドゥスによって(皇帝はすでに多くの元老院議員、しかも高貴で実力のある者たちを反逆罪の裁判で処刑していたため、これ以上恨みを買って立場を悪くすることを避けるために)、告発者が処刑されたことでディディウスは釈放された。 釈放された彼は、再び属州の統治へと送られた。
Bithyniam deinde rexit, sed non ea fama qua ceteras.
次にビテュニアを統治したが、そこでの評判は他の属州ほどではなかった。
Fuit consul cum Pertinace et in proconsulatu Africae eidem successit et semper ab eo collega est et successor appellatus, maxime eo die cum filiam suam Iulianus despondens adfini suo ad Pertinacem venisset idque intimasset, dixit: que debita reverentia, quia collega et successor meus est. statim enim mors Pertinacis secuta est.
彼はペルティナクスと共にコンスルを務め、アフリカのプロコンスル職でも彼の後を継ぎ、常に彼から同僚また後継者と呼ばれていた。 とりわけ、ユリアヌスが娘を彼の姻戚と婚約させた際、ペルティナクスのもとを訪れてそのことを伝えた日に、ペルティナクスはこう言った。 「ふさわしい敬意を[払うべきだ]。 彼は私の同僚であり、後継者なのだから」というのも、すぐにペルティナクスの死が続いたからである。
quo interfecto eum Sulpicianus imperator in castris appellari vellet, et Iulianus cum genero ad senatum venisset, quem indictum acceperat, cumque clausas valvas invenisset atque illic duos tribunos repperisset, Publium Florianum et Vectium Aprum, coeperunt cohortari tribuni, ut locum arriperet.
彼が殺害されたとき、スルピキアヌスが陣営で皇帝と宣言されることを望んでおり、ユリアヌスは婿とともに、召集されたと聞いていた元老院へとやって来た。 しかし、閉じられた扉を見つけ、そこに二人のトリブヌス、プブリウス・フロリアヌスとウェクティウス・アペルを見つけると、彼らはユリアヌスに地位を奪取するよう促し始めた。
quibus cum diceret iam alium imperatorem appellatum, retinentes eum ad praetoria castra duxerunt, sed posteaquam in castra ventum est, cum Sulpiciano praefecto urbi, socero Pertinacis, contionante sibique imperium vindicante Iulianum e muro ingentia pollicentem nullus admitteret, primum Iulianus monuit praetorianos, ne eum facerent imperatorem, qui Pertinacem vindicaret; deinde scripsit in tabulis se Commodi memoriam restituturum.
ユリアヌスが、すでに別の者が皇帝と宣言されていると言うと、彼らは彼を引き留めて近衛兵の陣営へと連れて行った。 しかし陣営に入ったのち、都市長官でペルティナクスの義父であるスルピキアヌスが演説して帝位を要求しており、一方で城壁の上から巨額の報奨金を約束しているユリアヌスを誰も中に入れようとしなかった。 そこでまずユリアヌスは近衛兵たちに、ペルティナクスの復讐をするような人物を皇帝にするなと警告し、次に板にコッモドゥスの記憶を回復すると書いた。
atque ita est admissus et imperator appellatus, rogantibus praetorianis ne Sulpiciano aliquid noceret, quod imperator esse voluisset.
こうして彼は中に入れられ、皇帝と宣言された。 ただし近衛兵たちは、スルピキアヌスが皇帝になることを望んだからといって、彼を何ら害しないよう求めた。
§3Tunc Iulianus Flavium Genialem et Tullium Crispinum suffragio praetorianorum praefectos praetorii fecit stipatusque est caterva imperatoria per Maurentium, qui et ante Sulpiciano coniunxerat.
その後ユリアヌスは、近衛兵たちの意向によって、フラウィウス・ゲニアリスとトゥッリウス・クリスピヌスを近衛隊長に任命し、以前にスルピキアヌスとも同盟していたマウレンティウスに率いられた皇帝の護衛兵たちに囲まれた。
sane cum vicena quina milia militibus promisisset, tricena dedit.
実のところ、彼は兵士たちに2万5千セステルティウスずつを約束していたのだが、3万を与えた。
dein habita contione militari vespera in senatum venit totumque se senatui permisit factoque senatus consulto imperator est appellatus, et tribuniciam potestatem ius proconsulare in patricias familias relatus emeruit.
それから、軍隊への演説を終えた後、夕方に元老院へと入り、自らの身のすべてを元老院に委ねた。 そして元老院決議がなされて皇帝と宣言され、護民官特権、プロコンスル命令権を獲得し、パトリキの家系に編入された。
uxor etiam Manlia Scantilla et filia eius Didia Clara Augustae sunt appellatae.
また妻のマンリア・スカンティッラと娘のディディア・クララも「アウグスタ」と宣言された。
inde se ad Palatium recepit, uxore ac filia illuc vocatis trepidis invitisque transeuntibus, quasi iam imminens exitium praesagirent.
その後、彼は宮殿へと戻った。 妻と娘は恐れおののき、嫌々ながらそこへ移っていった。 あたかもすでに迫り来る破滅を予感しているかのようであった。
praefectum urbi Cornelium Repentinum, generum suum, fecit in locum Sulpiciani.
彼はスルピキアヌスの代わりに、自分の婿であるコルネリウス・レペンティヌスを都市長官に任命した。
Erat interea in odio populi Didius Iulianus ob hoc, quod creditum fuerat emendationem temporum Commodi Pertinacis auctoritate reparandam, habebaturque ita, quasi Iuliani consilio esset interemptus.
一方、民衆の間でディディウス・ユリアヌスは憎まれていた。 なぜなら、コッモドゥス時代の状態の是正はペルティナクス皇帝の権威によって回復されるものと信じられていたからであり、あたかもユリアヌスの策略によって彼が殺害されたかのように思われていたからである。
et iam hi primum qui Iulianum odisse coeperant disseminarunt prima statim die Pertinacis cena despecta luxuriosum parasse convivium ostreis et altilibus et piscibus adornatum.
そして、真っ先にユリアヌスを憎み始めた者たちが、ペルティナクスの夕食を蔑ろにして、彼が最初の日にさっそく、牡蠣や肥育鳥や魚で飾られた贅沢な宴会を催したという噂を流した。
quod falsum fuisse constat.
しかし、これが虚偽であったことは明白である。
nam Iulianus tantae parsimoniae fuisse perhibetur, ut per triduum porcellum, per triduum leporem divideret, si quis ei forte misisset, saepe autem nulla exsistente religione holeribus leguminibusque contentus sine carne cenaverit.
というのも、ユリアヌスはきわめて質素な人であったと言われており、もし誰かが偶然彼に子豚や野ウサギを送ってきたとしても、それを3日間にわたって分け合って食べ、宗教的な断食がないときでも、しばしば肉なしで、野菜や豆類だけで満足して食事を済ませたからである。
deinde neque cenavit priusquam sepultus esset Pertinax, et tristissimus cibum ob eius necem sumpsit et primam noctem vigiliis continuavit, de tanta necessitate sollicitus.
さらに、ペルティナクスが埋葬されるまでは夕食をとらず、彼の死のために非常に悲しみながら食事を摂り、最初の夜はこれほど大きな危機を心配して眠らずに過ごした。

語釈・文法注

  1. 1.1quod magis eum ¦2¦ nobilem fecit — 関係代名詞の中性単数 `quod` は、直前の名詞 `iuris consultus`(法学者)そのもの、または「彼が法学者であったこと」という前言の事実全体を先行詞として受けている。彼の家柄のみならず、彼自身の知的専門性が彼を高貴な存在(または有名)にしたことを示す。
  2. 2.1per quendam Severum Clarissimum militem — `Clarissimum`(元老院階級の称号「もっとも高貴な」)が、ここでは兵士を表す `militem` にかかっている。これは身分表記として不自然であるため、`Clarissimum` を固有名詞(コグノーメン等)の一部と解するか、あるいは単に「著名な(非常に有名な)兵士」という形容詞の最上級として解釈すべき箇所である。
  3. 2.3dixit: que debita reverentia — 写本の伝承において `dixit` の後のテキストに欠落があると考えられ、接続詞 `-que` の存在も不自然である。多くの写本や校訂では、ペルティナクスがユリアヌスに対して敬意を払うよう周囲に促した発言内容(「ふさわしい敬意を[払え]」など)の断片として解釈される。
  4. 2.6cum Sulpiciano... contionante... Iulianum... nullus admitteret — `cum` 節(歴史的 `cum`)の内部に、奪格独立構文 `Sulpiciano... contionante sibique imperium vindicante`(スルピキアヌスが演説し…要求しているとき)が挿入され、さらに主動詞 `admitteret` の目的語として `Iulianum` と分詞句 `e muro ingentia pollicentem`(城壁から巨額の約束をしているユリアヌスを)が配置されている複雑な構造。
  5. 3.3in patricias familias relatus — 完了受動分詞 `relatus` は主格単数男性で、文の主語であるユリアヌスにかかる。名詞句 `in patricias familias`(パトリキの家系へ)を伴い、「パトリキの家系に編入されて」という、彼が獲得した栄誉の一つを表す。
  6. 3.9tantae parsimoniae fuisse — 性質の属格 `tantae parsimoniae` が、非人称受動構文 `perhibetur`(〜であると言われている)に導かれる不定詞 `fuisse` の述語として機能している。「彼(ユリアヌス)が非常に節約家であった」という性質を表す。

この箇所を引用する

ローマ皇帝群像, ディディウス・ユリアヌス §1-3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2331.phi009.humanitext-lat2:1-3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。