Humanitext Reader

スエトニウス · ネロ §33-34

ブリタニクスと母アグリッピナらの殺害

9 / 15 箇所 · ラテン語

要旨

ネロがクラウディウスとブリタニクスを毒殺するまでの経緯、実母アグリッピナへの執拗な嫌がらせの末の暗殺とそれによる罪悪感、そして叔母を毒殺して遺産を略奪した事件を記述する。

§33Parricidia et caedes a Claudio exorsus est;
彼はクラウディウスから肉親殺しと殺戮を始めた。
cuius necis etsi non auctor, at conscius fuit, neque dissimulanter, ut qui boletos, in quo cibi genere uenenum is acceperat, quasi deorum cibum posthac prouerbio Graeco conlaudare sit solitus.
その死については、たとえ首謀者ではなかったにせよ、共犯者であった。 そしてそれを隠そうともせず、クラウディウスが毒を盛られた料理であったキノコを、それ以降、ギリシアの諺を用いて「神々の食べ物」として称賛するのが常であったほどである。
certe omnibus rerum uerborumque contumeliis mortuum insectatus est, modo stultitiae modo saeuitiae arguens;
確かに彼は、死者をあらゆる行動と言葉の侮辱をもって追い回し、ある時はその愚鈍さを、ある時はその残酷さを責め立てた。
nam et morari eum desisse inter homines producta prima syllaba iocabatur multaque decreta et constituta, ut insipientis atque deliri, pro irritis habuit;
彼は、最初の音節を伸ばして発音することで、彼が人間たちの間に留まるのをやめたのだと冗談を言い、また彼の多くの勅令や制度を、愚かで正気を失った者のものとして無効とみなした。
denique bustum eius consaepiri nisi humili leuique maceria neglexit.
しまいには、彼の火葬場を低く簡素な石壁以外で囲むことを怠った。
Britannicum non minus aemulatione uocis, quae illi iucundior suppetebat, quam metu ne quandoque apud hominum gratiam paterna memoria praeualeret, ueneno adgressus est.
ブリタニクスに対しては、彼が自分より心地よい声を持っていたという美声への対抗意識からと同様に、いつか父親の思い出によって人々の好意を得るのではないかという恐れから、毒で襲いかかった。
quod acceptum a quadam Lucusta, uenenariorum indice, cum opinione tardius cederet uentre modo Britannici moto, accersitam mulierem sua manu uerberauit arguens pro ueneno remedium dedisse;
毒殺の密告者であったロクスタという女から受け取った毒が、ブリタニクスの腹を下しただけで予想より効き目が遅かったとき、彼はその女を呼び寄せて自らの手で殴り、毒の代わりに薬を与えたのだと責め立てた。
excusantique minus datum ad occultandam facinoris inuidiam: 'sane,' inquit, 'legem Iuliam timeo,' coegitque se coram in cubiculo quam posset uelocissimum ac praesentaneum coquere.
女が、犯行の反感を隠すために量を少なくしたのだと言い訳すると、彼は「なるほど、お前はユリウス法を恐れているのだな」と言い、自分の目の前で、寝室の中で、できる限り迅速かつ即効性のある毒を煮詰めるよう彼女に強制した。
deinde in haedo expertus, postquam is quinque horas protraxit, iterum ac saepius recoctum porcello obiecit;
次にそれを小山羊で試し、それが5時間生き延びると、何度も煮詰め直して子豚に与えた。
quo statim exanimato inferri in triclinium darique cenanti secum Britannico imperauit.
それが即死すると、ただちに食堂に運ばせ、自分と一緒に食事をしていたブリタニクスに与えるよう命じた。
et cum ille ad primum gustum concidisset, comitiali morbo ex consuetudine correptum apud conuiuas ementitus postero die raptim inter maximos imbres tralaticio extulit funere.
彼が一口食べただけで倒れると、いつものてんかんの発作が起きたのだと客たちに偽り、翌日、激しい雨の降る中、急いで、かつ簡素な葬儀で葬った。
Lucustae pro nauata opera impunitatem praediaque ampla, sed et discipulos dedit.
ロクスタに対しては、その尽力した見返りとして免罪と広大な土地を与え、さらに弟子たちをも与えた。
§34Matrem facta dictaque sua exquirentem acerbius et corrigentem hactenus primo grauabatur, ut inuidia identidem oneraret quasi cessurus imperio Rhodumque abiturus, mox et honore omni et potestate priuauit abductaque militum et Germanorum statione contubernio quoque ac Palatio expulit;
彼の言動を厳しく追及し是正しようとする母親を、最初はただ、まるで自分が帝位を譲ってロドス島に立ち去るかのようにして、度々反感をあおるほどまでに重苦しく思っていたが、やがて彼女からすべての名誉と権力を奪い、護衛の兵士やゲルマン人護衛兵を撤収させて、同居の住まいからもパラティウムからも追い出した。
neque in diuexanda quicquam pensi habuit, summissis qui et Romae morantem litibus et in secessu quiescentem per conuicia et iocos terra marique praeteruehentes inquietarent.
そして彼女を苦しめるにあたってはいかなる躊躇も持たず、ローマに留まっている時には裁判によって、別荘で休んでいる時には、陸路や海路を通り過ぎながら罵言や冷やかしによって彼女を悩ませる者たちを送り込んだ。
uerum minis eius ac uiolentia territus perdere statuit;
しかし、彼女の脅しと激しさに恐れをなして、彼女を亡き者にすることを決意した。
et cum ter ueneno temptasset sentiretque antidotis praemunitam, lacunaria, quae noctu super dormientem laxata machina deciderent, parauit.
三度毒を試みたものの、彼女が解毒剤で武装しているのを知ると、夜間に眠っている彼女の上に仕掛けによって崩れ落ちる天井板を準備した。
hoc consilio per conscios parum celato solutilem nauem, cuius uel naufragio uel camarae ruina periret, commentus est atque ita reconciliatione simulata iucundissimis litteris Baias euocauit ad sollemnia Quinquatruum simul celebranda;
この計画が内通者によって漏れると、難破するか天井の崩落によって彼女が死ぬような、分解できる船を考案し、和解を装った極めて親密な手紙によって、クィンクアトルス祭を共に祝うためにバイアエに彼女を呼び出した。
datoque negotio trierarchis, qui liburnicam qua aduecta erat uelut fortuito concursu confringerent, protraxit conuiuium repetentique Baulos in locum corrupti nauigii machinosum illud optulit, hilare prosecutus atque in digressu papillas quoque exosculatus.
そして、彼女を運んできたリブルナ船を、偶然の衝突を装って破壊するよう船長たちに命じた上で、宴会を引き延ばし、バウリへ戻る彼女に、壊れた船の代わりにあの仕掛けのある船を提供し、上機嫌で見送り、別れ際にはその胸にも口づけをした。
reliquum temporis cum magna trepidatione uigilauit opperiens coeptorum exitum.
残りの時間、彼は企ての結末を待ちながら、大きな恐怖とともに眠らずに過ごした。
sed ut diuersa omnia nandoque euasisse eam comperit, inops consilii L. Agermum libertum eius saluam et incolumem cum gaudio nuntiantem, abiecto clam iuxta pugione ut percussorem sibi subornatum arripi constringique iussit, matrem occidi, quasi deprehensum crimen uoluntaria morte uitasset.
しかし、すべてがそれとは異なり、彼女が泳いで脱出し無事であることを、彼女の解放奴隷アゲルムスが喜びとともに報告しに来たのを知ると、どうしてよいか分からなくなり、密かに彼の傍らに短剣を投げ落として、自分に対する刺客として買収された者として彼を捕らえ縛り上げるよう命じ、母親については、あたかも露見した罪から自死によって逃れたかのように見せかけて殺害させた。
adduntur his atrociora nec incertis auctoribus: ad uisendum interfectae cadauer accurrisse, contrectasse membra, alia uituperasse, alia laudasse, sitique interim oborta bibisse.
これらに、さらに残忍なことが確実な著者たちによって付け加えられている。 すなわち、彼は殺された母の遺体を見に駆けつけ、遺体に触れ、ある部分は酷評し、ある部分は称賛し、その合間に喉の渇きを覚え酒を飲んだという。
neque tamen conscientiam sceleris, quanquam et militum et senatus populique gratulationibus confirmaretur, aut statim aut umquam postea ferre potuit, saepe confessus exagitari se materna specie uerberibusque Furiarum ac taedis ardentibus.
しかしながら、この罪の意識には、兵士たちや元老院、民衆の祝意によって力づけられていたとはいえ、直後にも、その後いつであっても耐えることができず、しばしば、母親の幻影や復讐の女神たちの鞭と燃え盛る松明によって自分が責め苛まれていると告白した。
quin et facto per Magos sacro euocare Manes et exorare temptauit.
それどころか、魔術師たちを通じて儀式を行い、死者の霊を呼び出して怒りを鎮めようとさえ試みた。
peregrinatione quidem Graeciae et Eleusinis sacris, quorum initiatione impii et scelerati uoce praeconis summouentur, interesse non ausus est.
実際、ギリシアの旅においても、布告者の声によって不敬な者や罪びとが排除されるエレウシスの秘儀に参加する勇気はなかった。
Iunxit parricidio matris amitae necem.
彼は母親殺しに、叔母の殺害を付け加えた。
quam cum ex duritie alui cubantem uisitaret, et illa tractans lanuginem eius, ut assolet, iam grandis natu per blanditias forte dixisset: 'simul hanc excepero, mori uolo,' conuersus ad proximos "confestim se positurum" uelut irridens ait, praecepitque medicis ut largius purgarent aegram;
便秘のために寝込んでいる彼女を見舞った際、高齢の彼女が、よくあるように彼の顎の産毛を愛撫しながら、お世辞混じりにたまたま「これを受け取ったら、私はもう死んでもよいわ」と言うと、彼は側近たちの方を向き、まるでからかうかのように「ただちにそれを剃り落とそう」と言い、医師たちには病人の腹を過剰に下すよう命じた。
necdum defunctae bona inuasit suppresso testamento, ne quid abscederet.
そして彼女がまだ死んでもいないうちに、その遺産を奪い取り、遺言書を握りつぶして何一つ他へ渡らないようにした。

語釈・文法注

  1. 33.1morari eum desisse... producta prima syllaba — ラテン語で「留まる、遅れる」を意味する動詞 mōrārī と、ギリシア語で「愚者、馬鹿」を意味する μωρός(またはこれに類したラテン語形容詞 morus)をかけた言葉遊び。第1音節の o を長く伸ばして発音する(mōrārī)ことで、「人間たちの間に留まるのをやめた(=死んだ)」と「馬鹿げたことをするのをやめた」を同時に含意する冗談(iocabatur)となっている。
  2. 33.2non minus aemulatione uocis... quam metu... — ブリタニクス毒殺の動機を示す並列構文。原因・理由を示す奪格(aemulatione)と前置詞句(metu)が non minus ... quam ... により対称的に並び、歌唱力に対する芸術的嫉妬と、父の記憶(paterna memoria)に基づく民衆的人気から受ける政治的恐怖の双方を等しく描写している。
  3. 34.1hactenus primo grauabatur, ut... — hactenus(これほどの限度まで、~まで)が後続の ut 節(結果・程度)と相関する構文。「最初は、~する程度にまで彼女を重苦しく(煙たく)思っていた」という意味を表し、母親の追及に対する当初のネロの不満の範囲を示し、その後に続く徹底的な排除(mox et honore... priuauit)との対比をなしている。
  4. 34.2solutilem nauem, cuius uel naufragio uel camarae ruina periret, commentus est — 関係代名詞 cuius で導かれる関係節中の接続法未完了過去 periret は、目的またはその性質を描写する関係節(~によって彼女が死ぬことになるような、死なせるための)であり、単なる事実の叙述ではなく、ネロが考案した仕掛け船の意図や機能を説明している。
  5. 34.5confestim se positurum — 対格不定詞構文(主動詞は ait)。未来不定詞 positurum [esse] の意味上の主語として対格の se が明示されている。ここでの ponere(未来分詞 positurum)は、「(ひげや産毛を)剃り落とす、剃る」という意味で使われており、叔母の言葉をからかって「すぐに(産毛を)剃ってしまおう」と返答した場面を表す。

この箇所を引用する

スエトニウス, ネロ §33-34. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo016.humanitext-lat2:33-34

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。