§94.19Deinde cuius curata suffusio est, is non protinus eum visum recepit, aliis quoque potest reddere;
次に、白内障が治療された人は、ただちにその視力を取り戻すだけでなく、他者にもそれを返すことができる。
malitia liberatus et liberat.
悪意から解放された人もまた他者を解放する。
Non opus est exhortatione, ne consilio quidem, ut colorum proprietates oculus intellegat, a nigro album etiam nullo monente distinguet.
目が色の特性を理解するために、励ましは不要であり、勧告すら必要ない。 誰も教えてくれなくても、黒から白を区別する。
Multis contra praeceptis eget animus, ut videat, quid agendum sit in vita;
これに対して、魂が人生において何をなすべきかを見るためには、多くの教訓を必要とする。
quamquam oculis quoque aegros medicus non tantum curat sed etiam monet. "
もっとも、医師は目の病気の人をも、ただ治療するだけでなく、勧告も与えるのである。
§94.20Non est," inquit, "quod protinus inbecillam aciem committas inprobo lumini;
『ただちに弱った視力を強い光にさらすべきではない。
a tenebris primum ad umbrosa procede, deinde plus aude et paulatim claram lucem pati adsuesce.
まず暗闇から日陰の場所へと進み、次にさらに大胆に、少しずつ明るい光に耐えることに慣れなさい。
Non est quod post cibum studeas, non est quod plenis oculis ac tumentibus imperes;
食事の後に勉強すべきではない。 充血し腫れている目に無理をさせるべきではない。
adflatum et vim frigoris in os occurrentis evita";
顔に吹き付ける風や冷気の強さを避けよ』と医師は言う。
alia eiusmodi, quae non minus quam medicamenta proficiunt.
薬に劣らず役に立つ、そのような同種の他のことも。
Adicit remediis medicina consilium.
医学は治療法に助言を加えるのである。
§94.21"Error," inquit, "est causa peccandi.
『誤りこそが過ちを犯す原因である。
Hunc nobis praecepta non detrahunt nec expugnant opiniones de bonis ac malis falsas.
教訓は私たちからこれを取り除きもしないし、善悪についての誤った意見を打破しもしない』と彼は言う。
"Concedo per se efficacia praecepta non esse ad evertendam pravam animi persuasionem;
教訓がそれ自体では、魂の歪んだ確信を覆すのに有効ではないことは私も認める。
sed non ideo nihil ne aliis quidem adiecta proficiunt.
しかし、だからといって、他のものに加えられたときに、それらが全く役に立たないということはない。
Primum memoriam renovant;
第一に、それらは記憶を新しくする。
deinde quae in universo confusius videbantur, in partes divisa diligentius considerantur.
第二に、全体としていささか混乱して見えていたものが、部分に分割されることで、より入念に考察されるようになる。
Aut isto modo licet et consolationes dicas supervacuas et exhortationes;
さもなければ、慰めや励ましをも不要だと言うこともできるだろう。
atqui non sunt supervacuae, ergo ne monitiones quidem.
しかし、それらは不要ではない。 したがって、勧告も不要ではない。
§94.22"Stultum est," inquit, "praecipere aegro, quid facere tamquam sanus debeat, cum restituenda sanitas sit, sine qua inrita sunt praecepta.
『健康が回復されるべきであり、それがなければ教訓は無効であるのに、病人に対して健康な人のように何をなすべきかを指示するのは愚かである』と彼は言う。
"Quid, quod habent aegri quaedam sanique communia, de quibus admonendi sunt? Tamquam ne avide cibos adpetant, ut lassitudinem vitent.
では、病人と健康な人が、それについて勧告されるべきいくつかの共通点を持っていることはどうなのか。 例えば、貪欲に食べ物を求めないこと、疲労を避けることなどである。
Habent quaedam praecepta communia pauper et dives. "
貧者と富者も、いくつかの共通の教訓を持っている。
§94.23Sana," inquit, "avaritiam, et nihil habebis quod admoneas aut pauperem aut divitem, si cupiditas utriusque consedit.
『強欲を治療せよ。 そうすれば、両者の欲望が静まったなら、貧者に対しても富者に対しても勧告すべきことは何も残らないだろう』と彼は言う。
"Quid, quod aliud est non concupiscere pecuniam, aliud uti pecunia scire? Cuius avari modum ignorant, etiam non avari usum.
しかし、お金を欲しがらないことと、お金の使い方を知っていることとは別であることはどうなのか。 強欲な人々はその限度を知らず、強欲でない人々さえもその使い道を知らない。
"Tolle," inquit, "errores;
『誤りを取り除け。
supervacua praecepta sunt.
そうすれば教訓は不要だ』と彼は言う。
"Falsum est.
それは間違いである。
Puta enim avaritiam relaxatam, puta adstrictam esse luxuriam, temeritati frenos iniectos, ignaviae subditum calcar;
例えば強欲が和らぎ、贅沢が抑制され、無謀に轡がはめられ、怠惰に拍車が当てられたと想定してみよ。
etiam remotis vitiis quid et quemadmodum debeamus facere, discendum est.
悪徳が取り除かれたとしても、私たちは何をどのように行うべきかを学ばねばならない。
§94.24"Nihil," inquit, "efficient monitiones admotae gravibus vitiis.
『重い悪徳に対して用いられる勧告は何の効果もないだろう』と彼は言う。
"Ne medicina quidem morbos insanabiles vincit, tamen adhibetur aliis in remedium, aliis in levamentum.
医学とて不治の病に打ち勝つことはできないが、ある人には治療のために、別の人には緩和のために用いられる。
Ne ipsa quidem universae philosophiae vis, licet totas in hoc vires suas advocet, duram iam et veterem animis extrahet pestem.
哲学全体の力でさえ、このためにその総力を結集したとしても、魂にすでに固着した古い悪疫を抜き取ることはできないだろう。
Sed non ideo nihil sanat, quia non omnia. "
しかし、すべてを治療できないからといって、何も治療しないわけではない。
§94.25Quid prodest," inquit, "aperta monstrare? "Plurimum;
『明らかなことを示すことに何の益があるのか』と彼は言う。 大いに益がある。
interdum enim scimus nec adtendimus.
なぜなら、私たちは時には知っていながら注意を払わないからである。
Non docet admonitio, sed advertit, sed excitat, sed memoriam continet nec patitur elabi.
勧告は教えるのではなく、注意を向けさせ、呼び覚まし、記憶を保持し、それが逃げ去るのを許さない。
Pleraque ante oculos posita transimus.
私たちは目の前に置かれている多くのことを見過ごしている。
Admonere genus adhortandi est.
勧告することは、励ますことの一種である。
Saepe animus etiam aperta dissimulat;
魂はしばしば明らかなことすら無視する。
ingerenda est itaque illi notitia rerum notissimarum.
したがって、非常によく知られた事柄の知識をそれに注ぎ込まねばならない。
Illa hoc loco in Vatinium Calvi repetenda sententia est: "factum esse ambitum scitis, et hoc vos scire omnes sciunt. "
この箇所では、カルヴスのワティニウスに対するあの言葉が繰り返されるべきである。 『選挙買収が行われたことをあなたがたは知っており、これをあなたがたが知っていることを誰もが知っている。
§94.26Seis amicitias sancte colendas esse, sed non facis.
』あなたは友情を神聖に保つべきだと知っているが、実行していない。
Seis inprobum esse, qui ab uxore pudicitiam exigit, ipse alienarum corruptor uxorum;
妻には貞潔を要求しながら、自身は他人の妻を誘惑する者が不届き者であることを知っている。
scis ut illi nil eum adultero, sic tibi nil esse debere cum paelice, et non facis.
彼女が不倫相手と何の関わりも持つべきではないように、あなたも愛人と何の関わりも持つべきではないことを知っているのに、実行していない。
Itaque subinde ad memoriam reducendus es;
したがって、あなたは絶えずそれを思い起こさせられねばならない。
non enim reposita illa esse oportet, sed in promptu.
なぜなら、それらのことは奥にしまわれているべきではなく、すぐに使えるようになっていなければならないからである。
Quaecumque salutaria sunt, saepe agitari debent, saepe versari, ut non tantum nota sint nobis, sed etiam parata.
有益なすべてのことは、私たちにとって単に知られているだけでなく、準備が整っているように、しばしば論じられ、しばしば考察されねばならない。
Adice nunc, quod aperta quoque apertiora fieri solent.
さらに、明らかなこともまた、より明らかになり得るものであるということを加えなさい。