Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §80.1-80.10

身体の鍛錬と精神の修養および真の自由

126 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

セネカは競技場の騒音を背景に、身体の鍛錬と精神の鍛錬を対比させ、真の自由と幸福は内的な徳と恐怖からの解放にのみ存在することを論じる。

§80.1Hodierno die non tantum meo beneficio mihi vaco, sed spectaculi, quod omnes molestos ad sphaeromachian avocavit.
\n今日、私は自分自身の恩恵によってだけでなく、すべての厄介者たちを球戯へと呼び出してくれた見世物の恩恵によっても、自分のための自由な時間を持っている。
Nemo inrumpet, nemo cogitationem meam impediet, quae hac ipsa fiducia procedit audacius.
誰も押し入ってこないし、私の思索を妨げる者もいない。 思索はこの確信そのものによって、より大胆に進んでいく。
Non crepuit subinde ostium, non adlevabitur velum;
ドアはひっきりなしに音を立てることもなく、カーテンが持ち上げられることもない。
licebit tuto vadere, quod magis necessarium est per se eunti et suam sequenti viam.
安全に進むことが許されるだろう。 それは、自分自身で歩み、己の道を進む者にとって、よりいっそう必要なことなのだ。
Non ergo sequor priores? Facio, sed permitto mihi et invenire aliquid et mutare et relinquere.
では、私は先人たちに従わないのだろうか。 従っている。 しかし、私は自分自身に何かを発見すること、変更すること、そして捨てることをも許している。
Non servio illis, sed adsentior.
私は彼らに隷属しているのではなく、同意しているのだ。
§80.2Magnum tamen verbum dixi, qui mihi silentium promittebam et sine interpellatore secretum.
\n\nしかし、自分に沈黙と邪魔者のいない静寂を約束していたとは、私は大言壮語してしまった。
Ecce ingens clamor ex stadio perfertur et me non excutit mihi, sed in huius ipsius rei contentionem transfert.
見よ、競技場から巨大な歓声が届き、私を私自身から追い出すことはないものの、この出来事そのものについての考察へと私を移らせる。
Cogito mecum, quam multi corpora exerceant, ingenia quam pauci;
私は心の中で考えている。 どれほど多くの人々が身体を鍛えているのに、精神を鍛える者はどれほど少ないことか。
quantus ad spectaculum non fidele et lusorium fiat concursus, quanta sit circa artes bonas solitudo;
不誠実で不真面目な見世物にはどれほど大勢の群衆が集まるのに、高き精神の技芸(自由学芸)の周りにはどれほど大きな孤独があることか。
quam inbecilli animo sint, quorum lacertos umerosque miramur.
我々がその上腕や肩に驚嘆している人々が、いかに精神の弱い者たちであることか。
§80.3Illud maxime revolvo mecum: si corpus perduci exercitatione ad hanc patientiam potest, qua et pugnos pariter et calces non unius hominis ferat, qua solem ardentissimum in ferventissimo pulvere sustinens aliquis et sanguine suo madens diem ducat; quanto facilius animus conroborari possit, ut fortunae ictus invictus excipiat, ut proiectus, ut conculcatus exsurgat.
\n\n私は特に次のことを心の中で繰り返し考えている。 もし、身体が鍛錬によってここまでの忍耐力に達し、一人の人間だけではない拳や蹴りを等しく耐え抜き、誰かが燃え盛るような塵の中で最も熱い太陽を耐え忍び、自分の血にまみれながら一日を過ごすことができるとすれば、精神を強くすることはどれほど容易であり、運命の一撃を屈することなく受け流し、投げ倒され、踏みつけられても、再び立ち上がることができるだろうか。
Corpus enim multis eget rebus, ut valeat; animus ex se crescit, se ipse alit, se exercet.
身体が健康であるためには多くのものを必要とするが、精神は自ら成長し、自らを養い、自らを鍛える。
Illis multo cibo, multa potione opus est, multo oleo, longa denique opera; tibi continget virtus sine apparatu, sine inpensa.
彼らには多くの食べ物、多くの飲み物、多くのオイル、そして最後には長時間の労力が必要だが、君にとって徳は、大がかりな準備も費用もなしに手に入る。
Quicquid facere te potest bonum, tecum est.
君を善くしうるものは何であれ、君と共にあるのだ。
§80.4Quid tibi opus est, ut sis bonus? Velle.
\n\n君が善くなるために何が必要か。 望むことだ。
Quid autem melius potes velle quam eripere te huic servituti, quae omnes premit, quam mancipia quoque condicionis extremae et in his sordibus nata omni modo exuere conantur? Peculium suum, quod conparaverunt ventre fraudato, pro capite numerant;
では、すべての人を圧迫しているこの奴隷状態から自らを救い出すこと以上に、君は何を望むことができるだろうか。 その奴隷状態を、最悪の境遇にあり、このような卑しい環境に生まれた奴隷たちでさえ、あらゆる方法で脱ぎ捨てようと努めているのだ。 彼らは自分の胃袋をだまして蓄えた小金を、自らの首代として支払う。
tu non concupisces qualiacumque ad libertatem pervenire, qui te in illa putas natum?
それなのに、自由の中に生まれたと思っている君は、いかなる手段を尽くしてでも自由へ到達することを切望しないのだろうか。
§80.5Quid ad arcam tuam respicis? Emi non potest.
\n\nなぜ自分の金庫を振り返るのか。 それは買うことができない。
Itaque in tabulas vanum coicitur nomen libertatis, quam nec qui emerunt, habent nec qui vendiderunt.
それゆえ、帳簿の中には自由という虚しい名が書き込まれるが、それを買った者も売った者も、自由を所有してはいない。
Tibi des oportet istud bonum, a te petas.
君は自分で自分にその善を与えるべきであり、自分自身にそれを求めるべきなのだ。
Libera te primum metu mortis: illa nobis iugum inponit;
まず自分を死の恐怖から解放せよ。 それが我々に軛を課しているのだ。
deinde metu paupertatis.
次に、貧困の恐怖から解放せよ。
§80.6Si vis scire, quam nihil in illa mali sit, compara inter se pauperum et divitum vultus;
\n\nもし貧困の中にいかに悪がないかを知りたいなら、貧者と富者の顔を互いに比較してみよ。
saepius pauper et fidelius ridet;
貧者の方が、より頻繁に、そしてより心から笑っている。
nulla sollicitudo in alto est;
心の奥底に何の不安もない。
etiam si qua incidit cura, velut nubes levis transit.
たとえ何らかの心配事が生じたとしても、それは軽い雲のように通り過ぎる。
Horum, qui felices vocantur, hilaritas ficta est at gravis et subpurata tristitia, eo quidem gravior, quia interdum non licet palam esse miseros, sed inter aerumnas cor ipsum exedentes necesse est agere felicem.
幸せ者と呼ばれるこれら富者たちの快活さは偽りであり、彼らの悲しみは重く、内部で膿んでいる。 それはさらにいっそう重い。 なぜなら、彼らには時には公然と惨めになることさえ許されず、心を蝕む苦悩のただ中にあって、幸福な者の役を演じることが必要だからである。
§80.7Saepius hoc exemplo mihi utendum est, nec enim ullo efficacius exprimitur hic humanae vitae mimus, qui nobis partes, quas male agamus, adsignat.
\n\n私はこの比喩をより頻繁に用いるべきである。 なぜなら、我々に悪く演じることになる役を割り振る、この人間の生というパントマイム劇は、これ以上に効果的に表現されることはないからだ。
Ille, qui in scaena latus incedit et haec resupinus dicit " En impero Argis;
舞台の上を大股で歩き、胸を張ってこのように語る男、\n「見よ、私はアルゴスを支配している。
regna mihi liquit Pelops, Qua ponto ab Helles atque ab Ionio mari Urgetur Isthmos, " servus est, quinque modios accipit et quinque denarios;
ペロプスが私に王国を残した。 ヘレースの海とイオニアの海から地峡が挟み込まれている地を」\n彼は奴隷であり、5モディウスの穀物と5デナリウスを受け取っているにすぎない。
ille qui superbus atque inpotens et fiducia virium tumidus ait:
傲慢で自制心がなく、自分の力の確信によって膨れ上がって、次のように言う男も同様である。
§80.8Quod nisi quieris, Menelae, hac dextra occides, diurnum accipit, in centunculo dormit.
\n\n「メネラオスよ、もし静かにしていなければ、この右腕によって死ぬことになるぞ」\n彼は日給を受け取り、つぎはぎのボロ布の上で眠る。
Idem de istis licet omnibus dicas, quos supra capita hominum supraque turbam delicatos lectica suspendit;
人々の頭上、群衆の上へと、贅沢にも担架で吊り上げられているすべての人々についても、同じことが言える。
omnium istorum personata felicitas est.
これらすべての者たちの幸福は、仮面をかぶったものなのだ。
Contemnes illos, si despoliaveris.
彼らの衣服を剥ぎ取るならば、君は彼らを軽蔑するだろう。
§80.9Equum empturus solvi iubes stratum, detrahis vestimenta venalibus, ne qua vitia corporis lateant;
\n\n馬を買おうとするとき、君は馬掛けを取り外させ、売り物の奴隷からは衣服を剥ぎ取る。 身体の欠陥が隠れたままにならないようにするためだ。
hominem involutum aestimas? Mangones quicquid est, quod displiceat, aliquo lenocinio abscondunt, itaque ementibus ornamenta ipsa suspecta sunt.
それなのに、君は服を着たままの人間を評価するのか。 奴隷商人たちは、気に入らない点があれば何であれ、何らかの飾り付けによって隠す。 それゆえ、買う人々にとっては、その装飾自体が不審なものなのだ。
Sive crus alligatum sive brachium aspiceres, nudari iuberes et ipsum tibi corpus ostendi.
もし脚や腕に包帯が巻かれているのを見たなら、君はそれを外させ、身体そのものを自分に見せるよう命じるだろう。
§80.10Vides illum Scythiae Sarmatiaeve regem insigni capitis decorum? Si vis illum aestimare totumque scire, qualis sit, fasciam solve;
\n\n頭部の装飾によって飾られた、あのスキティアやサルマティアの王が見えるか。 もし彼を評価し、彼がどのような人物であるかを完全に知りたいなら、その王冠をほどいてみよ。
multum mali sub illa latet.
その下には多くの悪が隠されている。
Quid de aliis loquor? Si perpendere te voles, sepone pecuniam, domum, dignitatem, intus te ipse considera.
なぜ他の人々について語るのか。 もし君が自分自身を正しく評価したいなら、金、家、地位を脇に置き、内面的に自分自身を観察せよ。
Nunc qualis sis, aliis credis.
今、君は自分がどのような者であるかを、他人の言葉を信じて決めているのだ。
VALE
つつがなくあらんことを。

語釈・文法注

  1. §80.1spectaculi — 属格名詞 spectaculi は、先行する meo beneficio との並行関係から、省略された beneficio を修飾している。「(見世物の)恩恵によって」と補って解釈する。
  2. §80.1quod magis necessarium est — 関係代名詞 quod は中性単数であり、特定の先行詞ではなく先行する主節の内容(tuto vadere:「安全に進むこと」)全体を先行詞としている。
  3. §80.3qua et pugnos pariter et calces non unius hominis ferat — 関係詞 qua は、先行詞 patientiam に係る手段の奪格(あるいは関係副詞的)であり、それに続く ferat は特性を表す接続法現在である。
  4. §80.6at gravis et subpurata tristitia — 接続詞 at の後には、先行する hilaritas ficta est と対照をなす tristitia の後に、動詞 est が省略されて連結されている。
  5. §80.7latus incedit — 形容詞 latus(広い、大いなる)は、主語の動態を修飾する述語的形容詞として用いられており、副詞的に「大股で、偉そうに」と訳される。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §80.1-80.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:80.1-80.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。