§65.8Quinque ergo causae sunt, ut Plato dicit: id ex quo, id a quo, id in quo, id ad quod, id propter quod.
したがって、プラトンが言うように、五つの原因がある。 それから作られるもの、それによって作られるもの、その中において作られるもの、それを目指して作られるもの、それゆえに作られるもの。
Novissime id quod ex his est.
そして最後に、これらから生じるものである。
Tamquam in statua, quia de hac loqui coepimus, id ex quo aes est, id a quo artifex est, id in quo forma est, quae aptatur illi, id ad quod exemplar est, quod imitatur is, qui facit, id propter quod facientis propositum est, id quod ex istis est, ipsa statua est.
たとえば彫像において、これについて語り始めたのだから、それから作られるものは青銅であり、それによって作られるものは職人であり、その中において作られるものはそれに適合させられる形相であり、それを目指して作られるものは作る者が模倣する模範であり、それゆえに作られるものは作る者の目的であり、これらから生じるものは彫像そのものである。
§65.9Haec omnia mundus quoque, ut ait Plato, habet: facientem: hic deus est.
世界もまた、プラトンが言うように、これらすべてを持っている。 すなわち、作る者、これは神である。
Ex quo fit: haec materia est.
それから作られるもの、これは質料である。
Formam: haec est habitus et ordo mundi, quem videmus.
形相、これは私たちが目にしている世界のありさまと秩序である。
Exemplar, scilicet, ad quod deus hanc magnitudinem operis pulcherrimi fecit.
模範、言うまでもなく、神がこの最も美しい作品の巨万の規模をそれに向けて作ったものである。
§65.10Propositum, propter quod fecit.
それゆえに作った目的である。
Quaeris, quod sit propositum deo? Bonitas Ita certe Plato ait: "Quae deo faciendi mundum fuit causa? Bonus est;
君は、神にとっての目的とは何かと尋ねるだろうか。 それは善である。 確かにプラトンはこう言っている。 「神が世界を作る原因となったものは何か。 神は善である。
bono nulla cuiusquam boni invidia est.
善なるものは、いかなる善いものに対しても嫉妬を抱かない。
Fecit itaque quam optimum potuit.
それゆえ神は、自らができる限り最善のものを作ったのである」。
"Fer ergo, iudex, sententiam et pronuntia, quis tibi videatur verissimum dicere, non quis verissimum dicat.
だから、裁判官よ、判決を下し、誰が君にとって最も真実を語っているように思われるかを宣告せよ。 誰が本当に真実を語っているかではなく。
Id enim tam supra nos est quam ipsa veritas.
なぜなら、それは真実そのものと同様に、私たちの力をはるかに超えているのだから。
§65.11Haec, quae ab Aristotele et Platone ponitur, turba causarum aut nimium multa aut nimium pauca conprendit.
アリストテレスとプラトンによって提唱されているこの原因の群れは、含んでいるものが多すぎるか、あるいは少なすぎるかのどちらかである。
Nam si, quocumque remoto quid effici non potest, id causam iudicant esse faciendi, pauca dixerunt.
なぜなら、それを取り除けば何事も成し遂げられないものを、彼らが「作る原因」であると判断するなら、彼らの挙げたものは少なすぎるからだ。
Ponant inter causas tempus;
原因の中に時間を加えるべきである。
nihil sine tempore potest fieri.
時間なしには何事も行われ得ない。
Ponant locum;
場所を加えるべきである。
si non fuerit, ubi fiat aliquid, ne fiet quidem.
もし何かが作られる場所がなければ、それどころか作られることもないだろう。
Ponant motum;
運動を加えるべきである。
nihil sine hoc nec fit nec perit.
これなしには何事も生じることも滅びることもない。
Nulla sine motu ars, nulla mutatio est.
運動なしにはいかなる技術もなく、いかなる変化もない。
§65.12Sed nos nunc primam et generalem quaerimus causam.
しかし、私たちは今、第一の普遍的な原因を求めている。
Haec simplex esse debet;
これは単純でなければならない。
nam et materia simplex est.
なぜなら、質料もまた単純だからである。
Quaerimus, quid sit causa? Ratio scilicet faciens, id est deus.
私たちは、原因とは何であるかを求めている。 言うまでもなく、それは作る理性、すなわち神である。
Ista enim, quaecumque rettulistis, non sunt multae et singulae causae, sed ex una pendent, ex ea, quae faciet.
というのも、君たちが挙げたそれらのものは、多くの個別の原因なのではなく、ただ一つの原因、すなわちそれを作るであろう原因に依存しているからである。
§65.13Formam dicis causam esse? Hanc inponit artifex operi; pars causae est, non causa.
形相が原因であると言うのか。 職人はこれを作品に課すのであり、それは原因の一部であって原因そのものではない。
Exemplar quoque non est causa, sed instrumentum causae necessarium.
模範もまた原因ではなく、原因にとって必要な道具である。
Sic necessarium est exemplar artifici, quomodo scalprum, quomodo lima;
職人にとって模範が必要であるのは、のみや鑢が必要であるのと同じである。
sine his procedere ars non potest.
これらなしには技術は進み得ない。
Non tamen hae partes artis aut causae sunt. "
しかし、これらは技術の一部でも原因の一部でもない。
§65.14Propositum," inquit, "artificis, propter quod ad faciendum aliquid accedit, causa est.
「職人の目的、すなわちそれゆえに彼が何かの製作に取りかかるものが、原因である」と人は言う。
"Ut sit causa, non est efficiens causa, sed superveniens.
それが原因であるとしても、それは作用原因ではなく、付随的な原因である。
Hae autem innumerabiles sunt;
そして、こうしたものは無数にある。
nos de causa generali quaerimus.
私たちは普遍的な原因について求めているのだ。
Illud vero non pro solita ipsis subtilitate dixerunt, totum mundum et consummatum opus causam esse.
しかし、彼らは自分たちのいつもの鋭さに見合わないことを言った。 世界全体、すなわち完成された作品が原因であると。
Multum enim interest inter opus et causam operis.
というのも、作品と作品の原因との間には大きな違いがあるからである。
§65.15Aut fer sententiam aut, quod facilius in eiusmodi rebus est, nega tibi liquere et nos reverti iube.
判決を下すか、あるいは、そのような事柄においてより容易なこととして、自分には明らかでないと言って、私たちに再審を命じるがよい。
"Quid te," inquis, "delectat tempus inter ista conterere, quae tibi nullum affectum eripiunt, nullam cupiditatem abigunt?" Ego quidem ut potiora illa ago ac tracto, quibus pacatur animus, et me prius scrutor, deinde hunc mundum.
「どうしてあなたは」と君は言う、「あなたから何の情念も取り去らず、何の欲望も追い払わないような事柄の間で時間を浪費することを楽しむのか」。 私としては、精神が穏やかになるような、より重要な事柄を行い、論じている。 そして、まず自分自身を詮索し、それからこの世界を詮索しているのだ。