Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §30.10-30.18

死の必然性と根拠のない死への恐怖

40 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

セネカは、死を穏やかに迎え入れるバッススの哲学的態度を称賛し、死に対する恐怖が人間自身の思い込みにすぎないことを論じる。

§30.10Inter hos Bassum licet numeres, qui nos decipi noluit.
君はバッススを、私たちを欺くことを望まなかったこれらの人々の中に数えてよい。
Is ait tam stultum esse, qui mortem timeat, quam qui senectutem.
彼は、死を恐れる者は、老齢を恐れる者と同じくらい愚かであると言う。
Nam quemadmodum senectus adulescentiam sequitur, ita mors senectutem.
なぜなら、ちょうど老齢が青年に続くように、死は老齢に続くからである。
Vivere noluit, qui mori non vult.
死ぬことを望まない者は、生きることを望まなかったのだ。
Vita enim cum exceptione mortis data est;
なぜなら、生は死という例外付きで与えられたものであり、私たちはこの死へと向かって進んでいるからである。
ad hanc itur. Quam ideo timere dementis est, quia certa expectantur, dubia metuuntur!
それゆえ死を恐れることは、確実なことが期待され、不確実なことが恐れられるがゆえに、まさに愚者のすることである。
§30.11Mors necessitatem habet aequam et invictam.
死は、公平で克服不可能な必然性を持っている。
Quis queri potest in ea condicione se esse, in qua nemo non est? Prima autem pars est aequitatis aequalitas.
誰が、すべての人が置かれているのと同じ条件に自分がいることを嘆くことができようか。 公平さの第一の要素は、平等であることだ。
Sed nunc supervacuum est naturae causam agere, quae non aliam voluit legem nostram esse quam suam;
しかし今、自然の弁護をすることは余計なことである。 自然は私たちの法則が自然自身のそれと異なることを望まなかった。
quicquid conposuit, resolvit, et quicquid resolvit, conponit iterum.
自然は構成したものをすべて分解し、分解したものをすべて再び構成するのである。
§30.12Iam vero si cui contigit, ut illum senectus leniter emitteret non repente avolsum vitae, sed minutatim subductum;
さて、もし老齢が誰かを穏やかに送り出し、生命から突然に引き剥がすのではなく、少しずつ引き去ってくれたなら、ああ、その人はすべての神々に感謝を捧げるのが実にふさわしいことだ。
o ne illum agere gratias dis omnibus decet, quod satiatus ad requiem homini necessariam, lasso gratam perductus est.
なぜなら、生に満ち足りて、人間に必要な、そして疲れた者に心地よい休息へと導かれたのだから。
Vides quosdam optantes mortem, et quidem magis quam rogari solet vita.
君はある人々が死を望んでいるのを見るだろうし、それは実に、生が求められるのが常である以上に強く望まれている。
Nescio utros existimem maiorem nobis animum dare, qui deposcunt mortem an qui hilares eam quietique opperiuntur, quoniam illud ex rabie interdum ac repentina indignatione fit, haec ex iudicio certo tranquillitas est.
私は、死を要求する人々と、陽気かつ平穏に死を待ち受ける人々のどちらが、私たちにより大きな勇気を与えてくれると考えるべきか分からない。 なぜなら、前者は時に狂気や突発的な憤慨から生じるが、後者は確かな判断から生じる平穏だからである。
Venit aliquis ad mortem iratus;
ある者は怒りながら死へと赴く。
mortem venientem nemo hilaris excipit, nisi qui se ad illam diu composuerat.
しかし、やって来る死を陽気に迎え入れる者は、自らを死に対して長い間備えてきた者以外には誰もいない。
§30.13Fateor ergo ad hominem mihi carum ex pluribus me causis frequentius venisse, ut scirem, an illum totiens eundem invenirem, numquid cum corporis viribus minueretur animi vigor.
したがって、私は多くの理由から、親愛なる彼のところへより頻繁に通ったことを告白する。 それは、彼が何回訪れても常に同じ状態にあるかどうか、身体の力とともに精神の活力が衰えてはいないかを知るためであった。
Qui sic crescebat illi, quomodo manifestior notari solet agitatorum laetitia, cum septimo spatio palmae adpropinquant.
そしてこの活力は、戦車御者たちが七周目のコースで勝利の象徴たる棕櫚の枝に近づくときに、彼らの喜びがより明白に認められるようになるのと同じように、彼において増大していたのである。
§30.14Dicebat quidem ille Epicuri praeceptis obsequens, primum sperare se nullum dolorem esse in illo extremo anhelitu; si tamen esset, habere aliquantum in ipsa brevitate solacii.
彼はエピクロスの教えに従って、第一に、あの最後の呼吸においては何の苦痛もないことを望んでおり、しかし万一苦痛があるとしても、その短さ自体の中にいくばくかの慰めがあると言っていた。
Nullum enim dolorem longum esse, qui magnus est.
なぜなら、大きな苦痛で長いものは何もないからである。
Ceterum succursurum sibi etiam in ipsa distractione animi corporisque, si cum cruciatu id fieret, post illum dolorem se dolere non posse.
さらに、もし苦痛を伴ってそれが起こるとしても、魂と身体の引き離しの最中においてさえ、あの苦痛の後には自分はもう苦しむことができないということが、自分を助けることになるだろうと言っていた。
Non dubitare autem se, quin senilis anima in primis labris esset nec magna vi distraheretur a corpore.
また彼は、老いた魂は唇の端にあり、大きな力を使わずとも身体から引き離されることを疑っていなかった。
"Ignis, qui alentem materiam occupavit, aqua et interdum ruina extinguendus est; ille, qui alimentis deficitur, sua sponte subsidit. "
「燃えやすい物質を包み込んだ火は、水によって、また時には建物の崩壊によって消されなければならないが、燃料を失った火は、自ずから静まるものである。
§30.15Libenter haec, mi Lucili, audio non tamquam nova, sed tamquam in rem praesentem perductus.
」私のルキリウスよ、私はこれらを新しいこととしてではなく、目の前の現実に導かれた者として喜んで聞いている。
Quid ergo? Non multos spectavi abrumpentes vitam? Ergo vero vidi, sed plus momenti apud me habent, qui ad mortem veniunt sine odio vitae et admittunt illam, non adtrahunt.
ではどうなのか。 私は自ら命を絶つ多くの人々を見てこなかっただろうか。 実際、私は見てきたが、生の憎悪なしに死へと赴き、死を引き寄せるのではなく受け入れる人々こそが、私にとってより大きな影響力を持っている。
§30.16Illud quidem aiebat tormentum nostra nos sentire opera, quod tunc trepidamus, cum prope a nobis esse credimus mortem.
彼は、私たちが死を自分に近づいていると信じるときに恐れおののくという、まさにその私たちの行いによってその苦しみを感じているのだと言っていた。
A quo enim non prope est, parata omnibus locis omnibusque momentis? "Sed consideremus," inquit, "tunc, cum aliqua causa moriendi videtur accedere, quanto aliae propiores sint, quae non timentur.
なぜなら、あらゆる場所、あらゆる瞬間に備えている死が、誰にとって近くないことがあろうか。 「しかし、」と彼は言う。 「死ぬべき何らかの原因が近づいているように思われるそのときに、恐れられていない他の原因がいかに身近にあるかを考えてみよう。
"Hostis alicui mortem minabatur, hanc cruditas occupavit.
」ある者に対して敵が死を脅かしていたが、消化不良がこの死を先取りしたのだ。
§30.17Si distinguere voluerimus causas metus nostri, inveniemus alias esse, alias videri.
もし私たちが恐怖の原因を区別したいと望むなら、あるものは現実に存在し、あるものはそう見えるだけであることを知るだろう。
Non mortem timemus, sed cogitationem mortis.
私たちは死を恐れているのではなく、死への思念を恐れているのだ。
Ab ipsa enim semper tantundem absumus.
なぜなら、私たちは死そのものから常に同じ距離にいるからである。
Ita si timenda mors est, semper timenda est.
このように、もし死が恐れられるべきものであるなら、常に恐れられるべきである。
Quod enim morti tempus exemptum est?
なぜなら、死から除外された時間など、いつあるだろうか。
§30.18Sed vereri debeo, ne tam longas epistulas peius quam mortem oderis.
しかし、君がこれほど長い手紙を、死よりもひどく嫌うのではないかと私は恐れなければならない。
Itaque finem faciam.
それゆえ、終わりにしよう。
Tu tamen mortem ut numquam timeas, semper cogita.
しかし君は、死を絶対に恐れないようにするために、常に死を思いなさい。
VALE.
健やかに。

語釈・文法注

  1. §30.10ad hanc itur — 非人称受動態。直訳すると「このもの(=死)へと行かれる」であり、「私たちはこの死へと向かって進んでいる」という意味になる。
  2. §30.10dementis est — 属格支配の非人称表現(性質・義務の属格)。「〜のすることである」「〜の特徴である」を表す。
  3. §30.12." — 肯定・強調の小辞(nae とも綴られる)。主文の代名詞の前に置かれ、「まさに」「確かに」という意味を付け加える。否定の ne ではない。
  4. §30.12utros... an... — 間接二者択一疑問。動詞 nescio の目的語となる間接疑問節を形成し、二者のうち「~なのか、それとも~なのか」を表す。
  5. §30.14succursurum sibi — 非人称表現 succurrit(~に思い浮かぶ、~の助けになる)の未来不定詞能動態(esse が省略されている)。主節の dicebat に導かれる間接話法。
  6. §30.18ut numquam — 目的節。「~しないように」という否定の目的を表す。通常の ne umquam ではなく ut numquam が用いられることで、永続的な否定(「決して〜ないように」)が強調されている。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §30.10-30.18. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:30.10-30.18

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。