Humanitext Reader

小セネカ · 神君クラウディウスのカボチャ化 §1-2

クラウディウスの死の報告の宣言と日時の特定

1 / 6 箇所 · ラテン語

要旨

語り手は新時代の始まりであるクラウディウス帝の死(10月13日)と天への旅路について、目撃者の証言をもとに事実のみを語ると宣言する。続いて詩的な描写を用いながら、出来事が起きた日付と、日時計では測り難い「第6時と第7時の間」という正確な時刻についてユーモラスに語る。

§1Quid actum sit in caelo ante diem III idus Octobris anno novo, initio saeculi felicissimi, volo memoriae tradere.
10月のアイドゥースの3日前(10月13日)、新しい年、この上なく幸福な時代の始まりに、天で何が起こったかを私は記憶に留めたい。
Nihil nec offensae nec gratiae dabitur.
怨恨にも好意にも、何一つ与えられることはないだろう。
Haec ita vera.
これは全く真実である。
Si quis quaesiverit unde sciam, primum, si noluero, non respondebo.
もし誰かが、どうして私がそれを知っているのかと尋ねるなら、まず第一に、もしその気がなければ私は答えないだろう。
Quis coacturus est? Ego scio me liberum factum, ex quo suum diem obiit ille, qui verum proverbium fecerat, aut regem aut fatuum nasci oportere.
誰が私に強制できようか。 私は自分が自由の身になったことを知っている。 あの男がその生涯を終えて以来。 彼は「人は王か愚者として生まれねばならぬ」という真実の諺を証明した男である。
Si libuerit respondere, dicam quod mihi in buccam venerit.
もし答える気が起起こるなら、口に浮かんだことを何でも言おう。
Quis unquam ab historico iuratores exegit? Tamen si necesse fuerit auctorem producere, quaerito ab eo qui Drusillam euntem in caelum vidit: idem Claudium vidisse se dicet iter facientem "non passibus aequis.
歴史家に宣誓証人を求めた者がかつていただろうか。 それでも、もし情報源を提示する必要があるならば、ドルシッラが天に登るのを見たあの男に尋ねるがよい。 同じ男が、クラウディウスが「等しからぬ歩みで」旅をしているのを見たと、言うであろう。
" Velit nolit, necesse est illi omnia videre, quae in caelo aguntur: Appiae viae curator est, qua scis et divum Augustum et Tiberium Caesarem ad deos isse.
好むと好まざるとにかかわらず、彼には天で行われるすべてのことを見ることが避けられない。 彼はアッピア街道の管理者であり、そこを通って神君アウグストゥスもティベリウス・カエサルも神々のもとへ行ったことを、あなたは知っているのだから。
Hunc si interrogaveris, soli narrabit: coram pluribus nunquam verbum faciet.
もしこの男に尋ねるならば、彼は二人きりのときにだけ語り、人前では決して一言も口にしないだろう。
Nam ex quo in senatu iuravit se Drusillam vidisse caelum ascendentem et illi pro tam bono nuntio nemo credidit, quod viderit, verbis conceptis affirmavit se non indicaturum, etiam si in medio foro hominem occisum vidisset.
というのも、彼が元老院においてドルシッラが天に昇るのを見たと宣誓した際、これほど素晴らしい知らせであるにもかかわらず誰も彼を信じなかったため、たとえ広場の真ん中で人が殺されるのを見たとしても、自分が見たものを公式の言葉で決して証言しないと言明したからである。
Ab hoc ego quae tum audivi, certa clara affero, ita illum salvum et felicem habeam.
私はこの男からそのとき聞いたことを、確実で明瞭なものとして提示する。 彼が息災で幸福でありますように。
§2" Iam Phoebus breviore via contraxerat ortum lucis, et obscuri crescebant tempora somni, iamque suum victrix augebat Cynthia regnum, et deformis hiemps gratos carpebat honores divitis autumni, iussoque senescere Baccho carpebat raras serus vindemitor uvas.
「すでにポエブスはより短い路によって光の日の出を縮めており、暗い眠りの時間は増大しつつあった。 すでに、勝利を得たキュンティアはその王国を広げており、醜き冬は、豊かな秋の喜ばしい実りを奪い去り、バックスに老いるよう命じられた中、遅い葡萄収穫人がまばらな葡萄を摘み取っていた。
" Puto magis intellegi, si dixero: mensis erat October, dies III idus Octobris.
」こう言った方がより理解されると思う。 すなわち、月は10月、日は10月のアイドゥースの3日前であった。
Horam non possum certam tibi dicere, facilius inter philosophos quam inter horologia conveniet, tamen inter sextam et septimam erat.
正確な時間をあなたに言うことはできない。 日時計の間よりも哲学者たちの間で合意に達する方が容易なほどだが、それでも第6時と第7時の間であった。
"Nimis rustice" inquies: cum omnes poetae, non contenti ortus et occasus describere, ut etiam medium diem inquietent, tu sic transibis horam tam bonam?" " lam medium curru Phoebus diviserat orbem et propior nocti fessas quatiebat habenas obliquo flexam deducens tramite lucem: "
「あまりに無風流だ」とあなたは言うだろう。 「すべての詩人たちが、日の出や日の入りを描写することに満足せず、真昼をもかき乱すというのに、お前はこれほど素晴らしい時間をそのように素通りにするのか? 」「すでにポエブスは戦車で中天を分けており、夜に近づきつつ、疲れた手綱を振り、斜めの進路に沿って傾いた光を導き下ろしていた。 」

語釈・文法注

  1. §1non passibus aequis — ウェルギリウス『アエネーイス』第2巻724行からのパロディ的引用。原典では父アエネアスの後を追う幼いアスカニウスの「等しくない(追いつけない)歩幅」を指すが、ここでは身体的障害により歩行が困難であったクラウディウス帝の足取り、および彼の遅々とした天への旅路を皮肉っている。
  2. §1ita illum salvum et felicem habeam — 誓いの式。接続法現在 habeam を伴う願望文が、前文の主張(certa clara affero「確実で明瞭なものとして提示する」)を保証する誓いとして機能している。「私が確実なことを述めている(=神にかけて誓う)のと同様に、彼が健やかで幸せでありますように」の意。
  3. §2cum omnes poetae, non contenti ortus et occasus describere, ut etiam medium diem inquietent, tu sic transibis horam tam bonam? — 対比を示す接続詞 cum(「〜であるのに」)が導く節の中に、分詞句 non contenti(「満足せず」)があり、それに続く ut 節(ut... inquietent)が「真昼をもかき乱すほどに」という追加的・程度的な結果を表している。文全体の主節は tu sic transibis...? である。

この箇所を引用する

小セネカ, 神君クラウディウスのカボチャ化 §1-2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi011.humanitext-lat2:1-2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。