Humanitext Reader

小セネカ · トロイアの女たち §1094-1179

アスティアナクスとポリュクセネーの最期とヘクバの嘆き

13 / 13 箇所 · ラテン語

要旨

アスティアナクスとポリュクセネーの凄惨ながらも勇敢な死の様子が報告され、ヘクバは自らの死が訪れない過酷な運命を嘆き、捕虜たちに乗船を促す。

§1094parvus tenerque fetus et nondum potens §1095saevire dente— iam tamen tollit minas §1096morsusque inanes temptat atque animis tumet:
巨大な野獣の、小さく柔らかな子供で、まだその牙で猛威を振るう力はないが、それでもすでに脅威を示し、実りのない噛みつきを試み、その気概を膨らませている、そのようなものとして。
§1097sic ille dextra prensus hostili puer §1098ferox t superbe, moverat vulgum ac duces §1099ipsumque Vlixen.
そのように、あの少年は敵の手に捕らえられながらも、獰猛に、かつ傲然として、群衆と将領たち、そしてウリクセス自身をも感動させていた。
non fiet e turba omnium §1100qui fletur;
すべての群衆の中で、彼のために涙を流さない者はいない。
ac, dum verba fatidici et preces: §1101concipit Vlixes vatis et saevos ciet §1102ad sacra superos, sponte desiluit sua §1103in media Priami regna.
そして、予言者の神託の言葉と祈りをウリクセスが唱え、儀式のために残酷な天上の神々を呼び集めている間に、少年は自らの意志で飛び降りた、プリアモスの王国のただ中へと。
—. . . §1104Quis Colchus hoc, quis sedis incertae Scytha
―― いかなるコルキス人がこれほどのことを、いかなる定住の地を持たぬスキティア人が犯しただろうか。
§1105commisit, aut quae Caspium tangens mare §1106gens iuris expers ausa? non Busiridis §1107puerilis aras sanguis aspersit feri,
あるいは、カスピ海に接するいかなる法を知らぬ部族が敢えてこれを行っただろうか。 残忍なブーシーリスの祭壇でさえ、子供の血が飛び散ることはなかった。
§1108nec parva gregibus membra Diomedes suis
ディオメーデースも、自分の群れに、幼い手足を喰らうために差し出しはしなかった。
§1109epulanda posuit, quis tuos artus leget §1110tumuloque tradet?
誰がお前の手足を拾い集め、墓に葬ってくれるだろうか。
§1110bQuos enim praeceps locus
というのも、あの険しい場所がいかなる手足を残しただろうか。
§1111reliquit artus? ossa disiecta et gravi §1112elisa casu;
骨は散りぢりになり、激しい落下によって砕かれた。
signa clari corporis, §1113et ora et illas nobiles patris notas, §1114confudit imam pondus ad terram datum;
輝かしい身体の面影も、顔も、あの父の高貴な特徴をも、地に叩きつけられた重みが粉々に打ち砕いてしまった。
§1115soluta cervix silicis impulsu, caput, §1116raptum cerebro penitus expresso— iacet §1117deforme corpus,
首は岩の衝撃で外れ、頭は、脳漿がすっかり押し出されて引き裂かれ――横たわっているのは、無惨な死体だ。
§1117bSic quoque est similis patri.
このようにしてもなお、彼は父親に似ている。
§1118Praeceps ut altis cecidit e muris puer §1119flevitque Achivum turba quod fecit nefas, §1120idem ille populus aliud ad facinus redit
少年が高い城壁から真っ逆さまに落ち、アカイア人の群衆が自らの行った非道を涙した時、同じ人々が、もう一つの非道へと、すなわちアキレウスの墓へと戻る。
§1121tumulumque Achillis. cuius extremum Litus §1122Rhoetea leni verberant fluctu vada;
その墓の端の岸辺を、ロイテオンの浅瀬が穏やかな波で打っている。
§1123adversa cingit campus et clivo levi §1124erecta medium vallis includens locum §1125crescit theatri more.
向かいには平原が囲み、緩やかな傾斜でそびえ立つ谷が、中央の場所を囲みながら、劇場のようになって高まっている。
concursus frequens §1126implevit omne litus:n hi classis moram
大勢の群衆の群れがすべての岸辺を満たした。
§1127hac morte solvi rentur, hi stirpem hostium §1128gaudent recidi.
ある者たちは艦隊の足止めがこの死によって解かれると考え、ある者たちは敵の末裔が断たれるのを喜ぶ。
magna pars vulgi levis §1129odit scelus spectatque;
気まぐれな群衆の大部分は、その罪悪を憎みつつも注視している。
nec Troes minus §1130suum frequentant funus et pavidi metu §1131partem mentis ultimam Troiae vident:
トロイア人たちも劣らず自分たちの身内の葬儀に群がり、恐怖に慄きながら、トロイアの最後の破滅を目にしている。
§1132cum subito thalami more praecedunt faces §1133et pronuba illi Tyndaris, maestum caput §1134demissa.
その時、突然、婚礼の儀式のように松明が先導し、介添人としてティンダレオス(の娘、ヘレナ)が、悲しげに頭を垂れて進む。
'tali nnbat Hermione modo' §1135Phryges precantur?sic viro turpis suo §1136reddatur Helena.
「ヘルミオネーもこのような方法で嫁ぐがよい」とフリュギア人は祈る、「このようにして彼女の夫に、恥ずべきヘレナが戻されるがよい」。
' terror attonitos tenet §1137utrosque populos, ipsa deiectos gerit §1138vultus pudore, sed tamen fulgent genae
恐怖が、驚愕する両方の民族を支配する。 彼女自身は、恥じらいからうつむいた顔をしているが、それでも両頬は輝き、その最後の美しさはいつも以上に輝いている。
§1139magisque solito splendet extremus decor, §1140ut esse Phoebi dulcius lumen solet §1141iamiam cadentis, astra cum repetunt vices §1142premiturque dubius nocte vicina dies.
あたかも、日の光がより甘美であるように、まさに沈まんとする時に、星々がその交代の時を迎え、迫り来る夜によって、おぼろげな昼の光が押し込められる時に。
§1143stupet omne vulgus— et fere cuncti magis
群衆すべてが驚嘆する――そしてほぼすべての者が、消え去りゆくものをより称賛する。
§1144peritura laudant, hos movet formae decus, §1145hos mollis aetas, hos vagae rerum vices;
ある者たちを美の輝きが動かし、ある者たちを若々しい年齢が、ある者たちを定めなき運命の変転が動かす。
§1146movet animus omnes fortis et leto obvius.
しかし、死に向き合う勇敢な心が、すべての人々を感動させる。
§1147Pyrrhum antecedit;
彼女はピュロスの先を進む。
omnium mentes tremunt, §1148mirantur ac miserantur, ut primum ardui §1149sublime montis tetigit atque alte edito §1150iuvenis paterni, vertice in busti stetit,
すべての者の心が震え、驚嘆し、かつ同情する。 彼女が、高くそびえる山の頂に達し、そして高くそびえ立つ父の墓の頂にその若者が立ったとき、勇敢な乙女は一歩も退かなかった。
§1151audax virago non tulit retro gradum; §1152conversa ad ictum stat truci vultu ferox.
一撃の方を向いて、険しい顔つきで、毅然として立つ。
§1153tam fortis animus omnium mentes ferit, §1154novumque monstrum est Pyrrhus ad caedem piger.
これほど強い心が、すべての者の心を打ち、ピュロスが殺戮を躊躇うという、新たな驚べき光景が生じた。
§1155ut dextra ferrum penitus exactum abdidit, §1156subitus recepta morte prorupit cruor
彼が右手で、剣を深く突き刺して隠したとき、死を受け入れた巨大な傷口から、血がにわかに噴き出した。
§1157per vulnus ingens, nec tamen moriens adhuc §1158deponit animos: cecidit, ut Achilli gravem §1159factura terram, prona et irato impetu.
しかし死にゆく今もなお、彼女は気高さを失わない。 彼女は、アキレウスにとって重い土を作らんとするかのように、うつ伏せに、怒りの勢いとともに倒れた。
§1160uterque flevit coetus;
両方の集団が涙を流した。
at timidum Phryges §1161misere gemitum, clarius victor gemit.
しかし、トロイア人たちは怯えたうめき声を漏らし、勝者はより大声でうめき声をあげた。
§1162hic ordo sacri, non stetit fusus cruor §1163humove summa fluxit: obduxit statim §1164saevasque totum sanguinem tumulus bibit.
これが儀式の次第であった。 流された血はとどまることも、大地の表面を流れることもなかった。 墓が直ちにすべての血を吸い込み、覆い隠した。
§1165Ite, ite, Danai, petite iam tuti domos;
行け、行くがよい、ダナオス人よ。 今や安全に故郷を目指せ。
§1166optata velis maria diffusis secet §1167secura classis: concidit virgo ac puer;
望まれた海を、帆をいっぱいに広げて切り裂くがよい、憂いなき艦隊よ。 乙女も少年も倒れた。
§1168bellum peractum est.
戦争は終わった。
quo meas lacrimas feram?
私は自分の涙をどこへ向ければよいのか。
§1169ubi hanc anilis expuam leti moram?
老いた身の、死へのこの引き延ばしを、どこで終わらせればよいのか。
§1170natam an nepotem, coniugem an patriam fleam?
娘をか、それとも孫をか、夫をか、それとも祖国を泣くべきか。
§1171an omnia an me sola? Mors votum meum,
あるいはすべてをか、それとも私一人をか。
§1172infantibus violenta virginibus venis, §1173ubique properas, saeva: me solam times §1174vitasque, gladios inter ac tela et faces §1175quaesita tota nocte, cupientem fugis.
死よ、私の願いよ、お前は子供たちや乙女たちには乱暴に訪れるのに、どこにでも急ぐのに、残酷な者よ、私一人を恐れ、避け、剣や武器や松明の間で一晩中探されたのに、望んでいる私から逃げるのだ。
, §1176non hostis aut ruina, non ignis meos §1177absumpsit artus: quam prope a Priamo steti.
敵も破滅も、火も私の手足を奪い去ることはなかった。 私はどれほどプリアモスの近くに立っていたことか。
§1178Repetite celeri maria, captivae, gradu:
捕虜の女たちよ、速い足取りで海へと戻れ。
§1179iam vela puppis laxat et classis movet.
すでに船尾は帆を緩め、艦隊は動き始めている。

語釈・文法注

  1. 1094parvus tenerque fetus — 直前の1093行目にある関係代名詞的・相関的な `qualis`(あたかも〜のように)に導かれる名詞句であり、主節の少年(`puer`)の勇敢な態度と比較される「巨獣の幼獣」を描写している。
  2. 1100non fiet e turba omnium qui fletur — 直訳すると「彼は、涙を流されるすべての者の群衆の一人にはならないだろう」。アスティアナクスがただの哀れみの対象としての死者ではなく、畏敬の念を抱かせる英雄として死んだことを、未来時制 `fiet` を用いて表現している。
  3. 1114pondus ad terram datum — `pondus` が主語で、`datum` はそれを修飾する分詞。`ad terram datum` で「地に投げつけられた(重み)」となり、高所からの落下の凄まじい物理的衝撃を「重み」という語で表現している。
  4. 1150iuvenis paterni, vertice in busti stetit — `iuvenis`(青年、すなわちピュロス)が主語。`paterni... busti`(父の墓の)は `vertice`(頂に)を修飾する属格。語順が交錯している(ハイパーバトン)が、構造は `in vertice paterni busti` となる。
  5. 1158ut Achilli gravem factura terram — 未来能動分詞 `factura` が `ut` を伴って「〜するかのように」という意図や目的を表す。死者の安息を祈る定型句 "sit tibi terra levis"(汝に大地が軽からんことを)の意図的な反転であり、アキレウスを圧迫するために自らの死体を重くしようとするポリュクセネーの強い敵意を示す。

この箇所を引用する

小セネカ, トロイアの女たち §1094-1179. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi002.humanitext-lat2:1094-1179

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。