Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §9.13.1-9.13.12

パブリリウスの勝利とルケリアの包囲

451 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

執政官パブリリウス率いるローマ軍は、怒りによる猛烈な突撃でサムニウム軍を撃破し、その陣営を奪取する。一方、もう一人の執政官パピリウスの軍勢は、アルピを経由してルケリアを包囲し、双方の軍勢が合流したことで補給難に陥ったサムニウム軍を最終的に決戦へと追い込む。

§9.13.1adversus quos Publilius consul cum dimicaturus esset, prius adloquendos milites ratus contionem advocari iussit.
執政官パブリリウスは、彼らに対して今にも戦おうとしていた時、まず兵士たちに語りかけるべきだと考えて、集会の招集を命じた。
ceterum sicut ingenti alacritate ad praetorium concursum est, ita prae clamore poscentium pugnam nulla adhortatio imperatoris audita est:
しかし、非常に大きな熱意をもって総司令部へと馳せ参じられたものの、戦闘を要求する者たちの叫び声のために、将軍のいかなる励ましも聞き取れなかった。
§9.13.2suus cuique animus memor ignominiae adhortator aderat.
恥辱を記憶している、各々の自らの心が、励まし手としてそこに寄り添っていた。
vadunt igitur in proelium urgentes signiferos et, ne mora in concursu pilis emittendis stringendisque inde gladiis esset, pila velut dato ad id signo abiciunt strictisque gladiis cursu in hostem feruntur.
それゆえ彼らは、旗手たちを急かしながら戦闘へと進み、衝突の際にピルムを放ち、その後に剣を抜くことによって遅延が生じないよう、まるでそのための合図が与えられたかのようにピルムを投げ捨て、剣を抜いて走って敵へと突進した。
§9.13.3nihil illic imperatoriae artis ordinibus aut subsidiis locandis fuit;
そこには、戦列を整えたり予備兵を配置したりするような将軍の技術は全くなかった。
omnia ira militaris prope vesano impetu egit.
すべてを、兵士たちの怒りが、ほとんど狂気じみた勢いでもって執り行った。
§9.13.4itaque non fusi modo hostes sunt, sed ne castris quidem suis fugam inpedire ausi Apuliam dissipati petiere;
それゆえ、敵はただ敗走させられただけでなく、自分たちの陣営によってさえ退却を遅らせる勇気を持てず、散り散りになってアプリアを目指した。
Luceriam tamen coacto rursus in unum agmine est perventum.
しかし、隊列を再び一つに集めて、結局はルケリアへと達した。
Romanos ira eadem, §9.13.5quae per mediam aciem hostium tulerat, et in castra pertulit.
ローマ人たちを、同じ怒りが、(その怒りは)彼らを敵の戦列のただ中へと運んでいったのであるが、陣営の中へとまで運んでいった。
ibi plus quam in acie sanguinis ac caedis factum, praedaeque pars maior ira corrupta.
そこでは、戦場におけるよりも多くの血と殺戮が生じ、戦利品の大部分も彼らの怒りによって台無しにされた。
§9.13.6exercitus alter cum Papirio consule locis maritimis pervenerat Arpos per omnia pacata Samnitium magis iniuriis et odio quam beneficio ullo populi Romani;
もう一方の軍勢は、執政官パピリウスとともに沿岸地方を通って、ローマ人民のいかなる恩恵によるというよりは、むしろサムニウム人の不正行為と(それに対する)憎しみによってあらゆる点で平穏になっていたアルピへと達していた。
§9.13.7nam Samnites, ea tempestate in montibus vicatim habitantes, campestria et maritima loca, contempto cultorum molliore atque, ut evenit fere, locis simili genere, ipsi montani atque agrestes depopulabantur.
というのも、その当時、山地で村落ごとに暮らしていたサムニウム人たちは、耕作者たちのより柔弱で、かつ(大抵そうなるように)土地に似た性質を軽蔑して、彼ら自身は山地人であり野蛮な者として、平野部や沿岸地方を略奪していたのである。
quae regio si fida Samnitibus fuisset, §9.13.8aut pervenire Arpos exercitus Romanus nequisset, aut penuria rerum omnium exclusos a commeatibus absumpsisset.
この地域がもしサムニウム人に忠実であったなら、ローマ軍はアルピに到達できなかったであろうし、あるいは、あらゆる物資の不足が、食糧補給から遮断された彼らを滅ぼしていたであろう。
§9.13.9tum quoque profectos inde ad Luceriam, iuxta obsidentes obsessosque, inopia vexavit.
その時にも、そこからルケリアへと出発した彼らを、包囲する側もされる側も等しく、窮乏が悩ませた。
omnia ab Arpis Romanis suppeditabantur, ceterum adeo exigue, ut militi occupato stationibus vigiliisque et opere eques folliculis in castra ab Arpis frumentum veheret, §9.13.10interdum occursu hostium cogeretur abiecto ex equo frumento pugnare.
すべてのものがアルピからローマ人たちに供給されていたが、きわめて僅かであったため、配置や不寝番や土木作業に追われている兵士のために、騎兵が革袋でアルピから陣営へと穀物を運ばねばならず、時には、敵との遭遇により、馬から穀物を投げ捨てて戦うことを強いられるほどであった。
obsessis prius, quam alter consul victore exercitu advenit, et commeatus ex montibus Samnitium invecti erant et auxilia intromissa.
包囲されている者たちには、もう一人の執政官が勝利した軍勢とともに到着するよりも前に、サムニウムの山々から食糧もすでに運び込まれ、援軍も送り込まれていた。
§9.13.11artiora omnia adventus Publili fecit, qui obsidione delegata in curam collegae vagus per agros cuncta infesta commeatibus hostium fecerat;
パブリリウスの到着が、すべての状況をより厳しいものにした。 彼は、包囲戦を同僚の任務に委ねた上で、野を巡り歩いて、敵の食糧補給にとってすべてを危険な状態にしたからである。
§9.13.12itaque cum spes nulla esset diutius obsessos inopiam laturos, coacti Samnites, qui ad Luceriam castra habebant, undique contractis viribus signa cum Papirio conferre.
それゆえ、包囲されている者たちがこれ以上長く窮乏に耐える見込みが全くなくなったとき、ルケリアに陣営を置いていたサムニウム人たちは、いたるところから兵力を集めて、パピリウスと交戦することを余儀なくされた。

語釈・文法注

  1. §9.13.4Romanos — 対格名詞 `Romanos` は、関係節 `quae...tulerat` を跨いで、次の文(§9.13.5)の主動詞 `pertulit` の直接目的語となっている。主語 `ira eadem` は関係代名詞 `quae` の先行詞であり、同時に `pertulit` の主語でもある。このように文の要素が節を越えて大きく離隔している(hyperbaton)。
  2. §9.13.8quae regio si fida Samnitibus fuisset, aut pervenire Arpos exercitus Romanus nequisset, aut penuria rerum omnium exclusos a commeatibus absumpsisset — 接続法過去完了(`fuisset`, `nequisset`, `absumpsisset`)を用いた過去の反実仮想条件文。文頭の `quae regio` は接続的な関係形容詞(「そしてこの地域が…」)である。全体として「もしこの地域がサムニウム人に忠実であったなら、ローマ軍はアルピに到達できなかったであろうし、さもなければ食糧補給から遮断された彼らを物資の不足が滅ぼしていたであろう」という過去の事実と反対の想定を表す。
  3. §9.13.12coacti Samnites ... signa cum Papirio conferre — 主節の動詞部分において、受動態の助動詞 `sunt` が省略された完了受動態(`coacti [sunt]`)。「サムニウム人たちは〜することを余儀なくされた」を意味し、受動分詞 `coacti` が補語不定詞 `conferre` を伴っている。`signa conferre`(直訳すれば「軍旗を突き合わせる」)は「交戦する」を意味する慣用表現である。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §9.13.1-9.13.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:9.13.1-9.13.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。