Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §5.21.1-5.21.17

坑道によるウェイイ陥落とカミルスの祈り

280 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

カミッルスによる神々への祈りと、坑道を利用した奇襲によるウェイイの陥落が描かれる。カミッルスは過度な幸運に対する神々の嫉妬を和らげるよう祈るが、その直後の転倒が後の彼の追放とローマ陥落を予兆するものとされる。

§5.21.1ingens profecta multitudo replevit castra.
出発した膨大な群衆が陣営を埋め尽くした。
tum dictator auspicato egressus,
そのとき、独裁官は鳥占いを行ってから外に進み出て、兵士たちに武器を取るように布告すると、こう言った。
§5.21.2cum edixisset, ut arma milites caperent, “tuo ductu” inquit, “Pythice Apollo, tuoque numine instinctus pergo ad delendam urbem Veios tibique hinc decimam partem praedae voveo.
「ピュティアのアポロンよ、汝の導きのもと、また汝の神意に突き動かされて、私はウェイイの都市を破滅させるために進む。 そして、ここから戦利品の十分の一を汝に捧げることを誓う。
te simul, §5.21.3Iuno regina, quae nunc Veios colis, precor, ut nos victores in nostram tuamque mox futuram urbem sequare, ubi te dignum amplitudine tua templum accipiat.
それと同時に、女王なるユーノーよ、今はウェイイに住まう者よ、勝利した我らに従い、我らの、そして間もなく汝のものとなる都市へと赴かれんことを祈る。 そこでは汝の威光にふさわしい神殿が汝を迎えるであろう。
§5.21.4haec precatus superante multitudine ab omnibus locis urbem adgreditur, quo minor ab cuniculo ingruentis periculi sensus esset.
」このように祈ると、数の優位を活かしてあらゆる場所から都市を攻撃した。 それは、坑道から迫り来る危険への警戒を薄れさせるためであった。
§5.21.5Veientes, ignari se iam a suis vatibus, iam ab externis oraculis proditos, iam in partem praedae suae vocatos deos, alios votis ex urbe sua evocatos hostium templa novasque sedes spectare seque ultimum illum diem agere, §5.21.6nihil minus timentes quam subrutis cuniculo moenibus arcem iam plenam hostium esse in muros pro se quisque armati discurrunt mirantes,
ウェイイ人たちは、自分たちがすでに自国の預言者たちによって、また外国の神託によっても見捨てられていること、すでに神々が自分たちの財産の分配に招かれていること、また他の神々が誓願によって自分たちの都市から呼び出されて敵の神殿や新しい住処に目を向けていること、そして自分たちが最期の日を迎えていることを全く知らずに、坑道によって城壁が掘り崩され、砦がすでに敵で満ちていることなど、これっぽっちも恐れることなく、不思議に思いながら、それぞれが武装して城壁へと急ぎ散っていった。
§5.21.7quidnam id esset, quod, cum tot per dies nemo se ab stationibus Romanus movisset, tum velut repentino icti furore inprovidi currerent ad muros.
これほど多くの日々の間、ローマ兵は誰も持ち場から動かなかったというのに、なぜ今になって突然の狂気に打たれたかのように、無防備にも城壁へと走ってくるのか、と。
Inseritur huic loco fabula:
この箇所に次のような伝説が挿入されている。
§5.21.8immolante rege Veientium vocem haruspicis dicentis, qui eius hostiae exta prosecuisset, ei victoriam dari exauditam in cuniculo movisse Romanos milites, ut adaperto cuniculo exta raperent et ad dictatorem ferrent.
ウェイイの王が犠牲を捧げていた際、内臓占師が「この犠牲獣の内臓を切り分けた者に勝利が与えられる」と言った声が坑道の中にまで聞こえ、それがローマの兵士たちを動かして、坑道を切り開いて内臓を奪い去り、独裁官のもとへと運ばせた、というものである。
§5.21.9sed in rebus tam antiquis si, quae similia veris sint, pro veris accipiantur, satis habeam;
しかし、これほど古い歴史の事柄において、真実らしい話が真実として受け入れられるなら、私はそれで十分であると思う。
haec ad ostentationem scaenae gaudentis miraculis aptiora quam ad fidem neque adfirmare neque refellere operae pretium est.
奇跡を喜ぶ演劇的な演出には適しているが、史実としての信頼性には欠けるこのような話を、肯定することも否定することも、労力を費やすに値しない。
§5.21.10cuniculus delectis militibus eo tempore plenus in aedem Iunonis, quae in Veientana arce erat, armatos repente edidit, et pars aversos in muris invadunt hostes, pars claustra portarum revellunt, pars, cum ex tectis saxa tegulaeque a mulieribus ac servitiis iacerentur, inferunt ignes.
そのとき、選りすぐりの兵士たちで満ちていた坑道が、ウェイイの砦にあるユーノーの神殿へ突然武装した兵たちを送り出した。 そして、ある者は背を向けている壁の上の敵を襲い、ある者は城門の閂をこじ開け、ある者は、屋根から女や奴隷たちによって石や瓦が投げ落とされる中で、火を放った。
§5.21.11clamor omnia variis terrentium ac paventium vocibus mixto mulierum ac puerorum ploratu complet.
威嚇する者と怯える者の様々な声に、女や子供たちの泣き声が混じり合って、叫び声があらゆる場所を満たした。
§5.21.12momento temporis deiectis ex muro undique armatis patefactisque portis cum alii agmine inruerent, alii desertos scanderent muros, urbs hostibus inpletur;
一瞬のうちに、至る所で城壁から武装兵が突き落とされ、門が開け放たれると、ある者は隊列をなして突入し、ある者は誰もいなくなった城壁をよじ登り、都市は敵兵で満ちされた。
omnibus locis pugnatur;
あらゆるところで戦闘が繰り広げられた。
§5.21.13deinde multa iam edita caede senescit pugna, et dictator praecones edicere iubet, ut ab inermi abstineatur.
その後、すでに多くの殺戮が行われたところで戦闘は勢いを失い、独裁官は布告官たちに、武器を持たない者への攻撃を控えるよう布告することを命じた。
is finis sanguinis fuit.
これが流血の終息となった。
§5.21.14dedi inde inermes coepti, et ad praedam miles permissu dictatoris discurrit.
そこから、非武装の者たちが降伏し始め、兵士たちは独裁官の許可を得て戦利品を求めて散っていった。
quae cum ante oculos eius aliquantum spe atque opinione maior maiorisque pretii rerum ferretur, dicitur manus ad caelum tollens precatus esse,
その戦利品が、彼の期待や予想をはるかに超える量と価値を伴って目の前を運ばれていくのを見たとき、彼は天に手を掲げてこう祈ったと伝えられている。
§5.21.15ut, si cui deorum hominumque nimia sua fortuna populique Romani videretur, ut eam invidiam lenire quam minimo suo privato incommodo publicoque populi Romani liceret.
もし神々や人間の誰かに、自分自身とローマ人民の幸運が過度なものと思われるならば、その反感を、自分自身の極めて小さな私的な不利益と、ローマ人民の公的な不利益とによって和らげることが許されますように、と。
§5.21.16convertentem se inter hanc venerationem traditur memoriae prolapsum cecidisse, idque omen pertinuisse postea eventu rem coniectantibus visum ad damnationem ipsius Camilli, captae deinde urbis Romanae, quod post paucos accidit annos, cladem.
この祈りの最中に身を翻した際、彼が足を踏み外して転倒したと伝えられており、後に事の顛末からこれを推測した人々には、その不吉な兆候が、カミッルス自身の有罪判決と、その数年後に起きたローマ市陥落という破滅の災厄に関連していたと思われた。
§5.21.17atque ille dies caede hostium ac direptione urbis opulentissimae est consumptus.
こうしてその一日は、敵の殺戮と、この極めて豊かな都市の略奪によって暮れていった。

語釈・文法注

  1. 5.21.1auspicato — 動詞 `auspico` の完了受動分詞中性単数奪格形(非人称の独立奪格)に由来する副詞で、「鳥占いを行ってから」「吉兆を得て」という意味を表す。
  2. 5.21.5Veientes, ignari se iam a suis vatibus, iam ab externis oraculis proditos, iam in partem praedae suae vocatos deos, alios votis ex urbe sua evocatos hostium templa novasque sedes spectare seque ultimum illum diem agere — 形容詞 `ignari`(…を知らない)が導く、対格と不定詞(A.C.I.)による長大な入れ子構造。並列されている節は、1) `se iam ... proditos [esse]`、2) `[iam] deos ... vocatos [esse]`、3) `alios [deos] ... spectare`、4) `seque ... agere` である。主語 `Veientes` から主動詞 `discurrunt`(§5.21.6)までの大きな離隔を補う。
  3. 5.21.6nihil minus timentes quam subrutis cuniculo moenibus arcem iam plenam hostium esse — `nihil minus ... quam` は「…ほど恐れていないものはない」、すなわち「…ということを全く恐れていない(予想だにしていない)」という強い否定・対比の表現。比較対象の `quam` 以下は対格不定詞句 `arcem ... esse`(砦が敵で満ちていること)であり、その中に独立奪格句 `subrutis cuniculo moenibus`(坑道によって城壁が掘り崩され)が挿入されている。
  4. 5.21.15ut, si cui deorum hominumque nimia sua fortuna populique Romani videretur, ut eam invidiam lenire... — 接続詞 `ut` の重複。条件節(`si... videretur`)が挟まれたことにより、主節の `ut` が文頭に置かれた後、再度 `ut eam invidiam...` として繰り返されている(文体上の冗長表現・重複)。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §5.21.1-5.21.17. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:5.21.1-5.21.17

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。