Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §41.7.1-41.7.10

ヒスパニア凱旋式とユニウスへの査問

1569 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ヒスパニアでの勝利を祝うグラックスとアルビヌスの凱旋式が挙行され、続いて帰還した執政官ユニウスが、マンリウスによる無許可のヒストリア侵攻と敗戦について護民官たちから激しい追及を受ける様子が描かれます。

§41.7.1triumphi deinde ex Hispania duo continui acti.
その後、ヒスパニアからの二つの凱旋式が相次いで挙行されました。
§41.7.2prior Sempronius Gracchus de Celtiberis sociisque eorum, postero die L. Postumius de Lusitanis aliisque eiusdem regionis Hispanis triumphavit.
最初はセンプロニウス・グラックスがケルティベリア人とその同盟者たちに対して、翌日はルキウス・ポストゥミウスがルシタニア人と同地域の他のヒスパニア人に対して凱旋式を挙行しました。
quadraginta milia pondo argenti Gracchus transtulit, viginti milia Albinus.
グラックスは4万ポンドの銀を、アルビヌスは2万ポンドを持ち込みました。
§41.7.3militibus denarios quinos vicenos, duplex centurioni, triplex equiti ambo diviserunt; sociis tantumdem quantum Romanis.
両者は兵士たちにそれぞれ25デナリウスを、百人隊長にはその2倍を、騎兵には3倍を分配し、同盟兵にもローマ市民兵と同額を分配しました。
§41.7.4per eosdem forte dies M. Iunius consul ex Histria comitiorum causa Romam venit.
同じ頃、たまたま執政官マルクス・ユニウスが民会を開催するためにヒストリアからローマにやって来ました。
§41.7.5eum cum in senatu fatigassent interrogationibus tribuni plebis Papirius et Licinius de iis, quae in Histria essent acta, in contionem quoque produxerunt.
平民護民官のパピリウスとリキニウスは、元老院においてヒストリアで行われたことについて質問責めにして彼を疲弊させた後、市民集会の場にも彼を引き出しました。
§41.7.6ad quae cum consul se dies non plus undecim in ea provincia fuisse responderet, quae se absente acta essent, se quoque, ut illos, fama comperta habere, §41.7.7exsequebantur deinde quaerentes, quid ita non potius A. Manlius Romam venisset, ut rationem redderet populo Romano, cur ex Gallia provincia, quam sortitus esset, in Histriam transisset?
これに対して執政官が、自分はその属州に11日より長くは滞在しなかったこと、自分の不在中に行われたことについては自分も彼らと同様、噂で知っているにすぎないと答えると、彼らはさらに追及して、なぜアウルス・マンリウスのほうが、抽選で割り当てられた属州であるガリアからなぜヒストリアへと越境したのかについて、ローマ人民に釈明するためにローマに帰還しなかったのかと問いました。
§41.7.8quando id bellum senatus decrevisset, quando populus Romanus iussisset? at hercule privato quidem consilio bellum susceptum esse, sed gestum prudenter fortiterque.
「いつ元老院がその戦争を議決したのか、いつローマ人民が命じたのか。 いやまったく、個人の勝手な決定で戦争は開始されたが、慎重かつ勇敢に遂行されたとでもいうのか。
§41.7.9immo, utrum susceptum sit nequius an inconsultius gestum, dici non posse.
それどころか、開始されたのがより不当であったのか、それとも遂行されたのがより無謀であったのか、言えたものではない。
stationes duas necopinantes ab Histris oppressas, castra Romana capta, quod peditum, quod equitum in castris fuerit caesum; ceteros inermes fusosque, ante omnes consulem ipsum, ad mare ac naves fugisse.
不意を突かれた二つの哨所がヒストリア人に襲撃され、ローマの陣営は占領され、陣営内にいた歩兵や騎兵はことごとく虐殺され、残りの者たちは武器を持たずに敗走し、誰よりも先に執政官自身が海と船に向かって逃亡したのだ。
§41.7.10privatum rationem redditurum earum rerum esse, quoniam consul noluisset.
執政官としては釈明を拒んだのだから、今度は一市民としてこれらの事柄について釈明することになるだろう。 」

語釈・文法注

  1. 41.7.3denarios quinos vicenos — 配分数詞 quini viceni は「一人当たり25」を意味し、各兵士(militibus)に25デナリウスずつ分配されたことを示す。
  2. 41.7.6non plus undecim — non plus や non amplius などの比較表現の後ろでは、しばしば比較の接続詞 quam が省略され、数詞が格変化を伴わずに直結する。ここでは dies(対格)が fuisse の時間対格として残っている。
  3. 41.7.6comperta habere — habere +完了受動分詞の構文。完了形 comperisse と同様の意味を表すが、特に「知った結果としての現在の状態」を保持しているという継続的・結果的なニュアンスが強調される。これは後のロマンス語における完了制の起源となった用法である。
  4. 41.7.8at hercule... gestum — 間接話法における、護民官たちの反語的(皮肉な)主張を表す。at hercule は強い反論や皮肉を導入し、「私的決定で開始されたのに、それが慎重かつ勇敢に遂行されたとでもいうのか」という非難を暗示している。
  5. 41.7.9quod peditum, quod equitum — 関係代名詞 quod の中性単数形が部分属格(peditum, equitum)を伴う。これは「陣営にいたところの歩兵、騎兵のすべて」を意味し、節全体が caesum [esse] の主語として機能している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §41.7.1-41.7.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:41.7.1-41.7.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。