Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §41.15.1-41.15.11

生贄の凶兆と法務官たちの属州割当て

1577 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

執政官たちが生贄の肝臓の消失などの不吉な兆候を報告し、元老院は追加の犠牲を命じる。その後、任地のくじ引きが行われ、数名の法務官が宗教的・軍事的な理由から赴任免除を認められ、ヒスパニアの前執政官たちの留任が決定される。

§41.15.1dum de iis rebus in senatu agitur, Cn. Cornelius evocatus a viatore, cum templo egressus esset, paulo post redit confuso vultu et exposuit patribus conscriptis bovis sescenaris, quem immolavisset, iocur diffluxisse.
これらのことが元老院で議論されている間に、先触れに呼び出されて神殿を出ていたグナエウス・コルネリウスが、しばらくして当惑した顔つきで戻り、彼が生贄に捧げた六百アシス相当の価値の雄牛の肝臓が溶けて消えてしまったと元老院議員たちに報告した。
§41.15.2id se victimario nuntianti parum credentem ipsum aquam effundi ex olla, ubi exta coquerentur, iussisse et vidisse ceteram integram partem extorum, iecur omne inenarrabili tabe absumptum.
彼は、このことを報告した犠牲執行者をほとんど信じず、内臓が煮られていた釜から自ら水を流し出させたところ、内臓の他の部分は無傷であるのに、肝臓のすべてが言葉に尽くしがたい腐食によって消滅しているのを目にした、と説明した。
§41.15.3territis eo prodigio patribus et alter. consul curam adiecit, qui se, quod caput iocineri defuisset, tribus bubus perlitasse negavit.
この不吉な兆候に元老院議員たちが怯える中、もう一人の執政官も、肝臓に突起が欠けていたため、三頭の雄牛を犠牲に捧げても神々の歓心を得られなかったと述べ、人々の懸念を募らせた。
§41.15.4senatus maioribus hostiis usque ad litationem sacrificari iussit.
元老院は、吉兆が得られるまで、より大きな犠牲獣で犠牲を捧げ続けるよう命じた。
ceteris diis perlitatum ferunt; Saluti Petilium perlitasse negant.
他の神々に対しては吉兆が得られたと伝えられるが、救済の女神に対してはペティリウスは吉兆を得られなかったと言われている。
inde consules praetoresque provincias sortiti.
その後、執政官と法務官たちはくじ引きで任地を決定した。
§41.15.5Pisae Cn. Cornelio, Ligures Q. Petilio obvenerunt.
ピサエはグナエウス・コルネリウスに、リグリアはクィントゥス・ペティリウスに割り当てられた。
praetores L. Papirius Maso urbanam, M. Aburius inter peregrinos sortiti sunt.
法務官のうち、ルキウス・パピリウス・マソは首都法務官を、マルクス・アブリウスは外事法務官を引き当てた。
M. Cornelius Scipio Maluginensis Hispaniam ulteriorem, L. Aquilius Gallus Siciliam habuit.
マルクス・コルネリウス・スキピオ・マルギネンシスは遠ヒスパニアを、ルキウス・アキリウス・ガッルスはシキリアを領有した。
§41.15.6duo deprecati sunt, ne in provincias irent, M. Popilius in Sardiniam: Gracchum eam provinciam pacare; ei T. Aebutium praetorem adiutorem ab senatu datum esse.
二人の者が任地へ赴くことを免除されるよう哀願した。 マルクス・ポピリウスはサルディニア行きについて嘆願し、グラックスがその属州を平定中であり、彼にはティトゥス・アエブティウス法務官が補佐官として元老院から与えられていると主張した。
§41.15.7interrumpi tenorem rerum, in quibus peragendis continuatio ipsa efficacissima esset, minime convenire; §41.15.8inter traditionem imperii novitatemque successoris, quae noscendis prius quam agendis rebus inbuenda sit, saepe bene gerendae rei occasiones intercidere.
物事をやり遂げるにあたっては、その継続性自体が最も効果的であるのに、物事の継続的な流れを中断することは、全く不適切であるとし、指揮権の引き継ぎと、行動を起こす前にまず状況の把握に習熟せねばならない後任者の不慣れさとの間に、物事をうまく遂行する機会がしばしば失われてしまうからであると主張した。
§41.15.9probata Popilii excusatio est.
ポピリウスの釈明は承認された。
P. Licinius Crassus sacrificiis se impediri sollemnibus excusabat, ne in provinciam iret;
プブリウス・リキニウス・クラッススは、厳かな生贄の儀式によって自分が妨げられていると言い訳し、任地へ行くことを免除されようとした。
§41.15.10ei citerior Hispania obvenerat.
彼には近ヒスパニアが割り当てられていた。
ceterum aut ire iussus aut iurare pro contione sollemni sacrificio se prohiberi.
しかし彼は、赴任するか、あるいは民衆集会の前で、厳かな生贄の儀式によって妨げられていると宣誓するかのいずれかを命じられた。
id ubi in P. Licinio ita statutum est, et ab se uti iusiurandum acciperent M. Cornelius postulavit, ne in Hispaniam ulteriorem iret.
プブリウス・リキニウスに関してそのように決定されると、マルクス・コルネリウスも、遠ヒスパニアに行かないために自分からの宣誓を受け入れるよう要求した。
praetores ambo in eadem verba iurarunt.
両法務官は同じ文言で宣誓した。
§41.15.11M. Titinius et T. Fonteius proconsules manere cum eodem imperii iure in Hispania iussi;
前執政官マルクス・ティティニウスとティトゥス・フォンテイウスは、同じ指揮権の権利を保持したままヒスパニアにとどまるよう命じられた。
et ut in supplementum his tria milia civium Romanorum cum equitibus ducentis, quinque milia socium Latini nominis et trecenti equites mitterentur.
また、彼らへの補充兵としてローマ市民三千名と騎兵二百名、ラティウム名の同盟者五千名と騎兵三百名が派遣されることも決定された。

語釈・文法注

  1. §41.15.1bovis sescenaris — sescenaris は sescenarius(600から成る、あるいは600アシス相当の価値がある)の属格であり、bovis を修飾する。ここでは特定の公的な価格基準に適合する高級な犠牲牛を意味する、きわめて珍しい表現である。
  2. §41.15.2id se victimario nuntianti — se は不定詞句 iussisse および vidisse の主語対格。これらは前節の動詞 exposuit(15.1)を主動詞とする間接話法を形成している。分詞 credentem は主語であるグナエウス・コルネリウスに一致する。
  3. §41.15.8quae noscendis prius quam agendis rebus inbuenda sit — 関係代名詞 quae の先行詞は女性単数名詞 novitas(新しさ、不慣れさ)。動形容詞 inbuenda は、noscendis と agendis に共通する名詞 rebus の奪格(手段または領域)を伴い、「物事を実行する前にまず知ることに熟練させられるべき(新しさ)」という意味を表す。
  4. §41.15.9irent — 写本の irent(複数)は、主語が P. Licinius Crassus(単数)であるため、通常は iret(単数)の誤記として校訂される。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §41.15.1-41.15.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:41.15.1-41.15.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。