§4.43.1proximo anno Num. Fabio Vibulano, T. Quinctio Capitolini filio Capitolino consulibus ductu Fabi, cui sorte ea provincia evenerat, nihil dignum memoratu actum.
翌年、ヌメリウス・ファビウス・ウィブラヌスと、カピトリヌスの子であるティトゥス・クィンクティウス・カピトリヌスが執政官のとき、くじによってその任務地が割り当てられたファビウスの指揮のもとで、特筆に値するようなことは何も行われなかった。
§4.43.2cum trepidam tantum ostendissent aciem Aequi, turpi fuga funduntur haud magno consulis decore.
アエクィ人がただ怯えた戦列を示しただけで、彼らは無様極まる敗走を遂げて退散した。 これは執政官にとって大した名誉ではなかった。
itaque triumphus negatus, ceterum ob Sempronianae cladis levatam ignominiam, ut ovans urbem intraret, concessum est.
そのため凱旋式は拒否されたが、センプロニウスの敗北という不名誉が軽減されたため、彼が小凱旋式を挙行して市に入ることは許された。
§4.43.3quem ad modum bellum minore, quam timuerant, dimicatione erat perfectum, sic in urbe ex tranquillo necopinata moles discordiarum inter plebem ac patres exorta est coepta ab duplicando quaestorum numero.
戦争が彼らの恐れていたよりも小さな衝突で終結したのと同様に、市内では平穏な状態から、平民と貴族の間に不和という思いがけない重荷が突如生じた。
quam rem —
それはクエストル(財務官)の人数を倍増させることから始まった。
§4.43.4praeter duos urbanos quaestores ut crearentur duo, qui consulibus ad ministeria belli praesto essent — a consulibus relatam cum et patres summa ope adprobassent, tribuni plebi certamen intulerunt, ut pars quaestorum — nam ad id tempus patricii creati erant — ex plebe fieret.
この提案は―― すなわち、2人の都市財務官に加えて、執政官の戦争の職務に随行する2名が選出されるべきであるというものであったが、執政官たちによって提起され、貴族たちも全力を挙げて承認したとき、護民官たちは、財務官の一部を――それまでの時代には貴族だけが選ばれていたのだが――平民から出すべきであるとして、闘争を仕掛けた。
§4.43.5adversus quam actionem primo et consules et patres summa ope adnisi sunt;
この提案に対して、最初、執政官も貴族も全力を尽くして抵抗した。
concedendo deinde, ut, quem ad modum in tribunis consulari potestate creandis ius sissent adaequari, sic in quaestoribus liberum esset arbitrium populi, cum parum proficerent, totam rem de augendo quaestorum numero omittunt.
その後、執政官権限のある軍事補佐官の選出において同等にするよう命じたのと同様に、財務官においても人民の選択を自由にすべきであると譲歩したものの、ほとんど効果がなかったため、財務官の増員に関する全計画を断念した。
§4.43.6excipiunt omissam tribuni, aliaeque subinde, inter quas et agrariae legis, seditiosae actiones existunt.
護民官たちはその断念された計画を取り上げ、その後すぐに、農地法を含む他の扇動的な活動が次々と生じた。
propter quos motus cum senatus consules quam tribunos creari mallet neque posset per intercessiones tribunicias senatus consultum fieri,
これらの動揺のため、元老院は軍事補佐官よりも執政官が選出されることを望んだが、護民官の拒否権行使によって元老院決議を行うことができなかった。
§4.43.7res publica a consulibus ad interregnum, neque id ipsum — nam coire patricios tribuni prohibebant — sine certamine ingenti, rediit.
国家の統治は執政官から空位期間(インテルレグヌム)へと移行したが、それ自体も――護民官たちが貴族の集会を禁じたため――激しい争いなしには進まなかった。
§4.43.8cum pars maior insequentis anni per novos tribunos plebi et aliquot interreges certaminibus extracta esset, modo prohibentibus tribunis patricios coire ad prodendum interregem, modo interregem interpellantibus, ne senatus consultum de comitiis consularibus faceret,
翌年の大部分が、新たな護民官たちと数名の空位期執政官(インテルレクス)による闘争のなかで長引くこととなった。 ある時は護民官たちが貴族が次の空位期執政官を指名するために集まるのを禁じ、またある時は空位期執政官が執政官選挙のための元老院決議を採択しようとするのを妨害した。
§4.43.9postremo L. Papirius Mugillanus proditus interrex castigando nunc patres, nunc tribunos plebi desertam omissamque ab hominibus rem publicam deorum providentia curaque exceptam memorabat Ueientibus indutiis et cunctatione Aequorum stare.
ついに空位期執政官に指名されたルキウス・パピリウス・ムギッラヌスは、ある時は貴族を、ある時は護民官を厳しく咎め、人間によって見捨てられ放棄された国家が、神々の配慮と配慮によって引き受けられ、ウェイイ人との休戦とアエクィ人の躊躇によって持ちこたえているのだと諭した。
§4.43.10unde si quid increpet terroris, sine patricio magistratu placere rem publicam opprimi?
もしその方面から何らかの恐怖が迫ってきた場合、貴族たる政務官がいないままで、国家が蹂躙されるのを良しとするのか。
§4.43.11non exercitum, non ducem scribendo exercitui esse? an bello intestine bellum externum propulsaturos? quae si in unum conveniant, vix deorum opibus, quin obruatur Romana res, resisti posse.
兵士登録を行うための軍隊も将軍も存在しないというのか。 それとも、内乱によって外敵の戦争を退けようとするのか。 もしこれらが一つに重なるならば、神々の力をもってしても、ローマ国家が破滅するのを防ぐことは到底できない。
quin illi remittendo de summa quisque iuris mediis copularent concordiam,
なぜ彼らは各自が権利の極限から譲歩し、中庸な方法によって調和を結ばないのか。
§4.43.12patres patiendo tribunos militum pro consulibus fieri, tribuni plebi non intercedendo, quo minus quattuor quaestores promiscue de plebe ac patribus libero suffragio populi fierent.
すなわち、貴族は執政官の代わりに軍事補佐官が選出されるのを容認し、護民官は、人民の自由な投票によって平民と貴族の双方から混在して4人の財務官が選出されるのを拒否権によって妨げないようにすることである。