Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §4.31.1-4.31.9

ウェーイ戦の敗北と独裁官アエミリウスの任命

229 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ウェーイとの戦いにおいて3人の軍事護民官が指揮権の分裂により敗北を喫したため、ローマはマメルクス・アエミリウスを独裁官(ディクタトル)に任命する。これに対してウェーイ人はフィデナエ人と同盟を結んでローマを脅かす。

§4.31.1tribuni militum consulari potestate quattuor creati sunt, T. Quinctius Poenus ex consulatu, C. Furius, M. Postumius, A. Cornelius Cossus.
コンスル権限を持つ軍事護民官が4人選出された。 コンスル職を終えたばかりのティトゥス・クィンクティウス・ポエヌス、ガイウス・フリウス、マルクス・ポストゥミウス、アウルス・コルネリウス・コッススである。
§4.31.2ex his Cossus praefuit urbi;
彼らのうちコッススが市政を司った。
tres dilectu habito profecti sunt Veios documentoque fuere, quam plurium imperium bello inutile esset.
他の3人は徴兵を行った後にウェーイへと出陣したが、彼らは、複数の人間による指揮がいかに戦争において無益であるかの証拠となった。
tendendo ad sua quisque consilia, cum aliud alii videretur, aperuerunt occasionem ad bene rem gerendam hosti;
それぞれが自らの計略に固執し、ある者にはこれが、別の者にはあれが妥当に思われたため、敵に対して有利に作戦を進める機会を与えてしまった。
§4.31.3incertam namque aciem signum aliis dari, receptui aliis cani iubentibus invasere opportune Veientes.
というのも、ある者たちは進軍の合図を出すよう命じ、別の者たちは退却の喇叭を吹くよう命じたために戦列が混乱したところを、ウェーイ人が好機に乗じて襲撃したからである。
castra propinqua turbatos ac terga dantes accepere;
近くの陣営が、混乱して背を向けて逃げる彼らを受け入れた。
plus itaque ignominiae quam cladis est acceptum.
したがって、被ったのは大敗というよりはむしろ不名誉であった。
maesta civitas fuit vinci insueta;
敗北に慣れていない市民は悲嘆に暮れた。
§4.31.4odisse tribunos, poscere dictatorem: in eo verti spes civitatis.
彼らは護民官たちを憎み、ディクタトルを求めた。 国家の希望はそこに懸かっていた。
et cum ibi quoque religio obstaret, ne non posset nisi ab consule dici dictator, augures consulti eam religionem exemere.
そして、そこでもまた、コンスルによってでなければディクタトルは指名できないのではないかという宗教的障害が生じたが、鳥占官たちが諮問を受けてその不安を取り除いた。
§4.31.5A. Cornelius dictatorem Mam. Aemilium dixit et ipse ab eo magister equitum est dictus;
アウルス・コルネリウスがマメルクス・アエミリウスをディクタトルに指名し、自らは彼によって騎兵長官に指名された。
adeo, simul fortuna civitatis virtute vera eguit, nihil censoria animadversio effecit, quo minus regimen rerum ex notata indigne domo peteretur.
国家の運命が真の勇気を必要とするやいなや、かつての監察官による譴責処分も、不当に不名誉の烙印を押された家系から国政の指導権が求められることを少しも妨げ得なかったほどである。
§4.31.6Veientes re secunda elati missis circum Etruriae populos legatis iactando tres duces Romanos ab se uno proelio fusos, cum tamen nullam publici consilii societatem movissent, voluntarios undique ad spem praedae adsciverunt.
ウェーイ人はこの勝利に意気揚々となり、エトルリアの諸部族のもとへ使節を派遣して、一回の戦いで自分たちが3人のローマの将軍を敗走させたと豪語した。 しかし、彼らは公式な同盟をまとめることこそできなかったものの、略奪の望みに惹かれた義勇兵を各地から集めた。
§4.31.7uni Fidenatium populo rebellare placuit;
フィデナエの民だけが反乱を起こすことを決定した。
et tamquam nisi ab scelere bellum ordiri nefas esset, sicut legatorum antea, ita tum novorum colonorum caede inbutis armis Veientibus sese coniungunt.
そして、犯罪から始めなければ戦争を開始するのは不吉であるかのように、かつての使節殺害と同様、今回は新たな入植者たちの虐殺によって自らの武器を血に染め、ウェーイ人と合流した。
§4.31.8consultare inde principes duorum populorum, Veios an Fidenas sedem belli caperent.
その後、両部族の指導者たちは、ウェーイとフィデナエのどちらを戦争の拠点とすべきかを協議した。
Fidenae visae opportuniores; itaque traiecto Tiberi Veientes Fidenas transtulerunt bellum.
フィデナエの方が都合が良いと思われたため、ウェーイ人はテベレ川を渡り、フィデナエへと戦場を移した。
Romae terror ingens erat.
ローマでは大きな恐怖が広がっていた。
§4.31.9accito exercitu a Veis eoque ipso ab re male gesta perculso castra locantur ante portam Collinam, et in muris armati dispositi, et iustitium in foro tabernaeque clausae, fiuntque omnia castris quam urbi similiora,
ウェーイから軍隊が召喚されたが、彼ら自身も先の敗戦によって打撃を受けており、コッリナ門の前に陣を敷いた。 城壁の上には武装兵が配置され、広場では司法手続きが停止されて商店は閉ざされ、すべてが都市というよりはむしろ陣営に似た様子を呈していた、

語釈・文法注

  1. 4.31.2documentoque fuere — `documento` は目的の与格(叙述の与格)であり、`fuere`(= `fuerunt`)とともに二重与格に類似する叙述構文を形成している。3人の軍事護民官が、後に続く間接疑問節の内容(「複数の人間による指揮がいかに無益であるか」)の「証拠となった」ことを表す。
  2. 4.31.3signum aliis dari, receptui aliis cani iubentibus — `iubentibus` は混乱を招いた指揮官たちを意味上の主語とする絶対的奪格分詞。その補語として、`signum... dari`(他動詞 `do` の受動不定詞)と `receptui... cani`(自動詞 `cano` の非人称受動不定詞、`receptui` は目的の与格)の2つの対格不定詞構文を支配している。
  3. 4.31.4ne non posset nisi ab consule dici dictator — 妨害の動詞 `obstaret` に導かれる `ne` 節。節内の `non... nisi`(「〜でなければ〜ない」)は強い限定(実質的な肯定)を形成し、「コンスル以外の者によってではディクタトルを指名できないという障害」を意味する。
  4. 4.31.5nihil censoria animadversio effecit, quo minus... — 妨害・予防の表現(ここでは否定を伴う `nihil effecit` 「何も妨げなかった」)に導かれる `quo minus` 節。かつてマメルクス・アエミリウスが監察官から受けた譴責処分(`censoria animadversio`)が、彼がディクタトルに就任することを「阻むことはなかった」ことを表す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §4.31.1-4.31.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:4.31.1-4.31.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。