Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §35.5.1-35.5.14

メルラ率いるローマ軍とボイイ族の激戦と勝利

1234 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

執政官メルラ率いるローマ軍とボイイ族との間で激しい戦闘が始まる。ローマ軍は一時苦戦するが、増援の投入と騎兵の突撃により敵を壊滅させ、多くの損害を出しつつも大勝利を収めた。

§35.5.1hora secunda ferme concursum est.
およそ第二時に衝突が起こった。
sinistra sociorum ala et extraordinarii prima in acie pugnabant; praeerant duo consulares legati, M. Marcellus et Ti. Sempronius,
同盟軍の左翼軍と特別選抜隊が前線で戦っており、二人の元執政官である副官、マルクス・マルケルスとティベリウス・センプロニウスがそれらを指揮していた。
§35.5.2prioris anni consul.
彼(センプロニウス)は前年の執政官であった。
novus consul nunc ad prima signa erat, nunc legiones continebat in subsidiis, ne certaminis studio prius procurrerent, quam datum signum esset.
新たな執政官は、ある時は前線の軍旗のところに赴き、またある時は、戦闘への熱意から合図が出される前に突撃してしまわないよう、軍団を予備兵力として留めていた。
§35.5.3equites earum extra aciem in locum patentem Q. et P. Minucios tribunos militum educere iussit, unde, cum signum dedisset, impetum ex aperto facerent.
彼は、それらの軍団の騎兵たちを戦列の外の開けた場所へと率い出すよう、軍事担当政務官であるクィントゥスとプブリウスのミヌキウス兄弟に命じた。 そこから、彼が合図を出したときに、開けた場所から突撃を行えるようにするためであった。
§35.5.4haec agenti nuntius venit a Ti. Sempronio Longo non sustinere extraordinarios impetum Gallorum;
執政官がこれらの処理を行っているところに、ティベリウス・センプロニウス・ロングスから、特別選抜隊がガリア人の攻撃を持ちこたえられていないという報せが届いた。
§35.5.5et. caesos permultos esse et, qui supersint, partim labore partim metu remisisse ardorem pugnae.
そして非常に多くの者が討ち取られ、生き残っている者たちも、一部は疲労から、一部は恐怖から、戦意を失っているということであった。
legionem alteram ex duabus, si videretur, summitteret, priusquam ignominia acciperetur.
もしよろしければ、不名誉な敗北を喫する前に、二つの軍団のうちの一方を増援として送ってほしい、とのことであった。
§35.5.6secunda missa est legio, et extraordinarii recepti.
第二軍団が派遣され、特別選抜隊は後方に下げられた。
tum redintegrata est pugna, cum et recens miles et frequens ordinibus legio successisset.
その時、疲弊していない新たな兵士と、隊列の整った軍団が戦闘を引き継いだため、戦闘は再開されて激しさを増した。
§35.5.7et sinistra ala ex proelio subducta est, dextra in primam aciem subiit.
また、左翼軍も戦闘から引き揚げられ、右翼軍が前線に進み出た。
sol ingenti ardore torrebat minime patientia aestus Gallorum corpora; densis tamen ordinibus nunc alii in alios, nunc in scuta incumbentes sustinebant impetus Romanorum.
太陽が凄まじい熱さで、暑さに極めて弱いガリア人たちの身体を焦がしていたが、彼らは密集した隊列を保ち、ある時は互いに寄りかかり合い、ある時は盾に身を預けながら、ローマ人の攻撃を持ちこたえていた。
§35.5.8quod ubi animadvertit consul, ad perturbandos ordines eorum C. Livium Salinatorem, qui praeerat alariis equitibus, quam concitatissimos equos immittere iubet et legionarios equites in subsidiis esse.
執政官はこれに気づくと、彼らの隊列を攪乱するために、同盟軍の騎兵を指揮していたガイウス・リウィウス・サリナトルに対し、馬をできる限り全速力で突入させるよう命じ、軍団の騎兵たちには予備として待機するよう命じた。
§35.5.9haec procella equestris primo confudit et turbavit, deinde dissipavit aciem Gallorum,
この騎兵による激しい襲撃は、最初はガリア人の戦列を狼狽させ混乱させ、次いで退散させた。
§35.5.10non tamen ut terga darent.
しかし、彼らが背を向けて逃げ出すほどではなかった。
obstabant duces, hastilibus caedentes terga trepidantium et redire in ordines cogentes;
指揮官たちが立ちふさがり、狼狽する兵士の背中を槍の柄で叩いて隊列に戻るよう強制したからである。
sed interequitantes alarii non patiebantur.
しかし、間を馬で駆け抜ける同盟軍の騎兵たちが、それを許さなかった。
§35.5.11consul obtestabatur milites, ut paulum adniterentur;
執政官は兵士たちに、もう一踏ん張りするよう懇願した。
victoriam in manibus esse;
勝利は手の中にある。
dum turbatos et trepidantis viderent, instarent;
敵が混乱し狼狽しているのを見ている間は、追撃せよ。
si restitui ordines sivissent, integro rursus eos proelio et dubio dimicaturos.
もし彼らが隊列を立て直すのを許してしまえば、再び最初からの、しかも勝敗の定かでない戦闘で戦うことになるだろう、と。
§35.5.12inferre vexillarios iussit signa.
彼は旗手たちに、軍旗を前進させるよう命じた。
omnes conisi tandem averterunt hostem.
全員が力を尽くし、ついに敵を退却させた。
postquam terga dabant et in fugam passim effundebantur, tum ad persequendos eos legionarii equites immissi.
彼らが背を向け、あちこちで四方に逃げ出し始めると、その時、彼らを追撃するために軍団の騎兵たちが投入された。
§35.5.13quattuordecim milia Boiorum eo die sunt caesa;
その日、1万4千人のボイイ族が討ち取られた。
vivi capti mille nonaginta duo, equites septingenti viginti unus, tres duces eorum, signa militaria ducenta duodecim, carpenta sexaginta tria.
生け捕りにされた者は1092人、騎兵は721人、彼らの指揮官は3人、軍旗は212本、二輪馬車は63台であった。
§35.5.14nec Romanis incruenta victoria fuit;
ローマ人にとっても無血の勝利ではなかった。
supra quinque milia militum, ipsorum aut sociorum, amissa, centuriones tres et viginti, praefecti socium quattuor et M. Genucius et Q. et M. Marcii tribuni militum secundae legionis.
ローマ市民あるいは同盟軍の兵士が5千人以上失われ、百人隊長23人、同盟軍の指揮官4人、そして第二軍団の軍事担当政務官であるマルクス・ゲヌキウス、およびクィントゥスとマルクスのマルキウス兄弟が戦死した。

語釈・文法注

  1. 35.5.1concursum est — 自動詞 `concurrere`(衝突する)の三人称単数完了受動態であり、非人称的に用いられている。主語を明示せず「衝突が起こった」「激突した」という行為・事象そのものの発生を表す。
  2. 35.5.4haec agenti — 現在能動分詞 `agens`(行う)の単数男性与格であり、文脈上の主格(執政官メルラ)の行動を示す。後続の `nuntius venit` に対する影響・関係の与格として機能し、「彼がこれらの処理を行っている最中に(伝令が届いた)」という時間的状況を表現している。
  3. 35.5.10non tamen ut terga darent — 結果を表す `ut` 節(接続法未完了過去 `darent`)であるが、主節に程度を表す副詞(`ita` や `adeo` など)が省略されている。全体として「しかし、彼らが背を向けて逃げ出すほどではなかった」という制限的結果を導く。
  4. 35.5.11si restitui ordines sivissent, ... dimicaturos — 間接話法における条件文。条件節 `si... sivissent`(接続法過去完了)は直接話法における未来完了 `si... siverint` が主節の過去時制(`obtestabatur`)により時制の一致を受けたもの。帰結節 `dimicaturos` は未来不定詞(`dimicaturos esse` の `esse` 省略)であり、直接話法の直説法未来 `dimicabitis` に相当する。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §35.5.1-35.5.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:35.5.1-35.5.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。