Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §34.39.1-34.39.13

スパルタ市街戦と火災によるローマ軍の撤退

1206 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

スパルタの市街に侵入したローマ軍は激しい抵抗に遭い、さらにピュタゴラスが命じた放火による火災に阻まれて、クィンクティウスの命令により一時撤退を余儀なくされる。

§34.39.1Romanos primo sustinebant in angustiis Lacedaemonii, ternaeque acies tempore uno locis diversis pugnabant;
最初、ラケダエモン人たちは狭い路地でローマ人を阻止しており、三つの戦列が同時に異なる場所で戦っていた。
§34.39.2deinde crescente certamine nequaquam erat proelium par.
その後、戦闘が激しくなるにつれて、戦いは決して対等なものではなくなった。
missilibus enim Lacedaemonii pugnabant, a quibus se et magnitudine scuti perfacile Romanus tuebatur miles, et quod alii vani, §34.39.3alii leves admodum ictus erant.
というのも、ラケダエモン人たちは投射兵器で戦っていたが、ローマの兵士は楯の大きさのおかげでそれらから非常に容易に身を守っており、またあるものは外れ、他のものは極めて軽い打撃にすぎなかったからである。
nam propter angustias loci confertamque turbam non modo ad emittenda cum procursu, quo plurimum concitantur, tela spatium habebant, sed ne ut de gradu quidem libero ac stabili conarentur.
というのも、場所の狭さと密集した混雑のために、投射兵器に最大の威力を与えるための助走をつけて放つための空間がないだけでなく、自由で安定した足場から試みることさえできなかったからである。
§34.39.4itaque ex adverso missa tela nulla in corporibus, rara in scutis haerebant;
それゆえ、正面から放たれた投射兵器で体に突き刺さるものはなく、楯に突き刺さるものも稀であった。
§34.39.5ab circumstantibus ex superioribus locis vulnerati quidam sunt;
高い場所から取り囲んでいる者たちによって負傷する者もいた。
mox progressos iam etiam ex tectis non tela modo sed tegulae quoque inopinantis perculerunt.
やがて、さらに前進した者たちを、今度は屋根の上からも、投射兵器だけでなく瓦までもが、不意を突いて直撃した。
§34.39.6sublatis deinde supra capita scutis continuatisque ita inter se, ut non modo ad caecos ictus sed ne ad inserendum quidem ex propinquo telum loci quicquam esset, testudine facta subibant.
そこで彼らは、楯を頭の上に掲げ、それらを互いに隙間なく連結させて、盲目的な打撃に対してだけでなく、間近から投射兵器を差し込むための隙間さえ全く残らないようにし、テストゥド(亀甲隊形)を組んで前進した。
§34.39.7et primae angustiae paulisper sua hostiumque refertae turba tenuerunt; postquam in patentiorem viam urbis paulatim urgentes hostem processere, non ultra vis eorum atque impetus sustineri poterant.
そして、最初の狭い道では、味方と敵の群衆が充満してしばらくの間持ちこたえたが、彼らが徐々に敵を押しやりながら都市のより広い通りへと進むと、もはや彼らの力と勢いを支えきることはできなかった。
§34.39.8cum terga vertissent Lacedaemonii et fuga effusa superiora peterent loca, Nabis quidem, ut capta urbe trepidans, quanam ipse evaderet, circumspectabat;
ラケダエモン人たちが背を向けて敗走し、高い場所を目指して散り散りに逃げ去ると、ナビスは、都市が占領されたかのように狼狽し、自分自身がどこへ逃れるべきかを見回していた。
§34.39.9Pythagoras cum ad cetera animo officioque ducis fungebatur, tum vero unus, ne caperetur urbs, causa fuit;
ピュタゴラスは、他のことにおいては将軍としての気概と職務を果たしていたが、この時まさに、都市が占領されないようにした唯一の原因となった。
succendi enim aedificia proxima muro iussit.
彼は、城壁に最も近い建物を放火するように命じたのである。
§34.39.10quae cum momento temporis arsissent, ut adiuvantibus ignem, qui alias ad exstinguendum opem ferre solent, §34.39.11ruere in Romanos tecta, nec tegularum modo fragmenta sed etiam ambusta tigna ad armatos pervenire, et flamma late fundi, fumus terrorem etiam maiorem quam periculum facere.
それらの建物が一瞬のうちに燃え上がると、普段なら消火のために手助けをする者たちが今度は火を助ける形となり、屋根がローマ人たちの上に崩れ落ち、瓦の破片だけでなく、焼け焦げた梁までもが武装した兵士たちに降りかかり、炎は広く広がり、煙は危険そのものよりもさらに大きな恐怖を生み出した。
§34.39.12itaque et qui extra urbem erant Romanorum, tum maxime impetum facientes recessere a muro, et qui iam intraverant, ne incendio ab tergo oriente intercluderentur ab suis, receperunt sese;
それゆえ、都市の外にいてまさにその時猛攻撃を仕掛けようとしていたローマ人たちも城壁から退却し、すでに中に入っていた者たちも、背後から発生した火災によって味方から遮断されないように退却した。
§34.39.13et Quinctius, postquam, quid rei esset, vidit, receptui canere iussit.
そしてクィンクティウスは、事態がどうなっているかを目にすると、退却の合図を吹かせるよう命じた。
ita iam capta prope urbe revocati in castra redierunt.
このようにして、都市がほぼ占領されかかっていた段階で、彼らは呼び戻されて陣営へと帰還した。

語釈・文法注

  1. 34.39.2et magnitudine scuti perfacile Romanus tuebatur miles, et quod — 相関的に用いられる接続詞 `et ... et ...` によって、ローマ兵が身を守ることができた二つの理由が並列されている。一方は手段の奪格(`magnitudine scuti`)、他方は原因の接続詞 `quod` に導かれる副詞節(`quod alii vani... erant`)であり、名詞句と従属節という異なる文法構造が不均等に結合している。
  2. 34.39.3ne ut de gradu quidem libero ac stabili conarentur — 接続法未完了過去 `conarentur`(形式受動動詞 `conor`)に続くべき不定詞(`tela emittere`「投射兵器を放つこと」)が、前文の `ad emittenda ... tela` から容易に推測できるため省略されている。`de gradu` は「(武器を投げるための)足場から、構えから」を意味する。
  3. 34.39.10adiuvantibus ignem, qui alias ad exstinguendum opem ferre solent — 現在分詞 `adiuvantibus` を述語とする絶対的奪格構文。その意味上の主語は、関係代名詞 `qui` の先行詞(省略されている人々)であり、関係節 `qui ... solent` がそれを修飾している。`ignem` は分詞 `adiuvantibus` の直接目的語(対格)。接続詞 `ut` は「〜のように」としてこの状況全体を主節に接続する。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §34.39.1-34.39.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:34.39.1-34.39.13

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。