Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §32.12.1-32.12.10

アオオス川峡谷での挟撃とマケドニア軍の敗走

1089 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ローマ軍の迂回部隊が山頂を占領して合図を送ったことで執政官が正面から攻撃を開始し、挟撃されたマケドニア王の軍は壊滅的な被害を避けるためテッサリアへと敗走した。

§32.12.1interim die tertio cum verticem, quem petierant, Romani cepisse ac tenere se fumo significarent, tum vero trifariam divisis copiis consul valle media cum militum robore succedit, cornua dextra laevaque admovet castris;
interim その間、三日目にローマ人たちが目指していた山頂を占領し保持していることを煙で合図すると、そのとき初めて執政官は軍勢を三つに分割し、自らは兵の精鋭とともに谷の中央を進み、右翼と左翼を敵の陣営へと近づけた。
§32.12.2nec segnius hostes obviam eunt.
敵も怠ることなく迎え撃ちに出た。
et dum aviditate certaminis provecti extra munitiones pugnant, haud paulo superior est Romanus miles et virtute et scientia et genere armorum;
そして、戦闘への熱望から駆り立てられて防壁の外に出て戦う間、ローマの兵士は、勇気においても、技術においても、武器の種類においても、遥かに優勢であった。
§32.12.3postquam multis vulneratis interfectisque recepere se regii in loca aut munimento aut natura tuta, verterat periculum in Romanos temere in loca iniqua nec facilis ad receptum angustias progressos.
多くの者が負傷し殺された後、王の兵たちが防壁か自然によって安全な場所へと退却すると、無謀にも不利な場所や退却の容易でない狭路へと進んでしまっていたローマ人たちに危険が転じた。
§32.12.4neque impunita temeritate inde recepissent sese, ni clamor primum ab tergo auditus, dein pugna etiam coepta amentis repentino terrore regios fecisset.
そして、もし最初に背後から叫び声が聞こえ、次いで戦闘までもが始まったことが、王の兵たちを突然の恐怖によって茫然自失とさせていなかったならば、彼らはその無謀さに対する代償を払うことなしにそこから退却することはできなかったであろう。
§32.12.5pars in fugam effusi sunt; pars, magis quia locus fugae deerat, quam quod animi satis esset ad pugnam, cum substitissent, ab hoste et a fronte et ab tergo urgente circumventi sunt.
一部は敗走して散り散りになり、別の一部は、戦うだけの十分な闘志があったからというよりは、むしろ逃げ道がなかったためにその場に踏みとどまったが、前方からも後方からも迫る敵に包囲された。
§32.12.6deleri totus exercitus potuit, si fugientis persecuti victores essent;
もし勝者たちが逃げる者を追撃していたなら、全軍が壊滅させられ得たであろう。
§32.12.7sed equitem angustiae locorumque asperitas, peditem armorum gravitas impediit.
しかし、騎兵には狭路と地勢の険しさが、歩兵には武器の重さが妨げとなった。
§32.12.8rex primo effuse ac sine respectu fugit; dein quinque milium spatium progressus, cum ex iniquitate locorum, id quod erat, suspicatus esset, sequi non posse hostem, substitit in tumulo quodam dimisitque suos per omnia iuga vallesque, qui palatos in unum colligerent.
王は最初は散り散りに、後ろを振り返ることもなく逃亡したが、その後5マイルの距離を進んだところで、地勢の悪さから、実際その通りであったのだが、敵は追撃できないと察し、ある丘の上で立ち止まり、散り散りになった者たちを一箇所に集めるために、部下たちをすべての山嶺や谷へと送り出した。
§32.12.9non plus duobus milibus hominum amissis cetera omnis multitudo, velut signum aliquod secuta, in unum cum convenisset, frequenti agmine petunt Thessaliam.
失われたのは二千人以下の人間だけであり、残りの全軍勢は、まるで何らかの合図に従ったかのように一箇所に集まると、密集した隊列でテッサリアを目指した。
§32.12.10Romani, quoad tutum fuit, insecuti caedentes spoliantesque caesos, castra regia, etiam sine defensoribus difficili aditu, diripiunt;
ローマ人たちは、安全である限り追撃し、殺された者たちを斬り殺し身ぐるみを剥ぎながら、守備兵はいないものの接近の困難な王の陣営を略奪した。
atque ea nocte in suis castris manserunt.
そしてその夜は自分たちの陣営にとどまった。

語釈・文法注

  1. 32.12.1se — 不定詞句 `cepisse ac tenere` の主語対格。主節の主語(挿入された関係節の中にある `Romani`)と同一指示対象であるため、再帰代名詞対格の `se` が用いられている。
  2. 32.12.3progressos — 前置詞 `in`(〜の中に、〜へと)の対格目的語である `Romanos` を修飾する能動完了分詞。直前の `temere`(無謀にも)はこの分詞を修飾しており、さらに `in loca iniqua... angustias` もこの分詞に伴う方向の表現である。
  3. 32.12.4recepissent sese, ni — 過去の事実に反する仮定を表す反実仮想の条件文(接続法過去完了)。帰結節の主節 `recepissent` に対し、`ni`(= nisi, もし〜でなければ)が導く条件節の動詞は `fecisset` である。
  4. 32.12.6potuit — 条件節が接続法過去完了(`essent`)である反実仮想文において、帰結節で可能性を示す助動詞 `possum` が直説法完了形(`potuit`)で用いられている。ラテン語では、能力・義務・可能などを表す動詞は、仮想の帰結であっても直説法をとるのが一般的である。
  5. 32.12.8qui ... colligerent — 関係代名詞 `qui` が接続法未完了過去 `colligerent` を伴って、目的(〜するため、〜するような者たち)を表す関係節を形成している(= ut ii colligerent)。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §32.12.1-32.12.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:32.12.1-32.12.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。