Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §26.18.1-26.18.11

若きスキピオのイスパニア指揮官選出

813 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ローマ元老院と民衆は、イスパニアへの将軍派遣をめぐって立候補者が出ず窮地に陥るが、若きプブリウス・コルネリウス・スキピオが名乗りを上げ、満場一致で指揮官に選出される。しかしその後、人々は彼の若さや一族の不吉な運命に一抹の不安を抱き始める。

§26.18.1inter haec Hispaniae populi nec qui post cladem acceptam defecerant redibant ad Romanos, nec ulli novi deficiebant.
この間に、イスパニアの諸部族は、敗北ののちに離反した者たちもローマのもとへと戻ることはなく、新たな離反者も現れなかった。
§26.18.2et Romae senatui populoque post receptam Capuam non Italiae iam maior quam Hispaniae cura erat.
またローマでは、カプアの奪還後、元老院と民衆にとって、もはやイタリアのことよりもイスパニアへの関心の方こそが大きかった。
et exercitum augeri et imperatorem mitti placebat.
そして軍勢を増強することと、将軍を派遣することが支持された。
§26.18.3nec tam, quem mitterent, satis constabat, quam illud, ubi duo summi imperatores intra dies triginta cecidissent, qui in locum duorum succederet, extraordinaria cura deligendum esse.
誰を送るべきかということは十分には明らかではなかったが、それ以上に、三十日の間に二人の最高の将軍が討ち死にした場所において、その二人の後を継ぐ者を並外れた注意をもって選ばねばならないということは、極めて明らかであった。
§26.18.4cum alii alium nominarent, postremum eo decursum est, ut proconsuli creando in Hispaniam comitia haberentur;
人々がそれぞれ異なる人物を挙げるなか、最終的には、イスパニアへのプロコンスルを選出するための民会が開催されるべきだという決定に至った。
diemque comitiis consules edixerunt.
そして執政官たちは民会の日程を布告した。
§26.18.5primo expectaverant, ut, qui se tanto imperio dignos crederent, nomina profiterentur.
当初、彼らは、これほど大きな指揮権にふさわしいと自負する者たちが立候補を届け出ることを期待していた。
quae ut destituta expectatio est, redintegratus luctus acceptae cladis desideriumque imperatorum amissorum.
この期待が裏切られると、被った敗北への哀悼と、失われた将軍たちへの慕情が再び激しくなった。
§26.18.6maesta itaque civitas, prope inops consilii, comitiorum die tamen in campum descendit;
そのため、悲しみに沈み、途方に暮れた市民たちは、それでも民会の日にはマルスの野へと下っていった。
atque in magistratus versi circumspectant ora principum aliorum alios intuentium fremuntque adeo perditas res desperatumque de re publica esse, ut nemo audeat in Hispaniam imperium accipere,
そして政務官たちの方を向きつつ、互いを見合わせている指導者たちの顔を見回し、状況は極めて絶望的であり、国家の前途も危ぶまれているため、誰もイスパニアでの指揮権を引き受ける勇気がない、と不満を漏らし合った。
§26.18.7cum subito P. Cornelius, P. Cornelii, qui in Hispania ceciderat, filius, quattuor et viginti ferme annos natus, professus se petere in superiore, unde conspici posset, loco constitit.
そのとき突然、イスパニアで戦死したプブリウス・コルネリウスの息子で、およそ二十四歳になるプブリウス・コルネリウスが、立候補を表明し、皆からよく見える高い場所に立った。
§26.18.8in quem postquam omnium ora conversa sunt clamore ac favore ominati extemplo sunt felix faustumque imperium.
彼に全員の視線が向けられると、ただちに歓声と支持とともに、その指揮権が幸運で吉兆なものとなるようにと祈願がなされた。
§26.18.9iussi deinde inire suffragium ad unum omnes non centuriae modo sed etiam homines P. Scipioni imperium esse in Hispania iusserunt.
次いで投票を行うよう命じられると、セントゥリアだけでなく、一人一人の人間に至るまで、一人残らず全員が、プブリウス・スキピオがイスパニアでの指揮権を持つべきであると決議した。
§26.18.10ceterum post rem actam, ut iam resederat impetus animorum: ardorque, silentium subito ortum et tacita cogitatio quidnam egissent? nonne favor plus valuisset quam ratio?
しかし、事が終わったのち、心の高ぶりと熱狂がすでに静まると、突然静寂が生じ、自分たちはいったい何をしてしまったのだろうか、理性よりも人気が勝ってしまったのではないか、という声なき黙考が始まった。
§26.18.11aetatis maxime paenitebat;
とりわけ彼の若さが悔やまれた。
quidam fortunam etiam domus horrebant nomenque ex funestis duabus familiis in eas provincias, ubi inter sepulcra patris patruique res gerendae essent, proficiscentis.
またある者たちは、その家系の不吉な運命を、そして父親と叔父の墓の間で任務を行わねばならない州へと、二つの致命的な打撃を受けた家族から出発していく者の名前を恐れた。

語釈・文法注

  1. §26.18.2post receptam Capuam — 名詞と受動完了分詞の組み合わせ(いわゆる ab urbe condita 構文)。「カプアが奪還された後」という名詞的(行為)意味を表す。
  2. §26.18.3nec tam, quem mitterent, satis constabat, quam illud... — 相関小辞 `tam... quam...` による比較構造。非人称動詞 `constabat` (明らかであった)に対して、前者の比較対象として間接疑問節 `quem mitterent` (誰を派遣すべきか)が、後者として指示代名詞 `illud` とそれに続く対格不定詞句(`deligendum esse`)が置かれている。全体として「誰を送るべきかはそれほど明らかではなかったが、それ以上に、~が選ばれねばならないということは明らかであった」の意。
  3. §26.18.5quae ut destituta expectatio est — 関係代名詞 `quae` は、前の文の期待(`expectaverant ut...`)を受ける繋ぎの関係代名詞で、女性単数主格として `expectatio` と性・数が一致している。接続詞 `ut` は時間(~するとすぐに)を表す。
  4. §26.18.6fremuntque adeo perditas res desperatumque de re publica esse, ut nemo audeat... — 不満を表す動詞 `fremunt` は、間接話法として対格不定詞句 `perditas [esse] res` および非人称の `desperatum [esse] de re publica` を伴っている。それに続く `ut` 節は、副詞 `adeo` (それほどまでに)に対応する結果節(`ut` +接続法現在 `audeat`)である。
  5. §26.18.7cum subito — いわゆる「逆転の cum (cum inversum)」構文。主節(26.18.6)で当時の継続的な状況(歴史的現在形 `descendit`, `circumspectant`, `fremunt`)を叙述している途中に、突発した主要な事件を `cum` +直説法(歴史的完了形 `constitit`)で導入する。
  6. §26.18.11aetatis maxime paenitebat — 非人称動詞 `paenitere` の用法。後悔や不満を感じる主体(ローマ市民)は対格(`eos` など、文脈上自明のため省略)で表され、後悔の対象が属格 `aetatis` (年齢)で表される。「(人々は彼の)年齢を最も悔やんだ(不安視した)」となる。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §26.18.1-26.18.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:26.18.1-26.18.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。