Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §23.23.1-23.23.9

ファビウス・ブテオによる元老院議員の補選と辞任

679 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

独裁官マルクス・ファビウス・ブテオは、法的な例外状況を制限しつつ、過去の公職キャリア等に基づいた極めて客観的な基準で177名の議員を補選し、任務完了後ただちに自発的に退任して市民の称賛を浴びた。

§23.23.1is ubi cum lictoribus in rostra escendit, neque duos dictatores tempore uno, quod numquam antea factum esset, §23.23.2probare se dixit, neque dictatorem sine magistro equitum, nec censoriam vim uni permissam et eidem iterum, nec dictatori nisi rei gerendae causa creato in sex menses datum imperium.
彼がリクトルたちを伴って演壇に登ったとき、同時に二人の独裁官が存在することを、これは以前には決してなかったことであるが、容認しないと述べ、また、騎兵長官を伴わない独裁官も、一人の者に、しかも同じ者に再び、ケンソルの権能が委ねられることも、国事遂行のために任命されたのでない独裁官に対して六ヶ月間の命令権が与えられることも、容認しないと述べた。
§23.23.3quae inmoderata fors tempus ac necessitas fecerit, iis se modum impositurum: nam neque senatu quemquam moturum ex iis, quos C. Flaminius L. Aemilius censores in senatum legissent;
「度を越した運命と時勢と必要がもたらした事柄に対して、自らが制限を加えるつもりである。 というのも、ガイウス・フラミニウスとルキウス・アエミリウスの両ケンソルが元老院に選定した者たちの中から、誰一人として元老院から除名するつもりはないからである。
§23.23.4transcribi tantum recitarique eos iussurum, ne penes unum hominem iudicium arbitriumque de fama ac moribus senatoris fuerit;
ただ彼らをそのまま名簿に書き写し、読み上げることを命じるつもりである。 元老院議員の名声と素行に関する判断と決定権が一人の人間に帰することがないように。
et ita in demortuorum locum sublecturum, ut ordo ordini, non homo homini praelatus videretur.
そして、亡くなった人々の代わりに補充の者を選定するにあたっては、人が人に対して優先されたのではなく、資格が資格に対して優先されたと見えるように行うつもりである」と。
§23.23.5recitato vetere senatu inde primos in demortuorum locum legit, qui post L. Aemilium C. Flaminium censores curulem magistratum cepissent necdum in senatum lecti essent, ut quisque eorum primus creatus erat;
古い元老院の名簿が読み上げられた後、彼はまず、ルキウス・アエミリウスとガイウス・フラミニウスの両ケンソルの後にクルリス公職に就き、かつまだ元老院に選定されていなかった者たちを、それぞれが最初に選出された順に従って、亡くなった人々の代わりに選定した。
§23.23.6tum legit, qui aediles, tribuni plebis quaestoresve fuerant;
次に、アエディリス、護民官、またはクアエストルであった者たちを選定した。
tum ex iis, qui minores magistratus cepissent, qui spolia ex hoste fixa domi haberent aut civicam coronam accepissent.
その次に、下位の公職に就いた者たちのうち、敵から奪って自宅に掲げた戦利品を家に持っている者、あるいは市民冠を授与された者たちを選定した。
§23.23.7ita centum septuaginta septem cum ingenti adprobatione hominum in senatum lectis extemplo se magistratu abdicavit privatusque de rostris descendit lictoribus abire iussis, turbaeque se inmiscuit privatas agentium res,
このようにして177名が人々の絶大な賛同のうちに元老院に選定されると、彼は直ちに公職を辞任し、リクトルたちに去るように命じて私人の身となって演壇から降り、私的な用事を営む人々の群衆の中に身を混じらせた。
§23.23.8tempus sedulo terens, ne deducendi sui causa populum de foro abduceret: neque tamen elanguit cura hominum ea mora, frequentesque eum domum deduxerunt.
彼を送り届けるために人々が広場から離れてしまうことがないように、努めて時間を潰した。 しかし、そのような遅滞があっても、人々の敬愛の情は衰えることなく、多くの人々が彼を家まで送り届けた。
§23.23.9consul nocte insequenti ad exercitum redit non facto certiore senatu, ne *omitiorum causa in urbe retineretur.
執政官は翌夜、選挙のために市内に留め置かれることがないように、元老院に知らせることなく、軍へと戻った。

語釈・文法注

  1. §23.23.2neque dictatorem sine magistro equitum — probare se dixit(§23.23.2)に導かれる対格不定詞句の並列関係。probare の目的語として dictatorem [creari/esse]、censoriam vim ... permissam [esse]、imperium ... datum [esse] が並列されている。
  2. §23.23.3quae inmoderata fors tempus ac necessitas fecerit — 関係節が先行詞 iis より前に置かれる倒置(Hyperbaton)。全体の構造は iis [rebus] quae inmoderata fors tempus ac necessitas fecerit modum impositurum [esse se] となる。
  3. §23.23.4ut ordo ordini, non homo homini praelatus videretur — ordo ordini(資格対資格)と homo homini(人対人)の対比。個人の恣意的な好悪による選択ではなく、公職の序列や資格という客観的基準が優先されるべきであることを示す。
  4. §23.23.5ut quisque eorum primus creatus erat — ut quisque に直説法過去(ここでは過去完了 creatus erat)が伴い、「〜した順に」「〜するのが早い順に」という意味を表す慣用表現。
  5. §23.23.9ne *omitiorum causa in urbe retineretur — 写本に見られる *omitiorum は、歴史的文脈(民会での選挙)から明らかに comitiorum の誤記(cの脱落)である。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §23.23.1-23.23.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:23.23.1-23.23.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。