§22.25.1de his rebus persaepe et in senatu et in contione actum est.
これらの事柄について、元老院でも民衆集会でも非常にしばしば議論された。
§22.25.2cum laeta civitate dictator unus nihil nec famae nec litteris crederet et, ut vera omnia essent, secunda se magis quam adversa timere diceret, §22.25.3tum M. Metilius tribunus plebis id enim vero ferendum esse negat:
国家が歓喜に沸く中で、独裁官ただ一人が、噂も報告書もまったく信じず、仮にそれらがすべて真実であるとしても、自分は不運よりもむしろ幸運を恐れると語っていたとき、その時、護民官マルクス・メティリウスが、このようなことは実に耐え難いことであると主張した。
§22.25.4non praesentem solum dictatorem obstitisse rei bene gerendae, sed absentem etiam gestae obstare ac sedulo tempus terere, quo diutius in magistratu sit solusque et Romae et in exercitu imperium habeat.
すなわち、独裁官は、自らが現地にいるときには事態がうまく運ぶのを妨げただけでなく、不在のときでさえも、うまく運んだ事績を妨げており、職に長く留まり、ローマでも軍隊でも単独で指揮権を握り続けるために、故意に時間を引き延ばしているのだと。
§22.25.5quippe consulum alterum in acie cecidisse, alterum specie classis Punicae persequendae procul ab Italia ablegatum;
なぜなら、執政官の一人は戦死し、もう一人はカルタゴの艦隊を追撃するという名目で、イタリアから遠く離れた場所へ遠ざけられているからである。
§22.25.6duos praetores Sicilia atque Sardinia occupatos, quarum neutra hoc tempore praetore egeat;
二人の法務官はシキリアとサルディニアに拘束されているが、それらのいずれも現時点では法務官を必要としていない。
M. Minucium magistrum equitum, ne hostem videret, ne quid rei bellicae gereret, prope in custodia habitum.
そして、騎兵長官マルクス・ミヌキウスは、敵の姿を見ず、いかなる軍事行動も起こさないようにと、ほとんど監禁状態に置かれていた。
§22.25.7itaque hercule non Samnium modo, quo iam tamquam trans Hiberum agro Poenis concessum sit, sed Campanum Calenumque et Falernum agrum pervastatos esse, sedente Casilini dictatore et legionibus populi Romani agrum suum tutante.
それゆえ、ヘラクレスにかけて、今やエブロ川の向こうの土地であるかのようにカルタゴ人に譲り渡されたサムニウムだけでなく、カンパニアやカレス、そしてファレルヌスの領野までもが徹底的に荒らされたのだ。 それは独裁官がカシリヌムに座り込み、ローマ人民の軍団を用いて自分自身の土地を守っている間のことであった。
§22.25.8exercitum cupientem pugnare et magistrum equitum clausos prope intra vallum retentos, tamquam hostibus captivis arma adempta.
戦うことを望んでいた軍隊と騎兵長官は、まるで捕虜となった敵から武器が奪い取られたかのように、ほとんど防壁の中に閉じ込められて留め置かれていた。
§22.25.9tandem, ut abscesserit inde dictator, ut obsidione liberatos, extra vallum egressos fudisse ac fugasse hostis.
ついに独裁官がそこから去ると、包囲から解放されたかのように彼らは防壁の外へと出撃し、敵を打ち破り退走させたのだ。
§22.25.10quas ob res, si antiquus animus plebei Romanae esset, audaciter se laturum fuisse de abrogando Q. Fabi imperio;
これらの理由から、もしローマの平民に昔ながらの気概が残っているならば、自分はクイントゥス・ファビウスの指揮権剥奪について大胆に提案したであろう。
nunc modicam rogationem promulgaturum de aequando magistri equitum et dictatoris iure.
しかし今や、自分は騎兵長官と独裁官の権限を均等にすることについて、控えめな法案を公示するつもりである。
§22.25.11nec tamen ne ita quidem prius mittendum ad exercitum Q. Fabium, quam consulem in locum C. Flamini suffecisset.
ただし、そのようにするにしても、ガイウス・フラミニウスの代わりに補欠の執政官を選出するまでは、クイントゥス・ファビウスを軍隊のもとへ帰すべきではない、とも。
§22.25.12dictator contionibus se abstinuit in actione minime popularis.
独裁官は、このような全く人気のない訴訟の手続きの中にあって、民衆集会に現れるのを控えた。
ne in senatu quidem satis aequis auribus audiebatur, cum hostem verbis extolleret biennique §22.25.13clades per temeritatem atque inscitiam ducum acceptas referret et magistro equitum, quod contra dictum suum pugnasset, rationem diceret reddendam esse.
元老院においてさえ、彼が言葉で敵を称賛し、この2年間の将軍たちの無謀さと無知によってもたらされた敗北を非難し、また騎兵長官に対しては、自らの命令に背いて戦ったことについて釈明を求めねばならないと主張したとき、好意的な耳で聴かれることはなかった。
§22.25.14si penes se summa imperii consiliique sit, prope diem effecturum, ut sciant homines bono imperatore haud magni fortunam momenti esse,
もし最高指揮権と作戦決定権が自分に委ねられているならば、優れた将軍にとっては運など大して重要ではないということを、人々が知るように近いうちに計らうであろうと彼は主張した。
§22.25.15mentem rationemque dominari, et in tempore et sine ignominia servasse exercitum quam multa milia hostium occidisse maiorem gloriam esse.
すなわち、知性と理性が支配するのであり、適切な時期に、かつ不名誉なしに軍隊を維持したことの方が、何千人もの敵を殺したことよりも、より大きな栄光であるのだと。
§22.25.16huius generis orationibus frustra habitis et consule creato M. Atilio Regulo, ne praesens de iure imperii dimicaret, pridie quam rogationis ferendae dies adesset, nocte ad exercitum abiit.
この種の演説が虚しく行われ、マルクス・アティリウス・レグルスが執政官に選出された後、彼は指揮権をめぐって現地で争うのを避けるため、法案提出の日が来る前日の夜に、軍隊のもとへと出発した。
§22.25.17luce orta cum. plebis concilium esset, magis tacita invidia dictatoris favorque magistri equitum animos versabat, quam satis audebant homines ad suadendum quod vulgo placebat prodire, et favore superante auctoritas tamen rogationi deerat.
夜が明け、平民会が開かれたとき、人々の心を動かしていたのは、公衆に好まれていた意見を勧めるためにあえて前に進み出ようとする勇気よりも、むしろ独裁官に対する沈黙の憎悪と騎兵長官に対する支持であった。 そして、支持は圧倒的であったにもかかわらず、法案には依然として権威が欠けていた。
§22.25.18unus inventus est suasor legis C. Terentius Varro, qui priore anno praetor fuerat, loco non humili solum sed etiam sordido ortus.
その法案の賛成演説者として、ただ一人ガイウス・テレンティウス・ワロが見出された。 彼は前年に法務官を務めていたが、身分が低いだけでなく、卑しい生まれの出身であった。
§22.25.19patrem lanium fuisse: ferunt, ipsum institorem mercis, filioque hoc ipso in servilia eius artis ministeria usum.
彼の父親は肉屋であったと言われており、彼自身もその商品の行商人であり、またまさにこの息子をその職業の奴隷のような下働きに使っていた。