Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §21.56.1-21.56.9

ローマ軍主力の敵陣突破と敗残兵の退却

587 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

トレビア川の戦いで、ローマ軍の補助部隊は敗走するが、重装歩兵の主力約一万は敵陣を突破してプラケンティアへ退却する。極寒の天候の中、残存兵力は夜間に川を渡り、執政官スキピオの指揮でクレモナへと退却する。

§21.56.1trepidantisque et prope iam in suos consternatos e media acie in extremam ad sinistrum cornu adversus Gallos auxiliares agi iussit Hannibal.
そして、怯え、今やほぼ味方に向かって暴走しかけていた象たちを、ハニバルは戦列の中央から端の、ガリア人補助兵に対峙する左翼へと駆り立てるよう命じた。
ibi extemplo haud dubiam fecere fugam, eoque novus terror additus Romanis, ut fusa auxilia sua viderunt.
そこ(左翼)で彼らはたちまちのうちに紛れもない敗走を引き起こし、ローマ軍には、自らの補助軍が退けられたのを見たときに、そこから新たな恐怖が加えられた。
§21.56.2itaque cum iam in orbem pugnarent decem milia ferme hominum, cum alia evadere nequissent, media Afrorum 4. acie, qua Gallicis auxiliis firmata erat, cum ingenti caede hostium perrupere et, §21.56.3cum neque in castra reditus esset flumine interclusis neque prae imbri satis decernere possent, qua suis opem ferrent, Placentiam recto itinere perrexere.
したがって、他の方向へ逃れることができなかったため、今や約一万の軍勢が円陣を組んで戦っていたとき、彼らは、ガリア人補助兵によって補強されていたアフリカ兵の戦列中央を、敵に甚大な損害を与えながら突破し、川によって遮られて陣営への退路がなく、また激しい雨のために、味方にどのように支援をもたらせばよいかを十分に判断することもできなかったため、彼らはそのまま直進してプラケンティアへと進んだ。
§21.56.4plures deinde in omnes partes eruptiones factae;
その後、あらゆる方向へのさらなる突撃が行われた。
et qui flumen petiere, aut gurgitibus absumpti sunt aut inter cunctationem ingrediendi ab hostibus oppressi;
川を目指した者たちは、渦巻く急流に呑み込まれるか、川に入るのを躊躇している間に敵に襲われた。
§21.56.5qui passim per agros fuga sparsi erant, alii vestigia cedentis sequentes agminis Placentiam contendere, aliis timor hostium audaciam ingrediendi flumen fecit, transgressique in castra pervenerunt.
野原のあちこちに敗走して散らばっていた者たちのうち、ある者は退却する軍勢の足跡を追ってプラケンティアへと急ぎ、他の者には敵への恐怖が川に入る大胆さを与え、川を渡って陣営にたどり着いた。
§21.56.6imber nive mixtus et intoleranda vis frigoris et homines multos et iumenta et elephantos prope omnis absumpsit.
雪混じりの雨と堪え難い猛烈な寒さは、多くの人間と家畜、そしてほぼすべての象を死に至らしめた。
§21.56.7finis insequendi hostis Poenis flumen Trebia fuit, et ita torpentes gelu in castra rediere, ut vix laetitiam victoriae sentirent.
カルタゴ軍にとって敵を追撃する限界はトレビア川であり、彼らは寒さでひどく凍えきって陣営に戻ったため、勝利の喜びをほとんど実感できないほどであった。
§21.56.8itaque nocte insequenti, cum praesidium castrorum et quod reliquum exfuga semermium ex magna parte militum erat ratibus Trebiam traicerent, aut nihil sensere obstrepente pluvia aut,
そのため、明くる夜、陣営の守備隊と、敗走から生き残った大半が半武装状態の兵士たちからなる残存兵が、筏でトレビア川を渡ったとき、カルタゴ兵は激しい雨の音にかき消されて全く気づかなかったか、あるいは、疲労と負傷のためにもはや動くことができなかったために、気づかないふりをした。
§21.56.9quia iam moveri nequibant prae lassitudine ac vulneribus, sentire sese dissimularunt, quietisque Poenis tacito agmine ab Scipione consule exercitus Placentiam est perductus, inde Pado traiecto Cremonam, ne duorum exercituum hibernis una colonia premeretur.
こうしてカルタゴ兵が静まり返っている間に、執政官スキピオによって、軍勢は静かな行軍でプラケンティアへと導かれ、そこからポー川を渡ってクレモナへと移動した。 これは、二つの軍勢の冬営によって一つの植民市が圧迫されないようにするためであった。

語釈・文法注

  1. 21.56.1trepidantisque et prope iam in suos consternatos — 接続詞 `que` は直前の軽装兵の行動に続くカルタゴ側の対応を示す。対格の分詞句 `trepidantis... consternatos` は、先行する文脈の `elephantos`(象たち)を指す代名詞 `eos` が省略されたもので、不定詞 `agi`(駆り立てられること)の意味上の主語(または対格目的語)である。
  2. 21.56.2media Afrorum acie — 経路を示す奪格(Ablative of Route)であり、突破が行われた場所・ルートを示している。「アフリカ兵の戦列の中央を通り抜けて」の意。
  3. 21.56.5qui passim per agros fuga sparsi erant, alii ... aliis — 関係節全体 `qui ... sparsi erant` が文の主語的な役割を果たし、それが `alii ... aliis`(「ある者は…、他の者には…」)という部分を表す対照的な名詞・代名詞へと分割される、部分同格(schema Ionicum)の構造。`alii` は主格で分詞句 `sequentes` および動詞 `contendere` の主語、`aliis` は `timor ... fecit` において与格として用いられている。
  4. 21.56.9sentire sese dissimularunt — 動詞 `dissimulo` は「〜でないふりをする(隠す)」を意味し、対格不定詞構文 `sentire sese`(自分たちが気づいていること)を伴って、「気づいていないふりをした」という意味を成す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §21.56.1-21.56.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:21.56.1-21.56.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。